CAPÇALERA: CONGRÉS AMIC
CAPÇALERA2: FAI-TE SOCI

Jornalet, gaseta occitana d'informacions

Dimenge, 20 d'octòbre

Actualitats

Divendres, 23 de novembre de 2018, 03h00 Environament,Sciéncia

Demòra pas de temps

Los umans son una causa d’escantiment d’espècias animalas e vegetalas tan rapid que la natura se pòt pas defendre amb l’evolucion


Comentaris 3 comentaris    
Marrit Flac Bon Plan bon Fabulós (7 vòtes)
carregant En cargar


Ara demoram dins un Mond de mens en mens ric d’espècias mamifèras gigantas. Los solets que ne demòran, los rinocèros e los elefants, son en grèu perilh d’escantiment real
© Bernard Dupont





Etiquetas
andreu, escantiment, natura, sapiécia

I a pas pus de temps. Los mamifèrs d’uèi lo jorn que i a encara sus la Tèrra pòdon pas evolucionar tan lèu per escapar a l’actual seisen escantiment de la planeta. A la diferéncia d’autres, aqueste a per soleta causa l’umanitat. E ara una còla de scientifics a estudiat lo temps per la biodiversitat de la Tèrra per se poder plan refar d’aquel escantiment: entre 3 e 5 milions d’annadas, almens.
 
Aquò seriá lo melhor scenari pr’amor que los umans son una causa d’escantiment d’espècias animalas e vegetalas tan rapid que la natura se pòt pas defendre amb l’evolucion. Una còla de cercaires de l’universitat danesa d’Aarhus estudièt lo temps que la natura n’auriá de besonh per se regenerar e la responsa es tras que trista, es òrra: entre 5 e 7 milions d’annadas. E entre 3 e 5 milions d’annadas solament per tornar als nivèls de biodiversitat actuals.
 
L’estudi s’es basat sus l’analisi de milièrs de donadas sus de mamifèrs d’ara mas tanben sus d’espècias escantidas après l’arribada d’Homo sapiens sus la planeta. Aital, d’espècias coma lo marsupial tigre australian Thylacoleo o lo sud-american Macrauchenia aguèron de linhatges unics e amb eles moriguèron lors familhas biologicas animalas. Aquò vòl dire la mòrt non solament de las espècias mas tanben de milions d’annadas d’istòria evolutiva.
 
 
L’escantiment d’animals plan evolucionats
 
“Fa gaire, i aguèt l’escantiment de grands mamifèrs coma lo peresós gigant o lo tigre de las dents de sabre ( fa 10 000 ans). Èran d’animals tras qu’evolucionats, çò diguèt lo paleontològ Matt Davis, cap d’aquel estudi. Avián pauca familha biologica e lors escantiments metèron fin a de brancas dins l’arbre evolutiu de la Tèrra. Foguèt un grand desastre natural”.
 
Aital, los scientifics dison ara que regenerar 2,5 miliards d’ans sus la Tèrra es gaireben un miracle. E los mamifèrs actuals pòdon pas fugir l’escantiment actual. D’espècias en estat critic coma lo rinocèros negre se poiriá escantir en mens de 50 ans. Los elefants asiatics an solament un percentatge de probabilitats d’un 33% d’arribar al sègle venent.
 
Per conéisser lo temps que demòra, la còla de cercaires danesa estudièt de milièrs de donadas de mamifèrs e demandèt a l’informatica de far una prediccion. Lo melhor scenari confirmèt que la Tèrra necessitariá entre 3 e 5 milions d’annadas per tornar aver la biodiversitat actuala. Entre 5 e 7, la que i aviá abans de l’aparicion del genre Homo. E tot aquò se produirà dins los 50 ans venents.
 
“Un còp èra, l’òme demorava sus una planeta de gigants; de tatós gigants, de cèrvis gigants, de vibres gigants... çò soslinhèt Jeans-Christian Svenning, d’aquela còla. Ara demoram dins un Mond de mens en mens ric d’espècias mamifèras gigantas. Los solets que ne demòran, los rinocèros e los elefants, son en grèu perilh d’escantiment real”. (Legissètz la seguida)



 


Aqueste article es  publicat dins Sapiéncia, la revista occitana de divulgacion scientifica, amb la quala Jornalet a un acòrdi de cooperacion. Podètz legir l'article entièr aicí.






abonar los amics de Jornalet



 



publicitat
BANER1-2-3: DGPL DICTADES



Comentaris

23 de novembre 17.44h

#1 Jornalet accèpta tant "evoluir" coma "evolucionar", e Domergue Sumien ne dona una bona explicacion dins aqueste article: https://opinion.jornalet.com/lenga/blog/2522/evoluir-evolucionar


Valoriza aqueste comentari:   votar positiu 4   votar negatiu 2
Respondre comentari replica Comentari inadeqüat   Formulari d'abús de comentari

23 de novembre 15.13h

#1 Exactament. Tota espècia de uei que torna tàu darrèr ancèstre comun universau (LUCA, last universal common ancestor); donc qu’am tots enter 3,5 e 4 miliards d’ans d’istòria evolutiva. Bèth monde pensan per exemple que los mamifèrs apareishón a la fin de l’atge deus dinosaures. En fèit los purmèrs mamifèrs e los purmèrs dinosaures qu’espelín chic o mic en medish temps i a de cap a 240 milions d’ans.
Pr’aquò uas quantas espècias com los daufins, los papagais o los ... Legir mai


Valoriza aqueste comentari:   votar positiu 4   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadeqüat   Formulari d'abús de comentari

23 de novembre 11.17h

L’escantiment d’animals plan *evolucionats ? Supausi que l'autor de l'article voliá dire "evoluïts".

