Bandièra01 1180x150: País Invisible

Opinion

Comprene pas res

Comprene pas res. Z-o dise coma z-o sente. Que son totas aquelas batestas feudalas ente trestots assegurant d’aveir -la- rason?
 
Se Occitània, e, en consequéncia, l’occitan, avança pas (gaire), ‘quo-es perque nosautres (v-o nautres, naltres, nos, noeis, nosati, nosauts, eca...) avancem pas. L’ideia d’Occitània ‘quo-es una ideia –e, coma tota ideia, es ben artificiala, çò qu’es pas cròi, meschant- sociala, çò que vòu dire qu’es un projecte comun, un projecte de construccion -e d’illusion- collectiva non renmàs dau futur (futur que sembla arribar jamai...), mas dau present : l’occitanisme deuriá l-èstre lo chaminament tranquille mas segur d’una societat madura e responsabla; adulta. E tots aqueus mots (nosautres, sociau, projecte comun, collectiu, eca.) implican la pluralitat: la presa de distança de l’ ‘ego’ e la reconeissença d’autrú: trestots avem nòstras rasons, e totas, individualament, pòdon l-èstre bònas, mas, se volem bastir un projecte d’occitanitat comun vertadeir, chau comencar per escotar los autres e d’aprene de cedar: qu’es ‘quò-qui, la societat. Autrament nos n’anem prene una bierra. Adonc, nos chaucem los esclòps, v-o considerem achabada la representacion teatrala?
 
Mai concretament vòle parlar de la question de la linga, e mai se ne sei vertadierament rot. D’en prumeir, la linga, qu’es quicòm de sociau e d’individuau a l’encòp. Mas mai que mai, ‘quo-es un “afaire sociau”. Surat que trestots podem parlar e escriure coma volem : non pas podem; devem! Mas i a de professionaus de la linga qu’an investit d’annadas de formacion e de trabalh per comprener çò qu’es la linga, çò qu’implica, cossí foncciona, cossí evolua, eca. Perdeque una linga ‘quò-es quicòm d’enòrme, v-una sòrta de macrostructura sociala que determina la societat au mèsme temps que ne’n depend: jaquí la grandor e la magia de la linga. Laidonc, jaquí qu’aqueus professionaus comprenon mielhs çò qu’es la linga, çò que los fai devenir los melhors “gerents”: fin finala, las recomendacions daus filològues dison pas cossí devem parlar chas nautres v-o bei nòstre chin: los filològues, los linguistas, s’ocupan de la linga dins sa “facèta” sociala, publica, coma espleita comuna, fonccionala e acceptabla per trestots, çò qu’inclús maitot los que son pas linguistas ni amators de la dialectologia ni de monde preocupat d’aveir un parlar blós dau parçan, atau coma lo parlavon d’autescòps los vièlhs dins de situacions comunicativas e socialas ja desaparegudas i a longtemps. Perdeque las lingas evoluan: òc-ben, la linga defina, mas a l’encòp depend de sa societat: las rets de comunicacion micro-localas qu’existián i a cent ans existon pas mai. E bei la societat, la linga chamja. A nosautres donc, occitanistas, de vodre recebre aqueu eiretatge e de lo vodre actualisar, v-o de lo vodre dissecar e gardar dins un musèu. Qu’es per ‘quò-qui qu’utilize una forma ‘non pròpria’ de l’auvernhat, ‘projecte’, e non pas ‘projei’ (mas aquò m’empacha pas bresa de prononçar ‘projei’ [‘quò s’agís nonmàs d’una question d’abituda grafica: lo ‘ct’ abotís a ‘i’, e l’ ‘e’ chai]): las lingas son pas de vertats rebeladas sacrossantas e intochablas: en tant que produits sociaus, n-òm z-a lo dreit de las manipular o arreglar a nòstra realitat. Ne siajam conscients o non, trestots z-o fasem, e tots los jorns: ‘quò-es quicòm de ben naturau. Adonc, se cresem a una ideia apelada occitanisme, a un projecte de construccion sociala comuna, moderna, en convergéncia, devem comencar per reconéisser que de monde que i a coneisson melhor daus uns subjectes que nosautres: jaquí la pluralitat e lo respecte: l’engenhaire, que faça los bastiments; los professors, qu’ensenhen; los lingüistas, qu’estudien la linga e l’apresten e l’ellabòren per un usatge moderne e coerent.
 
