CAPÇALERA: Nit arpiatana occitana cat
CAPÇALERA2: FAI-TE SOCI

Jornalet, gaseta occitana d'informacions

Dijòus, 20 de junh

Actualitats

Dimenge, 19 d'agost de 2018, 03h00 Escòla,Istòria,Politica

L’educacion populara e los “pateses”

Article de Joan Jaurés, publicat dins La Dépêche lo 15 d'agost de 1911


Comentaris 13 comentaris    
Marrit Flac Bon Plan bon Fabulós (9 vòtes)
carregant En cargar


Fa un an, al temps del léser d’esperit de nòstras vacanças parlamentàrias, aviái discutit la tèsi dels que cresián de poder ressuscitar en França tota una civilizacion miègjornala autonòma e far de la lenga e de la literatura de Lengadòc e de França un instrumentàs de cultura. Aviái dit, per ieu, que i aviá dins aquela idèa una granda partida de quimèra, pr’amor que la lenga e la literatura de França èran d’ara enlà e de mai en mai per totes los franceses lo mejan essencial de la civilizacion, que, al demai, aquela entrepresa miègjornala aviá pas lo caractèr “popular” e espontanèu que çò que semblava. Qu’èra sustot l’òbra premeditada de borgeses cultivats, embeguts de las letras classicas, qu’avián trobadas e reviscoladas, tant per erudicion coma per inspiracion, de sorsas longtemps endormidas. I ajustarai la creacion literària d’aqueles òmes, sovent rafinada, mai ampla e virgilenca, mas d’una fòrta tradicion pagana amb Forès. Una literatura amorosa, viva e apassionada, mas de forma e contengut ellenic en çò d’Aubanèl. E que sonque los que coneissián los grands camins batuts del Parnàs e de l’Olimp podián tastar l’embelinament d’aqueles caminòls serpentoses de la poesia miègjornala que festonan long dels camins de la glòria.
 
Pr’aquò, diriái tanben a nauta votz qu’aquel movement de l’engenh miègjornal se poiriá emplegar per la cultura del pòble del Miègjorn. Perqué profeitar pas de çò que la màger part dels enfants de nòstras escòlas sabon e parlan encara, çò qu’apelam del nom grossièr de “patés”? Seriá pas prene pas en compte lo francés, mas l’aprene mièlhs pel biais de la comparason familiara de son vocabulari, de sa sintaxi, de sos mejans d’expression, amb lo lengadocian e lo provençal. Vaquí lo subjècte d’estudi mai viu pel pòble de la França miègjornala, lo mai familiar, lo mai fecond per lor esperit.
 
D’aquela manièra seriá entraïnada aquela capacitat de comparason e de rasonament, aquela costuma de destriar entre dos objèctes vesins, lors semblanças e lors diferéncias, vaquí lo quite fons de l’intelligéncia. D’aquela manièra tanben, lo pòble de nòstra França miègjornala coneis un sens mai dirècte, mai intim, mai prigond de nòstras originas latinas. E mai sens aprene lo latin, serián menats, pel biais de la comparason sistematica del francés e del lengadocian o del provençal, a entreveire, a reconéisser lo fons comun de latinitat que n’emanan lo dialècte del Nord e lo dialècte del Miègjorn. Se lusiriá aital en el de sègles d’istòria e, clinat sus aquel abís, ausiriá lo mormolh luènh de las sorsas prigondas.
 
E tot çò que dona de prigondor a la vida es un grand ben. Tanben, lo sens del mistèri, qu’es de poesia per una granda partida de la populacion, se desvelha dins l’arma. E aquesta recep una leiçon dobla e grandassa de tradicion e de revolucion, pr’amor qu’a, mercés a çò d’a l’encòp prodigiós e familiar qu’es lo lengatge, la revelacion que tot subsistís e que tot tresmuda. La lenga de Roma a desaparegut, mas demòra encara dins los pateses de nòstres païsans coma se lors paures casals foguèsson bastits amb las pèiras dels palaisses romans.
 
Del meteis còp, lo “patés” es tornarmai alçat e quasi magnificat. Seriá aisit pels educators, pels mèstres de nòstras escòlas, d’ensenhar cossí lo dialècte del Miègjorn èra als sègles XII e XIII una nòbla lenga de cortesiá, de poesia e d’art, cossí a perdut lo governament dels esperits per la primautat politica de la França del Nòrd, mas quinas ressorsas meravilhosas i susbsistisson en el. Es un ram d’aquel arbre magnific que cobrís de sas fuèlhas mormolhantas l’Euròpa del solelh, Itàlia, Espanha, Portugal. Qual que siá que coneisseriá plan nòstre lengadocian e seriá assabentat de qualques exemples de sas particularitats foneticas que lo rendon desparièr de l’italian, de l’espanhòl, del catalan, del portugués, auriá la capacitat d’aprene lèu-lèu una d’aquelas lengas.
 