Èsser evoluït, al plan biologic, significa "èsser viu" ; una espècia que non evoluís es desapareguda. E per evoluïr, a una espècia, li bastar de téner dins la durada.

Scientificament, vesèm perfèctament çò que pòt signioficar "plan adaptat" (mercés a un processus, long dins lo temps, d'evolucion). Mas èsser "plan evoluït", scientificament, non significa res. Totas las es... Legir mai


Valoriza aqueste comentari:   votar positiu 9   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadeqüat   Formulari d'abús de comentari

5 -10 -20 -totes
1




Comenta

Lo comentari es estat mandat corrèctament



  Previsualiza

La direccion del Jornalet a lo drech de publicar pas los comentaris que respècten pas las nòrmas basicas d'educacion, civisme e dialòg.
publicitat
BANER1-2-3: DGPL DICTADES

Editorial

Que pas res nos arrèste

“Òu, Union Europèa, calma-te. Torni dire: s’ensajas de qualificar nòstra operacion d’invasion, nòstre prètzfach es simple. Dobrirem las pòrtas ...
giny

Lo temps

Mapa
  • sol Agen 14
  • sol Aush 15
  • sol Bordèu 14
  • sol Briançon 13
  • sol Caors 13
  • sol Carcassona 17
  • sol Clarmont-Ferrand 12
  • sol Confolent 17
  • sol Gap 9
  • sol La Canau 14
  • sol La Gàrdia 14
  • sol Limòtges 13
  • sol Lo Borg Sant Dalmatz 15
  • sol Lo Puèi de Velai 18
  • sol Marselha 20
  • sol Montpelhièr 20
  • sol Naut Aran 15
  • sol Niça 18
  • sol Nimes 20
  • sol Pau 15
  • sol Peireguers 14
  • sol Rodés 15
  • sol Tolon 13
  • sol Tolosa 16
  • sol Valença 17

giny

giny

Vidèos

giny

Entrevista

giny

giny

publicitat

lateral 2 teveoc

Fotografias

  • Val d'Aran, cap de Gasconha

  • Estivada 2013. © Guillem Sevilla

    Estivada 2013

  • Fèsta dal Dalfin al Borg. © Cristòu Daurore

    Fèsta dal Dalfin al Borg Sant Dalmatz

  • Rocavion (Val Ges). © Cristòu Daurore

    Rocavion (Val Ges)

  • Gavotina marítima: trofèu d'August e vila vielha d'A Torbia

  • Valadas. © Xavi Gutiérrez Riu

    Valadas

  • © Iñaki Delaurens

    Val d'Aran

  • © CD

    Escòla Calandreta dau Mas. Drap (País Niçard)

  • © Montse Torres -  Arxiu dels Castellers de la Vila de Gràcia

    "Castellers" catalans en Bearn

  • © Laurenç Revèst

    Magasin novèl de Macarèl a Sant Joan de Vedats (Montpelhierenc)

  • © Laurenç Revèst

    Mónegue

  • © Conselh Generau d'Aran

    Lo Torn de França 2016 en Aran

  • País de Rasés. © Franc Bardòu

    País de Rasés

  • © Laurenç Revèst

    En Cevènas sus lo camin entre La Mialosa e Sant Esteve Valfrancesca

  • Goulamàs'K a Bordelha (Rebeiragués) lo 9 de julhet 2012

  • Manifestacion Anem Òc, Tolosa 31 de març 2012. © Cecília Hautefeuille

    Manifestacion Anem Òc, Tolosa 31 de març 2012

  • © Aure Séguier

    Carnaval Biarnés 2017

  • © Laurenç Revèst

    Mónegue

  • Serada occitana a Malhòrca

  • © Laurenç Revèst

    Sauve (Cevènas), ciutat màger vidorlenca a las carrièiras bèlas e en mudason

publicitat

LATERAL2 330x60: Casteth Paums



publicitat

LATERAL1 300X250: sapiéncia

Las mai...

publicitat

LATERAL1 300X250: radio pais

giny

Sondatge

Bulletin

Se vòls recebre per e-mail los grands títols de Jornalet, abona-te

Adreiça E-mail
       
avís legal
En complir la Lei de Servicis de la Societat de l'Informacion e de Comèrci Electronic e la Lei Organica de Proteccion de Donadas (de l'Estat espanhòl) t'informam que se vòls pas contunhar de recebre lo nòstre bulletin informatiu, te pòdes desabonar a travèrs d'aqueste formulari.



Etiquetas

giny





Jornalet, gaseta occitana d'informacions


Associacion entara Difusion
d'Occitània en Catalonha
(ADÒC)