CAPÇALERA: CONGRÉS AMIC
CAPÇALERA2: FAI-TE SOCI

Jornalet, gaseta occitana d'informacions

Dimars, 15 d'octòbre

Entrevistas

Dissabte, 1 d'agost de 2015, 03h00

“Òsca la reconquista, mon enfant vòu qu’aprengui lo provençau a mei tres felens”

Andrieu Abbe Jornalista
Comentaris 2 comentaris    
Marrit Flac Bon Plan bon Fabulós (11 vòtes)
carregant En cargar


Lo relarg occitanista es un pichon mond, mai en defòra d’un cèrt ceucle (occitanisme e/o occitanisme provençau?), se siam avisats que totei se conoisson pas tan ben qu’aquò e qu’avèm de personalitats que s’ameritan d’aguer dins aquel encastre ben de lum sus d’elei. O avèm aprofechat dins aquesta entrevista per questionar un amic e “de lònga” occitanista dau país dei Mauras —dins son provençau maritim chanut dau país dei Mauras— per que nos parle de son percors personau e professionau, totjorn au servici de la lenga nòstra.

 
 
Andrieu, cu siás?
 
Andrieu Abbe (1944) d’una familha païsana de Ròcabruna (Var). Mon paire aviá aprés lo francés a l’escòla e parlava provençau amb ma maire, mai avián chausit de parlar francés a mei sòrres ainadas, puei amb ieu.

« L’aviá doas lengas dins nòstre parlar quotidian familiau mai en realitat ne’n fasiá qu’una per nautrei »

L’aviá doas lengas dins nòstre parlar quotidian familiau mai en realitat ne’n fasiá qu’una per nautrei. A faugut qu’aguèssi un trentenau d’ans que mei parents consentèsson de parlar provençau amb ieu; aviáu dich qu’aquò mi podriá servir dins mon mestier, per donar de pes a ma demanda. Avèm puei pus jamai parlat francés ensems.
 
Après lo regiment, ai chausit una malaisada dobla activitat: trabalhar amb mon paire sus lo vinhau familiau e córrer lo mond a la mòrta sason amb l’idèa de vendre de fòtos per pagar lei viatges. Viatjar m’agrada encara fòrça maugrat lo vielhum que m’aganta. A l’epòca, la fin deis ans 60, que lei libres passavan d’una illustracion blanc-negre a la color, faguèri ma traucada dins lo mestier de fotograf-illustraire. Ai barrutlat un pauc d’en pertot. De jornaus puei m’avián demandat de tèxtes per acompanhar mei fòtos e plan-plan ai escrich per la pressa de Chrétiens dans le Monde Rural (Agri7, Clair Foyer, Ruralies...) puei per L’Agriculteur Provençal ente, en mai dau francés,

« Ai publicat vira-torna 1160 cronicas en provençau entre 1983 e lo 1r de genier de 2010 »

ai publicat vira-torna cronicas en provençau entre 1983 e lo 1r de genier de 2010...
 
Tot aquò m’aviá permés d’obtenir ma carta de jornalista e es ansin qu’ai tombat dins “l’occitanisme de mestier” en 1983. A Marselha, lei sindicats de jornalistas s’èran planhuts que lo cronicaire en provençau, que parlava dins l’encastre dau programa d’informacion, èra pas jornalista e qu’aquò èra pas normau. En urgéncia m’èra estat demandat de remplaçar Andrieu Ariès abans que la dicha cronica siguèsse suprimida.Cinc collègas, felibres e occitanistas, avián intrat elei a la ràdio per lei programas “magazine” que demandavan pas una carta professionala. En 1985, que començavi de ben conéisser lo mestier de la ràdio, avèm totei partit, levat un de l’esquipa. Tirariá tròp de lòng de dire lo perqué de nòstra fugida, es pas lo subjècte dau jorn.
 
D’aqueu temps, Radio France Provence e France 3 èran dins la mesma bastissa pròche lo Velodròm.

