CAPÇALERA: CONGRÉS AMIC
CAPÇALERA2: FAI-TE SOCI

Jornalet, gaseta occitana d'informacions

Dimars, 22 d'octòbre

Actualitats

Divendres, 3 de mai de 2019, 03h00 Istòria,Sciéncia

Quora Índia truquèt Asia

Aquela acipada entraïnèt de cambiaments fisics suls continents, suls païsatges, e sus l’environament global, e ara una còla scientifica a descobèrt que provoquèt tanben la creacion d’un dels depauses mai grands de nitrogèn de l’istòria biogeoquimica de la


Comentaris Cap de comentari    
Marrit Flac Bon Plan bon Fabulós (1 vòte)
carregant En cargar


Quand, dins lo passat de la planeta, i aguèt una creissença de temperatura, i aviá mens d’oxigèn dins los oceans e la vida i èra mai limitada
© Xavier Warluzel

Fa 55 milions d’annadas, lo soscontinent conegut uèi lo jorn coma Índia truquèt Asia e provoquèt un dels màgers cambiaments environamentals de l’istòria geologica recenta de la Tèrra
© Geology page





Etiquetas
andreu, sapiéncia, sciéncia

Fa 55 milions d’annadas, lo soscontinent conegut uèi lo jorn coma Índia truquèt Asia e provoquèt un dels màgers cambiaments environamentals de l’istòria geologica recenta de la Tèrra. Aquela acipada entraïnèt de cambiaments fisics suls continents, suls païsatges, e sus l’environament global, e ara una còla scientifica a descobèrt que provoquèt tanben la creacion d’un dels depauses mai grands de nitrogèn de l’istòria biogeoquimica de la planeta.
 
Aital foguèt un truc tras qu’estonant (durèt de milions d’annadas e provoquèt la naissença dirècta de l’Imalaia, una de las cadenas montanhosas mai grandas de la Tèrra) que barrèt la mar de Tètis, entre d’autres efièchs environamentals, e lo nivèl dels oceans montèt sus tota la planeta. Una còla universitària de Princeton creèt una nòva basa de donadas geologicas amb los nivèls de nitrogèn o oxigèn de l’epòca. E la resulta finala tanben es estonanta. La Tèrra cambièt fòrça e o tornariá pas far aital fins qu’Antartida comencèsse, ara fa 35 milions d’annadas, d’èsser cobèrta de glaç.
 
“Son de resultas tras qu’estonantas, qu’an pas res a veire amb tot açò que sabiam, çò diguèt Emma Kast, cap del nòu estudit publicat dins Science sus lo truc indian amb Asia. Avèm pogut crear una basa de donadas e la situar entre fa 70 milions d’annadas (pauc après l’escantiment dels dinosaures) e 30 milions d’annadas. E quand Índia acipèt Asia, lo cambiament environamental sus la planeta tota foguèt gigantàs”.
 
Totun, crear aquela nòva basa de donadas scientificas foguèt pas aisit. Las pèiras parlan pas d’esperelas e caliá trapar cossí èran los nivèls de nitrogèn e d’oxigèn d’aquel fòrça long periòde geologic de la Tèrra per conéisser exactament qual èra lo clima e se i aguèron de cambiaments climatics o pas. E aquò se poguèt sonque far amb cèrts organismes marins (lors fossils) nomenats foraminifèrs.
 

Cada epòca a son nitrogèn
 
Lo nitrogèn representa un 78% de l’atmosfèra de la Tèrra mas pauques organismes ne pòdon conténer per puèi ne daissar traça. Totun, dins los oceans i a d’organismes coneguts coma cianobacterias que recebon de nitrogèn; après lor mòrt, aqueste i demòra e pòt èsser estudiat. Precisament, lo nitrogèn a dos tipes d’isotòps estables: 15N e 14N, e son nivèl pòt determinar lo nivèl de nitrogèn e oxigèn que los oceans (e doncas l’environament de la planeta) pòt conténer pendent una cèrta epòca de la Tèrra.
 
Los nivèls de 15N e 14N demòran en de creaturas sonadas foraminifèrs que, quand morisson, permeton d’estudiar lors fossils e de tornar crear scientificament aqueles nivèls de nitrogèn e oxigèn. Contràriament a çò que podèm arribar de pensar, l’oxigèn a un nivèl parièr dins una molonada d’organismes e dins fòrça vida marina. Mas aquò se produtz pas per mai de calor o un clima mai caud. Quand, dins lo passat de la planeta, i aguèt una creissença de temperatura, i aviá mens d’oxigèn dins los oceans e la vida i èra mai limitada (de plancton o de peisses o de balenas).
 
