Bandièra01 capçalera  1180x150: Novestivada

Actualitats

crotz-tolosaCreated with Sketch.GasconhaBearnGramont

Pastorala sharnèga

Las pastoralas au Bascoat se debanan sustot en Sola. Totun, d’autes vilatges s’i hican. La darrèra, a la Bastida de Clarença, a mesclat l’occitan e l’euskara

Ua scena dab l’eroïna, Inesa de Gaxen
Ua scena dab l’eroïna, Inesa de Gaxen | JJF

Viva en Bascoat, sustot en Sola[1], la tradicion de las pastoralas es meilèu residuau en país d’òc (un chic en Provença, au temps de Nadau,  e en Bearn). Recentament (aquera dimenjada deus 15 e 16 de junh 2024) se debanèt, au còr deu Bascoat, la pastorala Inesa de Gaxen  dens la comuna de la Bastida de Clarença, comuna sharnèga de la Baisha Navarra[2]. Francizat en  “charnègue” ou “charnègou”, l’adjectiu “sharnègo/sharnèga” vòu díser “mestís, mesclat”…Qu’es utilizat per designar quauques vilatges de la riva esquèrra d’Ador o qui ne son pròchas on las populacions se son  longtemps partatjadas enter euskara e gascon –mei rarament los dus–  en mei deu francés, evidentament. Solide, la microtoponimia, quan l’espiam dab atencion, rebat aquera realitat. Qu’es bien coneishut adara, un bon quinzenat de comunas pòden afichar un nom doble, o quitament triple dab la grafia admistrativa franchimana[3].

Fondada en 1288 e actada per Clara de Rabastens, la Bastida de Clarença, vertadèirament magnifica dab la soas maisons majoritàriament d’estil navarrés, es donc ua petita curiositat. Totas las carrèiras e caminòts muishan shens vergonha las lengas deu parçan. E’s podossi véder pertot, en país occitan! Malaja! qu’ic sabem plan, long, longàs serà enqüèra lo camin…

 

Caça a las broishas

 

Dens la cronica d’aquera vielha petita ciutat, que tròban l’istòria d’Inès o Inesa de Gaxen. Vaduda en 1566, aquera hemna a la soa vita marcada per las persecucions religiosas qui tòcan la region au debut deu sègle XVIIu. Un permèr còp, a 14 ans, qu’es acusada d’estar ua hatilhèira. Qu’i avè en efèit pro d’ahars de broishami en aquera epòca de guèrras de religion. Qu’es sauvada deu lenhèr e au cap de quate ans que va suus bòrds de Bidasoa e s’arretròba maridada dab ua sordat de Fontarrabia / Hondarribia. Mes, en 1611, lo maishant saunei que torna: navèra acusacion d’estar ua lèda broisha au moment on lo Sénher de Lancre[4], magistrat de Bordèu, es mandat en la província de Labord tà har la caça a las posoèras. Òrra tempsada. Fin finau, la prauba Inesa resistís a las acusacions e n’es pas condemnada. Que deu s’exiliar… Que ne perdem la tralha.

Dus autors an escrivut lo tèxte, tostemps en coblets de vèrs octosillabs: Dauna Itxaro Borda per la partida en euskara (la mei longa) e Ivan Bareyre per lo gascon. L’Ivan es tanben un dròlle deu país sharnègo, deu vilatge de “Came” exactament  (Càmer en gascon, Akamarre en basco), estacat dempuish bèra pausa a las tradicions, au patrimòni e la transmission de la lenga nòsta. Un bèth haish de coblets son donc en gascon, e ua celèbra canta occitana  – Lo Boièr – es estada quitament hicada au programa (scèna 15), beròiament cantada a tres votz. L’espectacle dura mei de tres òras: 21 tablèus, dab intermèdis de danças bascas (las disen “soletinas”), dab la musica de l’orquèstra qui jòga en dirècte, e dab l’inevitabla arribada de las aulhas e deus pastors devarats de la montanha basca. Lo tot qu’es supèrbament hicat en scèna par la “regenta” (erregentsa), la qui met en scèna, qui conceb l’ensemble de l’espectacle, Pantxika Urruty.

Aquera pastorala es hòrt federadora e mobilizaira per lo parçan, la Bastida, solide, mes tanben los vilatges vesins[5]. D’autan mei que cau har los costums, arreglar las danças, har minjar lo monde, susvelhar mantun detalh. Lo public gascon e basco èra au rendetz-vos (mei de 1000 personas). Qu’i avera ua representacion a Hondarribia en octobre. Per ne saber mei: www.inesadegaxen.fr/  

 

[2] Lo nòrd de l’ancian reiaume de Navarra dab las vilas principaus  de Saint-PalaisDonapaleu  e Saint-Jean-Pied-de-Port / Donibane Garazi.

[3] Véder: Boyrie-Fénié (Bénédicte), Dictionnaire toponymique des communes des Landes et du Bas-Adour, Cairn / Institut Occitan, 2005.

[4] Pierre de Rostéguy de Lancre (1553-1631).

[5] Bardòs / Bardoz, on serà jogada los 21 e 22 de seteme, Càmer / Akamarre,Guiche”  o Guíshen / Gixune

Ivan Bareyre, gascon de Càmer e coautor de la pastorala
Ivan Bareyre, gascon de Càmer e coautor de la pastorala | JJF
Placa trilingüa a la Bastida
Placa trilingüa a la Bastida | JJF

Jornalet es possible gràcias al sosten economic e jornalistic dels legeires e benevòls. Se lo podètz sosténer en venent sòci dels Amics del Jornalet o de l'Associacion ADÒC, o tot simplament en fasent un don, atal contribuiretz a far un mèdia mai independent e de melhora qualitat.

Comentaris

Joan Thomàs
1.

Bravament interessant! Senhali que lo vilatge de Sant Feliu Sasserra entre Vic e Manresa dins lo Lluçanés a un Centre d'Interpretació de la Bruxeria plan interessant e ric d'analisi. La visita se pòt far en occitan, los documents son pluirilingues: catalan, euskarra, occitan e los audioguidas prepausan tanben una version occitana.

  • 8
  • 0

Escriu un comentari sus aqueste article