« En 84 ai intrat dins la còla de Vaquí, puei en 1991 m’es estat prepausat de participar a l’urosa aventura de Midi 3 nomenada puei Midi Méditerranée »

En 84 ai intrat dins la còla de Vaquí que Miquèla Bramariá bailejava, puei en 1991 m’es estat prepausat de participar a l’urosa aventura de Midi 3 nomenada puei Midi Méditerranée. Sampiero Sanguinetti aviá vougut que l’occitan aguèsse sa plaça dins un programa en francés, aquò èra una avançada extraordinària. Aviáu doas casquetas aquí dins, coma Joan-Pèire Belmon. Aquela de “productor” de l’emission, es a dire aguer la responsabiltat de 5 programas de 25 minutas dau diluns au divendres; e aquela de “picapebre”, cronicaire per doas minutas au mitan de l’emission, en òc amb un peçuc de francés. Exercici fòrça malaisat per aquelei que va vòlon ben faire. Es çò que m’a lo mai interessat dins mon aventura audiovisuala.

« L’audiéncia per aqueleis emissions siguèt dau 25% e de còps mai lei promiers ans... tant qu’a París s’èran pensats que l’estatistica èra estada mau facha! »

L’audiéncia per aqueleis emissions siguèt dau 25% e de còps mai lei promiers ans... tant qu’a París s’èran pensats que l’estatistica èra estada mau facha!
 
Aquí tanben sariá tròp lòng de contar lo detalh deis eveniments, que l’afaire siguèt complicat e de còps dolorós. La direccion a París decidiguèt en 2000 de donar nòstre temps d’antena a l’informacion. Èra la fin de de Midi Med’. Ai trabalhat per Vaquí dos ans de mai e en 2002 la direccion de France 3 mi prepausèt d’anar pintar de gàbias pus luenh per quatre sòus d’estrena. Consentiguèri amb la satisfaccion de laissar plaça en una joina.
 
 
Perqué e coma escriure en occitan?
 
Per escriure en occitan —dialècte provençau maritim—, aviáu chausit la grafia dicha de Cucuron de mon amic Alan Bathélémy, grand saberut, agregat de gramatica. Una grafia classica simplificada que mi semblava mai aisada per lei legeires de L’Agriculteur Provençal. Dirai que l’ortografia es pas per ieu una prioritat. Patissèm pron dau colhonitge de l’ortografia francesa e avèm agut tòrt de tombar dins lo mesme trabuc amb l’òc.
 
Per lo parlar a la ràdio e a la television aviáu chausit de gardar aqueu de ma familha e de mon vilatge en assajant de lo rendre comprensible per totei leis ausidors. A Ròcabruna ges si pronóncia “ié”. Aviáu chausit de dire “ges” a l’antena per èstre comprés d’en pertot.
 
Aviáu chausit tanben de prononciar leis r clars, lo r banhat varés que fa d’un ara un “ala” (quasi) pòu mau endralhar leis ausidors.
 
Impossible ailàs de contentar lo mond! Un dimenge de 1985, mon vesin Pau Galfard mi ditz “Ai regardat Vaquí ièr, es pas mau mai tu parlas pas ben coma nautres, es l’occitan que parlas?” Un pareu de jorns pus tard, a Marselha un collèga mi ditz: “Ton maritim varés es tròp particular, deuriás adoptar un parlar pus estandard a l’antena. Oblides pas que nos captan fins a Montpelhièr e Valença.” Qué que diguèssi escapavi pas ai criticas.
 
 
E lei dardenas?
 
En 1989, ai abandonat l’agricultura, en sachent qu’interessava pas mon enfant per la seguida. Èri pròpri cuech de fatiga. En 1991, ai degut laissar de caire mon activitat de fòto e de pressa escricha, ai gardat que la cronica en òc de L’Agriculteur Provençal. Pasmens aviáu agut d’òbra per faire la traucada dins aquelei mestiers e tot aqueu benefici es estat perdut. La television preniá l’equivalent d’un temps complet e voliáu pas amolonar leis oras de trabalh. Per lei dardenas, aquò a gaire chamjat lei cauvas. Si ganhava la vida a la tèle coma la ganhavi abans. Per la qualitat de vida èra pas parier. Jornalista pigista èri mon mèstre, menavi mon barquet coma mi conveniá. A la television èri dependent d’un fum de mond, pres dins un salabre ente eriam totei de favolhas... Encuei regrèti d’aguer vougut bessonar trabalh e militantisme per assajar de faire avançar la reconquista occitana. Ai perdut de temps, d’energia e d’illusions. Avèm tornat a la situacion de 1982 a la television regionala. Encuei l’a pus ges de plaças per de joines que voudrián faire son mestier en òc dins lo servici public de l’audiovisuau.
 
Mi rèsta una satisfaccion pasmens.

