Bandièra01 capçalera  1180x150: Botiga

Actualitats

Dins la Quebrada de Huamauaca, cultura e agricultura!

L’ambient es animat, las gents s’acampan a l’entorn d’un mate per escotar los concèrts que se succedisson
L’ambient es animat, las gents s’acampan a l’entorn d’un mate per escotar los concèrts que se succedisson

Aquel territòri, dins lo nòrd d’Argentina, a qualques centenas de quilomètres de Bolívia, coneis una bèla afluéncia toristica. La Quebrada, que vòl dire “valada estrecha”, foguèt recensada coma patrimòni cultural e natural de l’UNÈSCO en 2003. Sa construcion geologica li balhèt de formas e de colors especialas: los tons son pastèls, òcres e rufes, e nos poiriam sentir al far-west dins las gòrjas creadas pel regolament de l’aiga. Reportatge sus las diferentas culturas de la Quebrada, de Yala a Purmamarca.


Yala festeja la copla, sa melodia tradicionala
 
Quora arribi a Yala —que se pronóncia aquí “Shala”—, sembla una oasi al mitan del desèrt. En aval de la Quebrada, soi suspresa per un clima verdejant. Lo riu qu’i passa l’aiga mai luènh i deu èsser per quicòm e conferís al vilatge sa famosa “Troita de Yala”. Venguèri aquí per assistir a la «Fièra del Pan Fach a l’ostal», qu’es una mena de fèsta de vilatge cada fin de setmana dins l’estiu. E òc, aquí, genièr e febrièr son los meses de las grandas vacanças! Los jujueños, estatjants de la província de Jujuy, festejan lors costumas reiralas e las produccions artisanalas del vilatge. L’ambient es animat, las gents s’acampan a l’entorn d’un mate per escotar los concèrts que se succedisson.
 
Dins aquel chafaret aürós, tròbi Martin Rafael, cantaire de copla afogat. Se definís coma un “tradicionalista rural”, vertadièr eiretièr de la cultura de la copla, mòde d’expression poetica e musicala. Martin es vestit de son pancho en lana de feda e d’un capèl tradicional. “Ieu, me revendiqui dels gauchos, los trabalhadors dels camps que s’ajudan, se balhan la man”, çò diguèt lo cantaire. “La copla es aquesta melodia populara, lo vertadièr cant de la solidaritat”. Format de quatre vèrses poetics, es segur que son poder proven de sos messatges corts qu’abòrdan de tèmas coma la vida quotidiana o la de l’òrt. Mas pas solament. Son poder ven tanben de l’instrument que l’acompanha, la caja, un tambornet que balha lo ritme. La serada contunha tota la nuèit, fins al moment que la melodia claufís lo silenci.
 
 
Un cant per l’istòria locala a Purmamarca
 
Mai naut, a 2000m d’altitud, en çò que podèm ja nomenar la “Puna”, los nauts planòls de la sèrra de dels Andes, lo vilatge de Purmamarca es tanben una estapa toristica. Conegut per sa montanha de las sèt colors, nos sentissèm ben dins aquela cultura andina. Dins los restaurants, las cartas son trufadas de mangisca facha de milh, de papinas o pichòtas patatas andinas e de carn de lama.
 
L’estiu es tanben l’escasença per faire viure la cultura locala, a travèrs de seradas tematicas. Uèi, assistissi al concèrt de Tomás Lipan, un cantaire de silkuris nascut a Pumamarca. Se ditz silkuri segon lo silku, l’instrument per excelléncia dels Andes, una flaüta facha en bambó. Canta e conta l’istòria de Purmamarca en començant per sa celebracion de la “Santa Ròsa de Lima”. Tot lo vilatge es recampat sus la Plaça del Nòu de Julhèt, talament que gaireben totes las botigas son tancadas! Dins un cant fòrt bèl, Tomas Lipan rend omenatge al vin de la region de Jujuy e subretot, a “la tèrra que nos balha aquestas riquesas”. Remarqui que los cants festejan plan sovent la “Pachamama”, concèpte fondador dins los Andes que significa la simbiòsi entre los umans e lor Tèrra Maire. Mai qu’un simple cant, la melodia dels silkus es sacrada, es una òda a la tèrra. Tot lo vilatge a los uèlhs clavelats sul cantaire e a sa cara aimara de son etnia d’origina.
 