E mai se s’apren pas aquelas lengas, d’efièit, es un agrandiment de l’asuèlh de sentir aquela fraternitat de lenga amb los pòbles latins, mai visibla e sensibla dins nòstres dialèctes del Miègjorn que dins la lenga francesa, sòrre tanben de las autras lengas latinas, mas una sòrre un pauc desguisada, una sòrre “qu’a fait lo viatge de París”. Itàlia, Espanha e Portugal s’animan per de mai nautas astradas, per de subrebèlas conquistas de civilizacion e de libertat. Quina jòia e quina fòrça per nòstra França miègjornala se —mercés a una coneissença mai racionala e mai pensada de sa pròpria lenga e mercés a qualques comparasons tras que simplas amb lo francés d’un costat, e l’espanhòl e lo portugués d’un autre costat— sentiguèsse entrò dins son organisme la solidaritat prigonda de sa vida amb tota la civilizacion latina!
 
Pendent los jorns que demorèri a Lisbona me semblèt mai d’un còp, quand ausissiái per las carrièras los mots vius e las cridas gaujosas del pòble, quand legissiái las ensenhas de las botigas, que me passejavi dins Tolosa que seriá demorada una capitala sens patir una descasença istorica de sa lenga, e aver gardat suls frontons de sos edificis, aital coma a la davantura de sas botigas mai modèstas, de las ensenhas mai gloriosas e de las mai umilas, sos mots d’un còp era, populars e reials. Pel fach de se sentir en comunicacion amb la beutat classica per las òbras de sos poètas, pel fach de se sentir en comunicacion per sa quita substància amb las mai nòblas lengas dels pòbles latins, lo lengatge de la França miègjornala recebrà un reviscolament de glòria e de vida. Nòstre lengadocian e nòstre provençal son pas gaire de mai que de baias abandonadas, ont passa pas pus lo comèrci del Mond, mas donan sus la mar granda de las lengas e de las raças latinas, sus aquesta “senhoriá blava” que ne parla lo grand poèta de Portugal.
 
Cal ensenhar als mainats la facilitat dels passatges e lor mostrar, delà la barra un pauc ensablada, tota la dobertura de l’asuèlh.
 
M’agradariá plan que los regents, dins lors Congrèsses, i estudièsson aquela question.
 
Ai escrit aquestas linhas de Lisbona estant, al moment de partir per un viatge pro luènh, que i espèri de retrobar ça que la, de l’autre costat de l’Atlantic, l’engenh latin dins son espandiment. Es de la punta de l’Euròpa latina que mandi a nòstra França miègjornala aquesta pensada filiala, aqueste acte de fe per l’avenidor, aquestes vòts per l’enriquiment de la França totala que se faga mièlhs servir las riquesas del Miègjorn latin.
 
 
 
 
Joan Jaurés,
La Dépêche, 15 d’agost 1911
Traduccion de Jordi Ortiz
 
 
 


abonar los amics de Jornalet
 



publicitat
BANER1-2-3: DGPL TRADUCTOR



Comentaris

23 d'agost 09.17h

#12 semblatz eissubliar que TOTES o quasi los politics elejuts en pais d'oc fasian campanha en occitan, per de dire de mostrar qu'èran "pas fiers" e pròches dau Pòble. Es lo BA ba dau mestier. Constato solament que Jaurès, a çò que sabo, mas benlèu ne sabètz mai que ieu, es jamai intervengut a la Chambra dins los paucs debats ont s'es pausat la question de la lenga. Es pas per azard qu'ataca son article en disent qu'es durant los lesers dau trabalh parlementari qu'avia parlat d'aquela q... Legir mai


Valoriza aqueste comentari:   votar positiu 2   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadeqüat   Formulari d'abús de comentari

22 d'agost 19.11h

#9 semblatz oblidar l'implicacion locala de Jaurès ad Albi e Caramauç, las minas, la Veireriá Obrièira (una SCOP), ell les-i parlava en languadocian contra la borgesiá francimanda..
Mai que mai, èra pacifista e n'es mòrt...