« Siáu estat lo promier capredactor e un dei paires d’Aquò d’Aquí que va plan-plan sus sei 30 ans e que cadun tròba ara sus la tela »

Siáu estat lo promier capredactor e un dei paires d’Aquò d’Aquí que va plan-plan sus sei 30 ans e que cadun tròba ara sus la tela. Aviáu prepausat aqueu nom per sa sonoritat japonizanta. Aquò d’Aquí sariá kachikochi (dins un torneg sumo es aqueu qu’a mai de victòrias que de desfachas) .
 
 
Militant encara?
 
Ai intrat dins lo movement occitan gràcias a Danieu Daumàs, a la debuta deis ans 70. L’ai seguit a la Bugada. A Lucha Occitana, puei au Partit Occitan, ai empegat d’afichas mai jamai aguèri de responsabilitats dins aqueleis organizacions.
 
Dempuei 1980, organizi amb un pareu de collègas una conferéncia mesadiera en occitan a Ròcabruna. Ne’n siam ara a 350; la fina flor de l’occitanisme e dau Felibritge es venguda parlar davant lo public dau “Comitat d’Estudis Provençaus”. Lei conferenciers son sensibles a la qualitat de l’escota, an ges de besonh de faire d’apondons en francés. La manca de sòus nos permete pas de convidar d’amics de luenh. Restam entre provençaus. Lei subjèctes son mai que mai culturaus, mai economia, agricultura, actualitat son tanben tractadas.
 

« Se de mond comprenon encara lo provençau a Ròcabruna, siam pas mai de 20 per lo parlar cada còp que l’ocasion si presenta »

Se de mond comprenon encara lo provençau a Ròcabruna, siam pas mai de 20 per lo parlar cada còp que l’ocasion si presenta. En 1980, quora avèm començat lei conferéncias, eriam mai de 1000. L’estat francés, l’escòla publica an de responsabilitats dins aquela cabussada...

« Lei promiers responsables son lei ròcabrunencs que tre leis annadas 20 an chausit de parlar francés ai nistons »

mai lei promiers responsables son lei ròcabrunencs que tre leis annadas 20 an chausit de parlar francés ai nistons, sensa que degun li aguèsse demandat. Vai comprendre.
 
Òsca la reconquista. Mon enfant vòu qu’aprengui lo provençau a mei tres felens. Passam pas mai de tres setmanas ensems dins l’an e en mai d’aquò rèstan a Montpelhièr ente lo parlar es pas ben-ben coma mon provençau maritim. Vòstrei conseus per mi despatolhar sarián lei benvenguts!
 
 
Fa pas mestier, mai per acabar nos vòs donar una recèpta ròcabrunenca?
 
Vaquí lo sausson que marida ametla e anchòia. Siam dins lo manjar aigre-doç qu’èra comun a l’Atge Mejan mai una raretat aquí encuei, levat per leis afogats de coïna vietnamiana. Mon tèxte es tròp lòng. Ai vougut respòndre ai demandas lo mielhs que podiáu. Anaretz pescar la recèpta sus la tela. Ne’n trobaretz mai d’una.
 
M’agrada gaire de parlar de ieu, auriáu preferit que quauqu’un m’entrevistèsse a l’orau [NDLR: l’entrevista fuguèt facha principalament per escrich].
 
 
 
 
Entrevista menada per Laurenç Revèst



publicitat
BANER1-2-3: DGPL TRADUCTOR



Comentaris

4 d'agost 10.53h

Mercés ben per aquel testimoniatge -entre autres- de la vita professionala d'un occitanista dins lo mitan dals mèdias...


Valoriza aqueste comentari:   votar positiu 3   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadeqüat   Formulari d'abús de comentari

1 d'agost 18.53h

Polit testimoniatge de vòstre percors de jornalista, de militant, e de provençau simplament.
Vos sètz servit de vòstra situacion professionala, de vòstra esperiença, per faire avançar La Causa.
Òsca e gramecí !
Aquò pròva, un còp mai, que devèm mai comptar emb de nautres. Solament, la volontat ierarchica, politica, quand jògon son rònle, ajúdon bien.

