CAPÇALERA: publicitat jornalet
CAPÇALERA2: FAI-TE SOCI

Jornalet, gaseta occitana d'informacions

Dimenge, 15 de setembre

Actualitats

Divendres, 1 de març de 2019, 03h00 Sciéncia

Es trobada la pression del proton

Malgrat que las estelas de neutrons sián entre los objèctes mai denses de l’Univèrs, l’interior d’un proton a encara mai de pression dedins


Comentaris 4 comentaris    
Marrit Flac Bon Plan bon Fabulós (3 vòtes)
carregant En cargar


Lo nuclèu empenh vèrs defòra e la region que i a l’entorn d’aqueste empenh vèrs dedins. Ambedoas pressions crèan un equilibri que permet l’existéncia de l’estructura del proton
© phys.org





Etiquetas
andreu, sapiéncia, sciéncia

Malgrat que las estelas de neutrons sián entre los objèctes mai denses de l’Univèrs, l’interior d’un proton a encara mai de pression dedins. E pel primièr còp dins l’istòria de la fisica es estada mesurada corrèctament aquela pression. Los cercaires confirman qu’un proton a un nuclèu que empenh vèrs defòra e aquesta seriá la partida mai quichada dins lo proton. La pression seriá pus granda que dins una estela de protons.
 
Aital, lo nuclèu empenh vèrs defòra e la region que i a l’entorn d’aqueste empenh vèrs dedins. Ambedoas pressions crèan un equilibri que permet l’existéncia de l’estructura del proton. Per mesurar aquela pression, de cercaires de l’Institut de Tecnologia de Massachussets an estudiat quala es la contribucion de quarks e gluons —de particulas subatomicas basicas dins lo proton—. La resulta, segon la còla qu’o estudièt, es istorica.
 
“La pression que i a dins un proton es un fach brica conegut encara uèi lo jorn, çò diguèt Phiala Shanahan, del MIT. Ara sabèm que de quarks e de gluons al centre del proton fan una pression vèrs defòra. Amb aquela resulta lo retrach del proton e de son estructura es plan mai complet”.
 
Malgrat que l’an passat de cercaires del Departament d’Energia estatsunidenc aguèsson ja mesurada la pression presenta dins un proton, los fisicians que n’an mesurat la pression ara confirman qu’en aquela ocasion la resulta foguèt marrida pr’amor que s’èran enganats en mesurar pas de gluons e solament d’electrons e de quarks. En 2018, la distribucion d’aquela pression demorèt a 1035 pascals o 10 còps la pression que i pòt aver dins una estela de neutrons.
 
 
Un retrach mai complet
 
Phiala Shanahan e William Detmold, caps d’aquesta nòva experimentacion, confirmèron que “malgrat que pendent los darrièrs 60 ans ajam una melhora compreneson dels protons en tot descobrir lor estructura, es fondamental de mesurar tanben la pression que fan los gluons se volèm conéisser quala es la pression totala que i a dins un proton”.
 
Per o far la còla del MIT utilizèt de superordenadors que mesuravan cossí interagissián de quarks e de gluons entre eles per entraïnar la pression globala d’un proton. Foguèt malaisit pr’amor “que dins un proton i a de quarks e antiquarks mas tanplan de gluons que van e tornan e caliá plan mesurar tota aquela fluctuacion dinamica quantica, çò soslinhèt Shanahan”.
 
A mai, un estudi mai prigond de la pression foguèt realizat amb una tecnica sonada cronodinamica quantica, çò es una amassada d’equacions que permeton descriure quala es la fòrça mai fòrta dins un proton.
 
La còla de cercaires esperèt fins a 18 meses per poder plan mesurar la configuracion de quarks e de gluons e poder aital determinar la pression d’un proton. Amb la preséncia de gluons, la distribucion de la pression foguèt desparièra. “Los gluons provòcan mai de pression e la pression es mai fòrta del centre vèrs defora”, çò afirmèt Shanahan. (Legissètz la seguida)




 


Aqueste article es  publicat dins Sapiéncia, la revista occitana de divulgacion scientifica, amb la quala Jornalet a un acòrdi de cooperacion. Podètz legir l'article entièr aicí.








abonar los amics de Jornalet

 



publicitat
BANER1-2-3: DGPL TRADUCTOR



Comentaris

2 de març 02.03h

#3 Quiò, i a ua blaga a’u deus fisicians, sus un colonèl qui, avent aprés que la matèria ei hèita mei que mei de vueit, e s’espotrica cada jorn en assajant de traversar la paret deu son burèu…
Medish a l’escala macrocosmica la nosta idea de dehens/dehòra qu’ei susceptibla de cambiar.
Ne sèi pas on èi lejut en darrèras que l’atmosfèra terrèstra, après tot, e seré mei espandida que n’ac avèn supausat, de tant que va hèra enlà de la lua medisha. (Acerà haut qu’ei ... Legir mai


Valoriza aqueste comentari:   votar positiu 2   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadeqüat   Formulari d'abús de comentari

1 de març 19.16h

#1 "Una nebulosa" me ven a l'èime per donar un nom a "un domani de l'espaci-temps sense contorn clarament definit" — es a dire "amb un dedins e un defòra indiscutibles".

Un "comportament matematic" es un comportament fisic modelizable matematicament, e donc, entre autre, predictible en qualitat de comportament de manifestant dins l'espaci-temps.