Bei ‘quò-qui vòle pas dire que los filològues s’afinen (enganen) pas e que tot çò que dijan siaja vertat : non pas. Mas son elos qu’estúdian la linga a fond, que comprenon sos mecanismes internes e externes, e que la pòdon tornar mai integra, logica e simbolica maitot; car una linga, en societat, ‘quo-es un simbòl tras que fòrt. Se volèm una Occitània fiela a son identitat, una societat que s’accepte e receba joiosa son eiretatge e sa coeréncia interna, devem estudiar nòstra linga e li restaurar son identitat (v-o ‘identitats’): ‘quò-es tras que legitime. Coma ja z-avem dit, las lingas evoluan, e pòdon despareisser en se mesclar e confondre las unas bei las autras: ‘quo-es lo cas de l’asturian, per exemple, v-o de maitas lingas d’oïl, qu’an perdudas lhors identitats sintaxicas, fonologicas, morfologicas e prosodicas entrò èstre vengudas quasiment daus dialectes dau francés. ‘Quò-qui, chau pas dire qu’implica maites problemas d’identitat. De l’autre costat, pasmens, chau be se gardar de certanas atituds autoritàrias de certans linguistas : ni per prepausar lo filològue, si la comunautat accepta pas sos preceptes, i a ren a faire, au mens per l’instant. ‘Quò-qui vòu pas dire que los usatgiers ajan tòrt, nimai lo linguista : ‘quò-qui vòu dire qu’i a agut un problema de comunicacion entre lo scientista e la comunautat. Pechat, mas aquò nos arriba tròp sovent, e mai demest los linguistas: coma trestots sabem, quasi chasque filològue a d’ideias diferentas sobre cossí deuriá l-èstre l’  « occitan larg », sovent opausadas. Parlem, expliquem e, subretot, escotem-nos trestots : n’aprendrem. Las eleccions e las prepausas daus linguistas an de criteris franc precís e strictes; d’arguments coma “‘queu mot exista pas dins mon parlar” son tot belament d’errors: las lingas apartenon a de sistemas mai grands e prigonds; lo fait qu’io e mon entorn dija pas un mot vòu pas dire qu’un mot siaja estrangeir; un francisme, ‘quò que ne’n siaja, o es, e l’ancianitat o la quantitat son pas d’arguments acceptables en linguistica. L’occitan es una linga infinida dins sa diversitat: profeitem-ne!
 
Ni per tot, si en realitat sem pas dispausats a sortir de nòstre parçan e de la linga de la mimi, siajam realistas e franches, e reconescam trestots nosautres çò que sem e, subretot, respectem e reconescam lo trabalh e las dralhas d’autrú, per çò que chascun puescha faire çò qu’a vougut, chausit e engatjat de faire. Pueis que, çò qu’òm fai publicament, z-o fai per la societat. Nosautres volem, coma trestots, que l’occitan venha una linga de comunicacion totalament normala, utilizabla dins tots los contextes sociaus possibles, e donc l’ellaborem e alestim per aquò faire. L’occitan, coma tota linga sana, normala, deu be aveir tota sòrta de registres e stiles: dau mai arcaizant e literari (e mai ridicule!) au mai popular e vulgar, en passar naturalament per un registre ‘mejan’ d’usatge larg. Jaquí, donc, la tascha dau linguista. E lo linguista, z-elh, trabalha per la societat.

Jornalet es possible gràcias al sosten economic e jornalistic dels legeires e benevòls. Se lo podètz sosténer en venent sòci dels Amics del Jornalet o de l'Associacion ADÒC, o tot simplament en fasent un don, atal contribuiretz a far un mèdia mai independent e de melhora qualitat.

Comentaris

Un legeire Cevenas
13.

#2 Bòn vèspre, Mossur Castèths.