Evocatz mai la transmission de la lenga. Es vrai que tres setmanas de passadas en familha, aquò fai pas gaire a la fin de l'an... Legir mai


Valoriza aqueste comentari:   votar positiu 6   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadeqüat   Formulari d'abús de comentari

5 -10 -20 -totes
1




Comenta

Lo comentari es estat mandat corrèctament



  Previsualiza

La direccion del Jornalet a lo drech de publicar pas los comentaris que respècten pas las nòrmas basicas d'educacion, civisme e dialòg.
publicitat
BANER 3 teveoc

Editorial

Que pas res nos arrèste

“Òu, Union Europèa, calma-te. Torni dire: s’ensajas de qualificar nòstra operacion d’invasion, nòstre prètzfach es simple. Dobrirem las pòrtas ...
giny

Lo temps

Mapa
  • sol Agen 12
  • sol Aush 12
  • sol Bordèu 12
  • sol Briançon 14
  • sol Caors 12
  • sol Carcassona 14
  • sol Clarmont-Ferrand 11
  • sol Confolent 14
  • sol Gap 14
  • sol La Canau 13
  • sol La Gàrdia 13
  • sol Limòtges 11
  • sol Lo Borg Sant Dalmatz 16
  • sol Lo Puèi de Velai 11
  • sol Marselha 20
  • sol Montpelhièr 18
  • sol Naut Aran 10
  • sol Niça 18
  • sol Nimes 18
  • sol Pau 12
  • sol Peireguers 12
  • sol Rodés 12
  • sol Tolon 12
  • sol Tolosa 12
  • sol Valença 18

giny

giny

Vidèos

giny

giny

giny

publicitat

lateral 2 teveoc

Fotografias

  • Fontana dai quatre corns. © Andrea Celauro

    País d'Aison (Val d'Estura)

  • Estivada 2013. © Guillem Sevilla

    Estivada 2013

  • Omenatge a Aragon. © Franc Bardòu

    Omenatge a Aragon

  • © Laurenç Revèst

    Mónegue

  • Nhèu d'abriu en Aran. © Xavi Gutiérrez Riu

    Nhèu d'abriu en Aran

  • © Laurenç Revèst

    Sauve (Cevènas), ciutat màger vidorlenca a las carrièiras bèlas e en mudason

  • Eyes of Simurg 21/6/2017 a Tolosa. Fòto de Barthélémy Nadal

    Eyes Of Simurgh cantan en occitan a Tolosa per la fèsta de la musica 2017

  • © Franc Bardòu

    Asuèlhs Bigordans

  • Cap a las fonts autas d'Arièja. © Franc Bardòu

    Savartés. Cap a las fonts autas d'Arièja

  • © Laurenç Revèst

    Sauve (Cevènas), ciutat màger vidorlenca a las carrièiras bèlas e en mudason

  • © Aure Séguier

    Carnaval Biarnés 2017

  • © Montse Torres -  Arxiu dels Castellers de la Vila de Gràcia

    "Castellers" catalans en Bearn

  • © Asalaís Moniguet

    Montpelhièr la lengadociana

  • © Laurenç Revèst

    Dins lei paluns de Camarga, la Torre Carbonièira e Aigas-Mòrtas

  • © Zep Armentano

    Era Mongetada (Val d'Aran 28-29 d'octobre 2017)

  • © Laurenç Revèst

    Galaria fòto: La Gavotina marítima: Esa vielha, totplen de botigas e de toristas, 16 estatjants, 2 vielhs esascs, una gleia e un castèl arroïnat

  • Eyes of Simurg 21/6/2017 a Tolosa. Fòto de Barthélémy Nadal

    Eyes Of Simurgh cantan en occitan a Tolosa per la fèsta de la musica 2017

  • Niça vièlha en occitan niçard. © LR

    Niça vièlha en occitan niçard

  • © Zep Armentano

    Era Mongetada (Val d'Aran 28-29 d'octobre 2017)

  • © Laurenç Revèst

    Fòrt Maginòt de Sant Anhe

publicitat

lateral 2 teveoc



publicitat

LATERAL1 300X250: sapiéncia

Las mai...

publicitat

LATERAL1 300X250: radio pais

giny

Sondatge

Bulletin

Se vòls recebre per e-mail los grands títols de Jornalet, abona-te

Adreiça E-mail
       
avís legal
En complir la Lei de Servicis de la Societat de l'Informacion e de Comèrci Electronic e la Lei Organica de Proteccion de Donadas (de l'Estat espanhòl) t'informam que se vòls pas contunhar de recebre lo nòstre bulletin informatiu, te pòdes desabonar a travèrs d'aqueste formulari.



Etiquetas

giny





Jornalet, gaseta occitana d'informacions


Associacion entara Difusion
d'Occitània en Catalonha
(ADÒC)