Los cercaires qu’an pogut ara crear aquela nòva e tras qu’interessanta basa de donadas geologica dels darrièrs 70 milions d’annadas descobriguèron que lo mai grand cambiament climatic s’èra tengut fa 55 milions d’annadas (los nivèls de 15N e 14N tombèron de manièra radicala e doncas los nivèls d’oxigèn tanben). Lo clima venguèt fòrça caud pendent de centenats de milièrs d’annadas, e aquò aguèt coma causa dirècta lo truc d’Índia amb Asia. “Foguèt una acipada que cambièt d’a fons la planeta, çò diguèt Kast. Entraïnèt lo barrament d’una mar sonada Tètis e provoquèt de problèmas dins las connexions marinas entre los continents. Lo clima global cambièt fòrça”. (Legissètz la seguida)




 


Aqueste article es  publicat dins Sapiéncia, la revista occitana de divulgacion scientifica, amb la quala Jornalet a un acòrdi de cooperacion. Podètz legir l'article entièr aicí.







abonar los amics de Jornalet



publicitat
BANER1-2-3: DGPL TRADUCTOR



Comentaris


I a pas cap de comentari




Comenta

Lo comentari es estat mandat corrèctament



  Previsualiza

La direccion del Jornalet a lo drech de publicar pas los comentaris que respècten pas las nòrmas basicas d'educacion, civisme e dialòg.
publicitat
BANER1-2-3: DGPL DICTADES

Editorial

Tresmudar un problèma politic en un problèma d’òrdre public

Dempuèi longtemps l’estat espanhòl refusa de resòlver politicament lo problèma politic que ten en Catalonha. Ara, après l’enòrma indignacion ciutadana ...
giny

Lo temps

Mapa
  • sol Agen 9
  • sol Aush 9
  • sol Bordèu 9
  • sol Briançon 13
  • sol Caors 8
  • sol Carcassona 12
  • sol Clarmont-Ferrand 9
  • sol Confolent 11
  • sol Gap 10
  • sol La Canau 9
  • sol La Gàrdia 19
  • sol Limòtges 9
  • sol Lo Borg Sant Dalmatz 16
  • sol Lo Puèi de Velai 10
  • sol Marselha 18
  • sol Montpelhièr 15
  • sol Naut Aran 9
  • sol Niça 19
  • sol Nimes 15
  • sol Pau 10
  • sol Peireguers 8
  • sol Rodés 9
  • sol Tolon 8
  • sol Tolosa 11
  • sol Valença 12

giny

giny

Vidèos

giny

Entrevista

giny

giny

publicitat

lateral 2 teveoc

Fotografias

  • © Margaria Pepin

    Adobament dal Grand Prèmi de Mónegue de 2014

  • Niça

    Dictada occitana 2014

  • Jornada de protèsta contra lo barratge del Testet, a Sivens

  • Omenatge a Aragon. © Franc Bardòu

    Omenatge a Aragon

  • Exposicion temporària sus Robèrt Lafont al CIRDOC (D.R.)

  • Julien Cazenave

    17.02.2019: manifestacion a Brussèlas en sosten als independentistas catalans

  • Gavotina marítima: trofèu d'August e vila vielha d'A Torbia

  • Narbona. © Cercle Occitan de Narbona

    18a Dictada Occitana

  • Niça vièlha en occitan niçard. © LR

    Niça vièlha en occitan niçard

  • En Provença orientala: Mogins e noms de luecs occitans escrichs a la francesa

  • © Laurenç Revèst

    Auribeu de Sianha

  • © Laurenç Revèst

    Fòrt Maginòt de Sant Anhe

  • Montpelhièr la lengadociana

  • © Franc Bardòu

    Darrièr refugi abans l’envòl (1206-2016)

  • Lo grand passacarrièra de Rodés. Occitan Pride 2013

  • Lo grand passacarrièra de Rodés. Occitan Pride 2013

  • © Miquèu Barís

    Los calandrons d'Auloron qu'an visitat Baiona

  • Ciutat de Draoníer. © Cristòu Daurore

    Ciutat de Draoníer (Val Maira)

  • © Franc Bardòu

    Asuèlhs de Lauragués

  • © Franc Bardòu

    Coserans al còr

publicitat

LATERAL2 330x60: Casteth Paums



publicitat

LATERAL1 300X250: sapiéncia

Las mai...

publicitat

LATERAL1 300X250: radio pais

giny

Sondatge

Que pensas de las senténcias de 9 a 13 ans de preson contra los nòu nauts representants independentistas catalanas?


5%



4%



91%



0%




Vots 102 vòtes

comentaris 0

Bulletin

Se vòls recebre per e-mail los grands títols de Jornalet, abona-te

Adreiça E-mail
       
avís legal
En complir la Lei de Servicis de la Societat de l'Informacion e de Comèrci Electronic e la Lei Organica de Proteccion de Donadas (de l'Estat espanhòl) t'informam que se vòls pas contunhar de recebre lo nòstre bulletin informatiu, te pòdes desabonar a travèrs d'aqueste formulari.



Etiquetas

giny





Jornalet, gaseta occitana d'informacions


Associacion entara Difusion
d'Occitània en Catalonha
(ADÒC)