Capitère queste "Jornalet", fai un parelh de mes. Despuèi, ai legit mai d'un article aicí, mès ai pas tot legit. Amai. Ai legit de causas puslèu ancianas, d'autras pus recentas. E segon ieu, la qualitat çai desfauta pas per los articles.
Personalament, siái fòrça content de veire que s'esprimisson mai d'un parlar. Per ieu que siái cevenòu e que vese de monde de'n pertot dau País d'Òc donar son vejaire, aquí òi ! sente lo pòple d'Òc que comunica e se compren. Aicí es l'evidença que podèm èstre, emb de nòstras particularitats, un Pòple.
Fai bòn o sentir quò d'aquí !

Solament, quand legisse las reacions dals uns e dals autres, n'i a ben quauqu'uns, m'avise, que pòdon pas batalhar sens se chapinhar : aquò's bien malerós ! De monde que se pòdon pas empachar de tustar son vesin de paraula. Per ieu, tota persona que parla sa lenga d'un airau especific d'Occitania, parla la lenga occitana, mai s'aqueste ditz que parla biarnés, cevenòu, auvernhat... amai patoés.
Vos empachessiatz pas de comunicar dinc la lenga e de parlar emb dau vesinatge, de la passar a vòstra familha, a vòstres amics. Que la vida mai la sobrevida de la lenga pàsson per sa practica.
E a costat d'aquò, vos empachessiatz pas de venir vos esprimir aicí : sètz liure e sètz pas vos qu'avètz començat d'atacar. Vivètz ! Vivètz la lenga coma vos es estada transmesa : es lo present pus polit que poguetz faire a nòstra lenga millenària, mai als que prendràn la seguida. N'i a pro de culpabilizar en causa de las ideulogias de drecha, de gaucha, dau mitan, de la diagonala, dals franchimands, dals occitanistas e autre monde que voldriáun empausar un sol biais de pensar, sens possibilitat de remesa en question. Se l'occitanisme es vengut una doctrina, adonc siái pas ges occitanista ! De tot biais, me o sente pas.

Trovaretz vòstre equilibri, a vòstre aisonet. Trovaretz, quauque moment, vòstra justa mesura. Que chascun a avançat o ben, avança de paupas dinc l'endevenença de sa lenga emb de la grafia. Encara mai los que vènon dau mitan popular occitanofòne coma ieu. N'anessiatz pas culpabilizar de vòstre parlatge, de la saba que tenètz de vòstres rèires, fotre non pas !
E sustot... oblidetz pas de parlar vòstra lenga e de l'espandir : es lo melhor remèdi a las verinadas dals autres.

A reveire

PS : Vos convide de legir los tres articles dau Sénher Eric Fraj, dinc la categoria "Opinion".
Ne'n sortiretz descomplexat e pus laugièr, e save de qué parle...

  • 0
  • 0
Venturi
12.

#8 Bourdon, coma avètz una granda cultura (si, o pensi), e coma avètz tot plen d'idèas precisas sus tot plen de tèmas, deuriatz prepausar d'articles a Jornalet. Coma aquò, seriá l'escasença d'aumentar la diversitat dau jornau.

  • 2
  • 0
Venturi
11.

#2 Vos, Castèths, avètz de besonh de prene un pauc de vacanças.

  • 2
  • 0
Venturi
10.

#8 Bourdon, çò que disètz es pas verai. I a tanben d'opinants, dins Jornalet, que son ben coneguts per èsser non independentidtas. Es a costat d'aquò, segur, tanben i a d'independentistas. Es normau e es ben coma aquò. Jornalet dona donc la paraula a de gents d'opinions divèrsas.
E tanben, vos farai remarcar que la gròssa majoritat deis opinants escrivon pas ges en occitan estandard. Mostratz un pauc d'onestetat se vos plai... Vos trufetz pas de l'intelligéncia dei gents.

  • 3
  • 0
Ferriòl
9.

#8 Amic/ga BOURDON. Qu'è sajat d'escríuer-vos ena adreça mail qu'indicatz en logicial enes vòstes comentaris sus Jornalet, mès eth corric qu'ei estat arrefusat. Qu'è quauquarren entà prepausar-vos. Vos pregui de contactar damb jo a ferriol.macip@jornalet.com

  • 1
  • 0

Escriu un comentari sus aqueste article