Per exemple, imaginam una molecula d'aiga (dos atòms d'idrogèn e un atòm d'oxigèn ligat per joncion electronica per formar aquesta molecula)... Legir mai


Valoriza aqueste comentari:   votar positiu 3   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadeqüat   Formulari d'abús de comentari

1 de març 16.10h

#1 E ben hòu! Hens los limits de çò qui la lenco pòt díser e l’esperit concéber, be’m sembla a jo qu’atz quauque capatge entà muishar l’indicible e mentàver l’invisible… Ne seré pas corrècte de hicar mei d’un poç quilhat, mes que ve’n horneishi ua juntòta de mei ací medish: ↑↑↑. Mercés hòrt.
Duas questions:
1) D’on vien la formula "una nebulosa de comportament matematic especific"…?
2) N’auretz pas quauque lutz sus la teoria de las cordetas per cas…?... Legir mai


Valoriza aqueste comentari:   votar positiu 1   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadeqüat   Formulari d'abús de comentari

1 de març 09.30h

Coma l'autor d'aqueste article o nos dona a legir, avèm l'impression que i a un "interior" e un "exterior" al proton, al neutorn, a l'electron, per exemple. Coma i a, a l'escala del macrocòsme (domani del visible), un interior e un exterior de botelha, de còrs uman, d'ostal. Mas aquí, l'autor nos parla del microcòsme. Nòstre senses nos fan incapables de concebrer correctament un image fisable de çò que que l'autor s'esfòrça de nos parlar. Non son "causas" pausadas subre "quicòm mai... Legir mai


Valoriza aqueste comentari:   votar positiu 4   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadeqüat   Formulari d'abús de comentari

5 -10 -20 -totes
1




Comenta

Lo comentari es estat mandat corrèctament



  Previsualiza

La direccion del Jornalet a lo drech de publicar pas los comentaris que respècten pas las nòrmas basicas d'educacion, civisme e dialòg.
publicitat
BANER 3 teveoc

Editorial

Lo jornalisme fa son trabalh

Lo 15 de mai passat, vesitàvem lo licèu Pierre et Marie Curie de Menton. Voliam far un pichon reportatge amb los liceans de la classa d’occitan per nòstra emission #aranésòc ...
giny

Lo temps

Mapa
  • sol Agen 17
  • sol Aush 18
  • sol Bordèu 17
  • sol Briançon 18
  • sol Caors 17
  • sol Carcassona 19
  • sol Clarmont-Ferrand 16
  • sol Confolent 17
  • sol Gap 13
  • sol La Canau 17
  • sol La Gàrdia 20
  • sol Limòtges 17
  • sol Lo Borg Sant Dalmatz 19
  • sol Lo Puèi de Velai 18
  • sol Marselha 18
  • sol Montpelhièr 19
  • sol Naut Aran 16
  • sol Niça 22
  • sol Nimes 18
  • sol Pau 16
  • sol Peireguers 18
  • sol Rodés 17
  • sol Tolon 17
  • sol Tolosa 18
  • sol Valença 17

giny

giny

Vidèos

giny

Entrevista

“Volèm recobrar la fiertat d’èsser catalans”

Jordi Riba president de l’Associacion Culturala Vibrant

“Volèm recobrar la fiertat d’èsser catalans”
giny

giny

publicitat

lateral 2 teveoc

Fotografias

  • Fèsta dal Dalfin al Borg. © Cristòu Daurore

    Fèsta dal Dalfin al Borg Sant Dalmatz

  • Pòrt de Niça: Li galeras

  • Vista d'en Toasc (mont Vial en francés), 1550 mètres, Gavotina, som de sai comunai de Torrèta dau Castèl- Revèst d'Esteron, dominant sai valaas d'Esteron e de Var. © Laurenç Revèst

    Concors d'estiu 2012: La fotografia de las vacanças

  • Exposicion temporària sus Robèrt Lafont al CIRDOC (D.R.)

  • Pausa de la senhaletica en occitan a l'estadi de la Mediterranèa a Besièrs

  • © Zep Armentano

    XI prèmis Gaudí de l'Acadèmia Catalana del Cinèma

  • © Josep Carpintero

    Presentacion dera ANC Val d'Aran en Vielha, 28/12/2013

  • © Miquèu Barís

    Los calandrons d'Auloron qu'an visitat Baiona

  • © Laurenç Revèst

    Castelar

  • © Laurenç Revèst

    Fòrt Maginòt de Sant Anhe

  • Los Pokémons de la 3a generacion revirats en occitan

  • Era còlha dera ADÒC ath trabalh

  • © Laurenç Revèst

    Val de la Tiniá

  • © Laurenç Revèst

    Val de la Tiniá

  • © Franc Bardòu

    Catalonha etèrna

  • Era còlha dera ADÒC ath trabalh

  • © Iñaki Delaurens

    Val d'Aran

  • © Adriana Díaz

    Canas 2019

  • © Salça Morena

    Passeaia nucleària dal Prat (vilar de Sant Dalmaç lo selvatge) a Sant Dalmaç en passar per las baissas de Boneta e de Motiera (auta valaa de Tiniá)

  • País de Rasés. © Franc Bardòu

    País de Rasés

publicitat

LATERAL2 330x60: Casteth Paums



publicitat

LATERAL1 300X250: sapiéncia

Las mai...

publicitat

LATERAL1 300X250: radio pais

giny

Sondatge

Bulletin

Se vòls recebre per e-mail los grands títols de Jornalet, abona-te

Adreiça E-mail
       
avís legal
En complir la Lei de Servicis de la Societat de l'Informacion e de Comèrci Electronic e la Lei Organica de Proteccion de Donadas (de l'Estat espanhòl) t'informam que se vòls pas contunhar de recebre lo nòstre bulletin informatiu, te pòdes desabonar a travèrs d'aqueste formulari.



Etiquetas

giny





Jornalet, gaseta occitana d'informacions


Associacion entara Difusion
d'Occitània en Catalonha
(ADÒC)