CAPÇALERA: CONGRÉS AMIC
CAPÇALERA2: FAI-TE SOCI

Jornalet, gaseta occitana d'informacions

Dimars, 22 d'octòbre

Actualitats

Dimècres, 25 de decembre de 2013, 03h00 Cultura

Au torn de Nadau


Comentaris Un comentari    
Marrit Flac Bon Plan bon Fabulós (3 vòtes)
carregant En cargar


Nadau qu’es hestejat un chic pertot capvath lo Monde. Quitament, ce disen, dens país que ne son pas de tradicion crestiana. Auré ganhat, la societat de comsume? Espiada simplòta sus quauques mots e costumas nadalencas.


Bautesar, lo rei mague qui pòrta la mirra
© JJF





Etiquetas
fénié, nadal

Nueit de Nadau
 
La hèsta de Nadau qu’estó fixada de cap a l’an 350 per lo papa Libèri, ce disen, entà remplaçar la hèsta pagana deu solstici d’ivèrn que’s pèrd dens lo hons deus atges. De cap au 21 de deceme lo só —que contunha de baishar dempuish Sent Joan d’estiu (24 de junh)— s’estanca enfin au ras de l’orizont (sol + stare, aquò qu’es l’origina deu mot sabent solstici). Après quauques jorns d’arrèst lo só que torna pujar e, chic a chic, las jornadas semblan de paréisher un chic mei longas davant la renavida vertadèira de la prima (l’equinòcci deu 21 de març). E donc qu’an hicat Nadau en aqueth moment. Aquera hèsta de lutz e d’espèr estó plaçada en aqueth debut de l’ivèrn, on la negra nueit sembla de tot avalar, on la natura dròm e on los òmis e volerén que jamei lo só non despareishossi pas. Es aquí probablament l’origina de las halhas de Nadau, l’equivalent de Sent Joan d’estiu on los huecs batalhèirs dab los quaus los òmis semblan tanben d’arremerciar l’astre solar d’estar lavetz tan generós.
 
 
Magues e estela
 
L’Evangèli de Matèu parla deus magues d’Orient arribats a Jerusalèm. Lo rei Eròdes que’us prèga d’anar véder lo Ninòt vadut a Betleèm. Que segueishen la famosa estela tà trobar lo camin. Normau: qu’an per mestièr de léger dens lo cèu! Hòrt polits e arrespectuós, n’oblidan pas de portar presents au drollòt: aur, mirra e encens. Qu’es tot çò qu’an trobat en magazin. Apareishuts probablament au sègle IVu, los evangèlis apocrifs (comprenetz: los qui son en principi tienguts secrets) que parlan deu bueu e de l’ase. E, plan mei tard, los Reis Magues, dens la “Legenda Daurada”, que son aperats Gaspar, Marchion e Bautesar.
 
 
Santons
 
Vaduda, ce disen, en Provença, la tradicion deus petits personatges d’argela pintrada —los celèbres santons— que s’estableish a la fin deu sègle XVIII dab lo fabricant marselhés J.L. Lagnel (1764-1822). Qui son las figuras mei representadas? Que’s tròban evidentament, a costat deus aulhèirs e deus Reis Magues, tota la procession deus vailets: l’aubergista tot vergonhós d’aver arrefusat ua crampa a la Senta Familha e lo praube pèc —lo Ravit— qui, esmiraglat, lèva los braç au cèu. Qu’i a tanben tots los mestièrs: lo molièir, lo panissèir, lo païsan, la hemna qui va har la bugada, lo caçaire e un o dus pescadors. Shens oblidar los autes ganhapetits: lo peishonèir, lo perraquet, l’estamaire, lo portaire d’aiga, los boèmis. Enfin, a costat deu maire e d’un o dus notables, que’s tròban los musicians qui acompanhan la grana navèra d’un diu vadut: lo tamborinaire, los jogadors de viela e d’acordeon…
 
 
Presep e aulhèirs
 
Deu latin praesepe, praesepium, qu’es lo parc tau bestiar, on l’embarran entà’u har péisher. Aquò’s la jaça on lo ligòt e lo son pastor —com lo Joantiròt, aulhèir deu Haut Lana, eròi deu bèth filme deu landés Jacques Baris— s’estancan per la nueit. Que l’apèran tanben la grépia perque, segon l’Evangèli deu Sent Luc —lo sol qui balhi quauques detalhs—, lo Ninòt divin seré vadut au miei deu hen o de la palha, dens ua minjadera, a Betleèm. Qu’es au Sent Francés d’Assisi (debut deu sègle XIIIu), ce disen, que devem l’idèa “pedagogica” de hicar en scèna la neishença dens la praubetat deu Jèsus au miei de personatges vivents e de figurinas. La mòda qu’es donc originària d’Itàlia. Dab lo temps de la Contrareforma (sègles XVII e XVIII), aqueras representacions que’s multiplican dab creacions de detzenas e detzenas de cantas de Nadau, com per exemple las deu provençau Micolau Sabòli (1614-1675). Dens la region de Tolosa o en Bearn se desvolopa la mòda de las pastoralas.
 
 
Avet e esclòp
 
Vienuda d’Alemanha e d’Alsàcia, la mòda de decorar l’ostau dab lo capit d’un avet o d’un pinhòt n’es pas tan vielha qu’aquò. Dab garlandas e candelas (atencion au huec, totun!) qu’es beroiet. Hicar las cauçaduras o los sabatons au pè de l’arbolet o davant la chaminèa qu’èra, au començament, de mòda en çò deus “rics”, hens las familhas borgesas. En çò deus praubes, los mainats que hicavan los sons esclòps per recéber ua poma d’irange o un bocinòt de chocolat. Dab la societat de consume qu’a virat un chic a la holia e lo sens de Nadau qu’es oblidat per dauguns. Lo Satanàs que’s hica tostemps dens los detalhs e que seduseish dab tot çò que brilha.
 