Valoriza aqueste comentari:   votar positiu 2   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadeqüat   Formulari d'abús de comentari

22 d'agost 14.41h

Aeronautica: Engènh tecnic mieijornal = Engènh d'occitans
Aquesta industria localizada a Tolosa, s'es construeita e desvolopada ambe de monde del airal, d'autentiques occitans. Les engenhaires èran totes d'engenhaires-maison, formats en l'escòla intèrna, dinc a fa pas longtèmps. Les progrèsses se fasquèran d'experiència, d'ensajes...
La privadizacion de l'entrepresa es una confiscacion d'un patrimònh occitan, e l'internacionalizacion del personal de burèu, accompanhat de l'instaura... Legir mai


Valoriza aqueste comentari:   votar positiu 1   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadeqüat   Formulari d'abús de comentari

21 d'agost 23.01h

#6 Braves rojeclicaires, i'a pas que d'agaitar a l'entorn de vosautres, les estats-nacions e lors lenguas officialas son d'espacis de mobilitat e de communicacion. La lengua correnta es coma l'aire que s'alena.
Le temps se passa a l'escòla,al trebalh e davant la television ò la tauleta. Se pensa a l'un-còp global e local, mais pas gaire al regional identitàri, se non qu'ambe'lla metéo. S'a cambiat de lengua coma s'a cambiat de vestit, parlar patés sembla coma cargar le berret, la blòda,... Legir mai


Valoriza aqueste comentari:   votar positiu 1   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadeqüat   Formulari d'abús de comentari

21 d'agost 12.01h

#7 Non. L'aeronautica s'es instalaa a Tolosa durant la premiera guerra mondiala per la protegir contra los allemands que son puèi ben arribats un moment a quauques km de Paris, ont l'aeronautica, coma l'automobile avia commençat, coma es normau dins lo bèu pais de França. Lo fach que Ader o Latecoère seguesson estats "miegjornaus" l'i chàmbia pas ren.
Suu fons, e Jaurès : ai totjorn pensat que sos articles sus las lengas, marginaus dins sa production "teorica", èran sobrestimats per lo... Legir mai


Valoriza aqueste comentari:   votar positiu 13   votar negatiu 1
Respondre comentari replica Comentari inadeqüat   Formulari d'abús de comentari

20 d'agost 23.54h

#5 Erratum:
...que cal esitar PAS... (evidentament!)


Valoriza aqueste comentari:   votar positiu 1   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadeqüat   Formulari d'abús de comentari

19 d'agost 21.06h

Engenh de Mieijorn
Tolosa a bailat a França l'aeropostala e l'aeronautica
La lengua del trebalh dels burèus ven l'anglés, quand l'accent que canta tinda als obradoirs...


Valoriza aqueste comentari:   votar positiu 1   votar negatiu 4
Respondre comentari replica Comentari inadeqüat   Formulari d'abús de comentari

19 d'agost 20.10h

Denèga de latinitat
Le Mieijornenc se pèrd l'accent melodic, que paroxitòna, de per mimetisme sociologic e denèga de latinitat, que le monde latin sembla mens desvelopat.

Patés = transmission orala # occitan = ensenhament textual
L'occitanisme se focaliza sul ensenhament, quand i'a encara una possibilitat de transmission intergeneracionala, non pas familiala mais sociala ambels ancians.

Perspectivas
L'occitanisme cultural e/ò geopolitic es una androna lingüistica e politica en Mieijor... Legir mai


Valoriza aqueste comentari:   votar positiu 1   votar negatiu 5
Respondre comentari replica Comentari inadeqüat   Formulari d'abús de comentari

19 d'agost 17.05h

Es un tèxt que cal esitar de lo botar jol nas d'aqueles (una majoritat) que se son fargat un Jaurès a lor sauça jacobina exclusenta (exclusion de tot çò qu'es pas francimandejadas). Que de "socialistas" "franchouillards" n'i a fòrça.


Valoriza aqueste comentari:   votar positiu 8   votar negatiu 1
Respondre comentari replica Comentari inadeqüat   Formulari d'abús de comentari

19 d'agost 11.48h

Vèsi pas l’interest d’aquel text que data de 1911…..

En 1911, La tresena republica es ja passada desempuèi 41 ans ambe sa dalha copa patès, son sistem d’anaqueliment, son sistem per somsir los pòbles, damora sonque lo grand sacrifici de botar en plaça : 14-18, apèi sarem totis estampilhats franceses, sacrificats sus l’autar de la patria.
L’engenh miègjornal i crèsi pas, s’avia existís n’en sariam pas onte ne sem, nos sariam pas jamai daissats josmetre, auriam luchat... Legir mai


Valoriza aqueste comentari:   votar positiu 19   votar negatiu 8
Respondre comentari replica Comentari inadeqüat   Formulari d'abús de comentari

