Opinions


21-9-2014 Gabrièu Balloux

L’insècte es l’avenir de l’òme

imatge Vos aimarí parlar d’un subjècte originau: l’entomofagia. Aquò nos permeterà de véser un pauc de vocabulari animalèir. Pus seriosament, i a mantas rasons de minjar insèctes e auts artropòdes (iranhas, pòrcs, escorpions, que son tanben d’artropòdes, mès pas d’insèctes per ce qu’an pas tres parelhs de pautas), coma aquò s’hèi ja dens fòrt de culturas (Asia, America Centrala, Africa, etc.):
 
 
Rasons ecologicas
 
Fau saber que la produccion d’1 kg de proteïnas animalas (via l’indústria agroalimentària) necessita 10 kg de proteïnas vegetalas; autament dit, pòdem considerar que 90% d’energia es perduda (simplifiqui, solide, vist que hèsi pas cas a les autas moleculas). En çò daus insèctes, sonque dus tèrç son perduts. Quora disi “perduts”, en realitat, aquò passa dens la regulacion termica dau còs, çò qu’existís pas per los insèctes, pusque son pecilotèrmes (impròpiament “a sang frida”).
 
Pòdem donc imaginar coma demingaré lo gassilhatge se remplacèvam los eslevatges de beus, pòrcs e auts motons per los insèctes. A mèi d’aquò, los insèctes pòden estar arremats dens la natura pro adaise... en hasent shau, solide.
 
 
Rasons economicas
 
L’eslevatge d’insèctes —e a fortiori lur amassa dens la natura— es donc tanben economic. Hèsen partida daus animaus dits “de tipe r”, çò que vòu díser qu’an un fòrt potenciau reproductiu per rapòrt a lur potenciau de creishença, e lur durada de generacion es corta. E coma lurs besonhs alimentaris son pauc importants dens l’absolut, los beneficis economics son enòrmes. Imaginatz: lo vèrme de seda (Bombyx mori) multiplica sa massa per 10 000 en 35 jorns!
 
 
Rasons dieteticas e medicinalas
 
La composicion nutritiva daus insèctes es regde mèi proteïca que non pas la daus animaus minjats de costuma. Tròban de lagostas (Schistocerca gregaria) dont les fimèlas contenen 86% de proteïnas e 10% de lipids, quora lo beu conten sonque 20% de proteïnas e lo polet atenh totescàs... 23 %! (Atencion, tot aquò concernís sonque la massa seca.) E la digestibilitat de ’questas proteïnas pòt aténher 99%.
 
Per los lipids, son rices en acids gras (poli)insaturats, comunament aperats “bonas grèishas”, per ce qu’en rason de lur estructura quimica, an pauc d’interaccions idrofòbas entre eras, d’ont una pus granda fluiditat.
 
D’auts compausants son interessants: la quitina que forma lo carabés daus insèctes e qu’estimula lo transit intestinau, lo fosfòr (ben pus disponible que non pas lo d’origina vegetala) e nombrós oligoelements e saus mineralas. E pui i a les vitaminas: vitamina A (derivada dau bèta-carotèn) essenciala per nòsta vision, vitamina B2 essenciala au metabolisme protidic, lipidic e glucidic, etc. Los vèrmes d’abelha, per exemple, contenen dètz còps mèi de vitamina D que l’òli d’hetge de molua!
 
N’aublídim pas tanpauc una causa importantissima: los insèctes son pas gaunits d’antibiotics e autas “narriosarias” d’ormònas de creishença, coma n’i n’a en çò de les bèstias d’eslevatge!
 
 
Rasons gastronomicas
 
Tots los gosts son dens la natura, ce disen. Mès parei que les sabors d’insèctes son sovent fòrt diferentas de les que conéishem, quitament se n’i n’a qu’aurén gost a la notz o a la saussissa, e qu’aquò merita d’estar assajat.
 
 
Rasons eticas?
 
Aquò poiré rejuntar l’argumentari ecologic. Pòdem tanben considerar que, los insèctes n’estent pas de vertebrats, ne ressenten pas la dolor coma nosauts. Es aquò antropocentrisme? Pas forçadament, aquò pòt venir d’observacions d’insèctes n’adaptant pas lur comportament en responsa ad una blaçadura importanta, o pendent lur agonia. Mès la nocion de dolor chas los invertebrats es subjècta a caucion, e per aquò suggerirèi de lugir lo compte rendut d’un article australian* publicat sau web dens los Cahiers antispécistes**.
 
D’auta part, minjar los insèctes menha sovent a los tuar a mans nusas. Ne n’acabarem donc demb la coardesa que nos hèi consumar a pilòts de bèstias qu’am pas tuadas; volússim minjar animaus, fadré qu’assumíssim l’acte de los tuar. Pas los tuar per ren, mès per se’n norrir.
 
 
 
 
_____
* Eisemann C.H., Jorgensen W.K., Merritt D.J., Rice M.J., Cribb B.W., Webb P.D., Zalucki M.P., 1984. “Do insects feel pain? - A biological view”. Experientia, 40.
 
** Aquò dit, m’i sui pas encara botat. Dens nòsta cultura (Euròpa atlantica), mínjam cagolhas, ustras, esquiras, shancres (grancs), cormalhòus, sharrons, cotòias e ne’n passi... mès los artropòdes terrèstres, aquò’s pas evident!
 
 

fffff   fffff
  Petit lexic francés-gascon septentrionau
 
abeille: abelha, aps (abeille mâle: boròt)
araignée: iranha, iranhada, aranha, tiralanha...
bourdon: mona, marmona, bergaud*
cafard/blatte: curè
capricorne: crabe
cétoine: cancarineta
charançon: cusson, cosson
chenille: gatamina, canilha
cigale: lagosta, sèga-liga
cloporte: pòrc
coccinelle: pivòla, volavidau, volabèth, soldat...
coléoptères divers: barbòts
courtillière: barra
cousin: becut
criquet: lagosta
fourmi: ahromic, hormic, formic...
frelon: borsalon, bergaud*, hossalhon, hosset...
grillon: grith, grip, gric, cric
guêpe: guèspia
hanneton: cascaribòt, escaribòt, galòi, marmaucha...
libellule: damisèla
lucane: trencadit
luciole: lutz-crampa, alucacrampa, barbòt ludent...
méloé: barbòt de Sent Joan
mite: arda, arla...
mouche: mosca (mouche jaune: mosca canhissa // asticot: cemic, sautarèu, saleiron...)
moustique: mosquit, mochit...
œstre e aparentatspempena, tanèth, canèth...
papillon: parpalhon, parpalha...
pou: pedolh, pesolh
puce: piutz, piuse
puceron: pesolhet, pedolhet...
punaise: piunaisha, barbòt pudent...
sauterelle: sautarèla, sautagrip, lagosta...
scarabée: barbòt...
scorpion: escorpion
taon: tavan, chavan, tavarn..
tique: pigast, lagast, biush, legaish...
 
     




Veire l'article sul web
© Jornalet       Version web