 
Presents deu Pair Nadau
 
Deu temps de la hèsta deu solstici e de las Saturnalas que l’acompanhavan, qu’am guardat lo gost de plan minjar, de pintar un chic mei que d’ordinari e de’s har presents, davant que lo brave Sent Micolau estossi recuperat per la bona societat britanica e sustot lo comèrci anglosaxon que’u transformèt en Pair Nadau. Aqueth vielh barbut, vestit de roi e plan cauçat per resistir au hred, qu’es probablament esquipat adara d’un telefonet mobil o d’ua tauleta. Qu’a benlèu cambiat lo son atelatge de rangièrs (Rangifer tarandus) per un tropèth de motonèus o ua armada de 4x4. Dab aqueras exigéncias deu “juste a temps”, que cau har viste! Sustot qu’adara las comandas arriban per Internet…
 
 
 
 
Joan Jacme Fénié



publicitat
BANER1-2-3: DGPL DICTADES



Comentaris

25 de decembre 13.38h

Es un crane expausat de las tradicions de Chalendas. Mercé!


Valoriza aqueste comentari:   votar positiu 2   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadeqüat   Formulari d'abús de comentari

5 -10 -20 -totes
1




Comenta

Lo comentari es estat mandat corrèctament



  Previsualiza

La direccion del Jornalet a lo drech de publicar pas los comentaris que respècten pas las nòrmas basicas d'educacion, civisme e dialòg.
publicitat
BANER2: 468x60 Aran TV

Editorial

Tresmudar un problèma politic en un problèma d’òrdre public

Dempuèi longtemps l’estat espanhòl refusa de resòlver politicament lo problèma politic que ten en Catalonha. Ara, après l’enòrma indignacion ciutadana ...
giny

Lo temps

Mapa
  • sol Agen 10
  • sol Aush 10
  • sol Bordèu 10
  • sol Briançon 14
  • sol Caors 8
  • sol Carcassona 12
  • sol Clarmont-Ferrand 9
  • sol Confolent 11
  • sol Gap 11
  • sol La Canau 10
  • sol La Gàrdia 22
  • sol Limòtges 9
  • sol Lo Borg Sant Dalmatz 18
  • sol Lo Puèi de Velai 10
  • sol Marselha 19
  • sol Montpelhièr 15
  • sol Naut Aran 10
  • sol Niça 21
  • sol Nimes 15
  • sol Pau 11
  • sol Peireguers 9
  • sol Rodés 10
  • sol Tolon 9
  • sol Tolosa 11
  • sol Valença 12

giny

giny

Vidèos

giny

Entrevista

giny

giny

publicitat

lateral 2 teveoc

Fotografias

  • Estivada 2013. © Guillem Sevilla

    Estivada 2013

  • © Laurenç Revèst

    La botiga de Macarèl a Sant Joan de Vedats (Montpelhierenc)

  • Estivada 2013. © Guillem Sevilla

    Estivada 2013

  • Lo castèu. © Laurenç Revèst

    Remembres de Vaquí, emission en la Vau Clusa, novembre de 2005

  • Niça vièlha en occitan niçard. © LR

    Niça vièlha en occitan niçard

  • Fèsta occitana a Barcelona, a l'ocasion del cinquen anniversari de Jornalet

  • © Aure Séguier

    Carnaval Biarnés 2017

  • Omenatge a Aragon. © Franc Bardòu

    Omenatge a Aragon

  • Hug de la Rosa

    Manifestacion "Er aranés, era nòsta identitat". Vielha 24 de març 2018

  • © Laurenç Revèst

    Galaria fòto: La Gavotina marítima: Esa vielha, totplen de botigas e de toristas, 16 estatjants, 2 vielhs esascs, una gleia e un castèl arroïnat

  • A Gavotina marítima: Recabruna Cab Martin, a vila vielha e o castèl dau sécolo X

  • Los Pokémons de la 3a generacion revirats en occitan

  • © Josep Carpintero

    Presentacion dera ANC Val d'Aran en Vielha, 28/12/2013

  • Era còlha dera ADÒC ath trabalh

  • Val de Toran. © Xavi Gutiérrez Riu

    Val de Toran (Aran)

  • La Primada de Montsegur, 17 de març 2012

    Primada de Montsegur, 17 de de març 2012

  • Jean-Claude Lagu

    Fòtos dels legeires

  • Serada occitana a Malhòrca

  • Era còlha dera ADÒC ath trabalh

  • © Manel Armengol

    Presentacion deth roman Òc a Barcelona en ocasion dera Hèsta d'Aran

publicitat

LATERAL2 330x60: Casteth Paums



publicitat

LATERAL1 300X250: sapiéncia

Las mai...

publicitat

LATERAL1 300X250: radio pais

giny

Sondatge

Que pensas de las senténcias de 9 a 13 ans de preson contra los nòu nauts representants independentistas catalanas?


5%



4%



91%



0%




Vots 103 vòtes

comentaris 0

Bulletin

Se vòls recebre per e-mail los grands títols de Jornalet, abona-te

Adreiça E-mail
       
avís legal
En complir la Lei de Servicis de la Societat de l'Informacion e de Comèrci Electronic e la Lei Organica de Proteccion de Donadas (de l'Estat espanhòl) t'informam que se vòls pas contunhar de recebre lo nòstre bulletin informatiu, te pòdes desabonar a travèrs d'aqueste formulari.



Etiquetas

giny





Jornalet, gaseta occitana d'informacions


Associacion entara Difusion
d'Occitània en Catalonha
(ADÒC)