5 -10 -20 -totes
1
-
2 >




Comenta

Lo comentari es estat mandat corrèctament



  Previsualiza

La direccion del Jornalet a lo drech de publicar pas los comentaris que respècten pas las nòrmas basicas d'educacion, civisme e dialòg.
publicitat
BANER2: 468x60 Aran TV

Editorial

Orador de Glana: la cruseltat alemanda e l’injustícia francesa

Diluns passat, 10 de junh, se commemorava lo 75n anniversari del chaple d’Orador de Glana, un dels mai crusèls de la Segonda Guèrra Mondiala. Un revenge sagnós dels nazis que ...
giny

Lo temps

Mapa
  • sol Agen 13 6
  • sol Aush 15 4
  • nuvols Bordèu 10 -1
  • sol Briançon 6 -6
  • sol Caors 14 0
  • sol Carcassona 14 2
  • pluja Clarmont-Ferrand 11 5
  • pluja Confolent 9 5
  • sol Gap 14 0
  • nuvols La Canau 13 6
  • sol La Gàrdia 22 9
  • nuvols La Torre de Pèlitz 16 4
  • pluja Limòtges 9 5
  • sol Lo Borg Sant Dalmatz 18 6
  • sol Lo Puèi de Velai 16 4
  • nuvols Marselha 18 6
  • nuvols Montpelhièr 17 8
  • nuvols Naut Aran 12 2
  • sol Niça 14 0
  • nuvols Nimes 19 5
  • nuvols Pau 15 5
  • pluja Peireguers 19 5
  • pluja Rodés 17 3
  • nuvols Tolon 17 3
  • sol Tolosa 19 5
  • pluja Valença 10 -1

giny

giny

giny

Vidèos

giny

giny

publicitat

lateral 2 teveoc

Entrevista

publicitat

LATERAL1 300X250: sapiéncia



publicitat

lateral 2 teveoc

Fotografias

  • © Alzear Bofièr

    Estúdios de Ràdio Lenga d'Òc a Montpelhièr. © Alzear Bofièr

  • © Laurenç Revèst

    Mónegue

  • Cogolin, la lenga occitana de Provença per lo cementèri?

  • País de Rasés. © Franc Bardòu

    País de Rasés

  • © Salça Morena

    Passeaia nucleària dal Prat (vilar de Sant Dalmaç lo selvatge) a Sant Dalmaç en passar per las baissas de Boneta e de Motiera (auta valaa de Tiniá)

  • Lo grand passacarrièra de Rodés. Occitan Pride 2013

  • © Conselh Generau d'Aran

    Lo Torn de França 2016 en Aran

  • Arribada de la prima en Naut Rasés. © Terric Lausa

    Arribada de la prima en Naut Rasés

  • © Zep Armentano

    Era Mongetada (Val d'Aran 28-29 d'octobre 2017)

  • © Asalaís Moniguet

    Montpelhièr la lengadociana

  • Uvernada Lou Dalfin 2012. ©  Cristòl Daurore

    Uvernada Lou Dalfin 2012

  • Era còlha dera ADÒC ath trabalh

  • © Laurenç Revèst

    Vista de Gavotina (est Velai) e d'Auvèrnhe (Vivarés, Gevaudan)

  • Niça vièlha en occitan niçard. © LR

    Niça vièlha en occitan niçard

  • Exposicion temporària sus Robèrt Lafont al CIRDOC (D.R.)

  • Uvernada Lou Dalfin 2012. ©  Cristòl Daurore

    Uvernada Lou Dalfin 2012

  • © Laurenç Revèst

    La botiga de Macarèl a Sant Joan de Vedats (Montpelhierenc)

  • © Catarin Seguran

    Las ribas del riu Tiniá d'estiu

  • Quarquas fòtos de l'ESPE ex IUFM de Niça

  • © Franc Bardòu

    Tresaurs andorrans

giny

Las mai...

publicitat

LATERAL1 300X250: radio pais

giny

Sondatge

Per tu, Lemosin se tròba...


73%



6%



5%



11%



6%




Vots 104 vòtes

comentaris 4

Bulletin

Se vòls recebre per e-mail los grands títols de Jornalet, abona-te

Adreiça E-mail
       
avís legal
En complir la Lei de Servicis de la Societat de l'Informacion e de Comèrci Electronic e la Lei Organica de Proteccion de Donadas (de l'Estat espanhòl) t'informam que se vòls pas contunhar de recebre lo nòstre bulletin informatiu, te pòdes desabonar a travèrs d'aqueste formulari.



Etiquetas

giny





Jornalet, gaseta occitana d'informacions


Associacion entara Difusion
d'Occitània en Catalonha
(ADÒC)