Fin finala, comprene la portada de las musicas e culturas localas permet de s’immergir dins lo rapòrt qu’aquestes estatjants entretenon amb lor environament. Ben luènh de las vilas —sèm a dos cents quilomètres de la vila de Jujuy—, podèm observar una vertadièra resisténcia culturala, per servar l’identitat dels territòris. Manténer la cultura e l’agricultura localas es doncas lo mejan qu’an trapat los estatjants de Yala e Pumamarca per faire viure lors riquesas. En esperant que lor combat contunharà…

 
 
 
 
Marie Gallizia
Correspondenta de Jornalet en America Latina
 
 

abonar los amics de Jornalet

 


 
La serada contunha tota la nuèit, fins al moment que la melodia claufís lo silenci
La serada contunha tota la nuèit, fins al moment que la melodia claufís lo silenci
Dins los restaurants, las cartas son trufadas de mangisca facha de milh, de papinas o pichòtas patatas andinas e de carn de lama
Dins los restaurants, las cartas son trufadas de mangisca facha de milh, de papinas o pichòtas patatas andinas e de carn de lama
Tot lo vilatge a los uèlhs clavelats sul cantaire e a sa cara aimara de son etnia d’origina
Tot lo vilatge a los uèlhs clavelats sul cantaire e a sa cara aimara de son etnia d’origina

Articles relacionats

Jornalet es possible gràcias al sosten economic e jornalistic dels legeires e benevòls. Se lo podètz sosténer en venent sòci dels Amics del Jornalet o de l'Associacion ADÒC, o tot simplament en fasent un don, atal contribuiretz a far un mèdia mai independent e de melhora qualitat.

Comentaris

JC Dourdet
2.

Mercés ben per quel article plan brave. Ai la chaença d'aver un cosin meu de pauc que pro 75 ans que viu dins la Quebrada de Humahuaca, a Tilcara (2500m) dempuei mai de 40 ans ente a fach sa vita en maridar una Argentina que rescontret dins las annadas 70 sus lo Larzac dau temps de las luchas contra lo camp militar. A Tilcara, tots dos an montat una escòla de musica per las populacions localas, indianas subretot, e lo meu cosin, Rogier, fai de las fotografias tanben. Ieu aguei la possibilitat de l'i far un viatge fai 5 ans aura, 3 ans après la mòrt de mon paubre pair qu'aviá totjorn gardat lo contacte emb lo cosin Rogier, nascut a Limòtges mas qu'a viscut tanben a Tarbas, es totjorn estat interessat per l'occitan tanben mai si lo parla pas veraiment per manca de possibilitat sus plaça dempuei lo temps. La Quebrada de Humahuaca es fantastica, de ròcs de colors variadas subrebelas sus las montanhas a l'entorn, de "cardónes" (cacti) un pauc pertot coma dins un western, mas d'aiga tanben que riula delas montanhas e puei de las grandas salinas (a 4000m de nautor), de las reservas naturalas extraordinàrias (posuelos per exemple). Las montanhas montan a mai de 6000m pus luenh. Excusatz-me de contar ma vita mas quel article m'a balhat dau vam, mercés a Marie Gallizia. Ieu podriá far de las fotografias d'alai si voletz (?) Veiquí lo meu cosin : https://vimeo.com/27414487

  • 2
  • 0
Gerard Cairon Florentin d Albigés
1.

Quines bons sovenirs d'aquela region d'Argentina que me fa rememoriar aquel article!
Çaquelà, quina tristessa de veire, la situacion de las lengas autoctònas en Argentina.
Alara qu 'èri partit en escorreguda pròche de Iruya, amb un òme que m'acompanhava , sortit del vilatge, impossible per ieu de li far dire que coneissiá la lenga del paìs ; De còps, quand arribavèm dins qualque masatge, coma el, èra totjorn primièr, lo podiái de luenh, ausir parlar dins una lenga que, solide, conièssiái pas; mas tanlèu, ieu, lo "gringò", me sarrar, totes parlavan castelhan....alara que de l'autre costat de la frontièira ( a costat, en Bolilviá), la vergonha se sentìs ben plan mens.
Lo sol moment ont ausiguèri parlar la lenga de là, siaguèt per una fèsta tradicionala ont lo monde, ajudats per l'aigardent locala, s'èran liberats de la vergonha.
Siaguèt un rebat terrible de çò que coneissi ieu, aiçì, dempuèi dròlle.
Ai pas estudiat l'afar, mas me sembla que la politica d'assimilacion en Argentina, revèrta completament la de l'Estat francés.
Los Mapuches, per exemple, an mai de dreches en Chile ( dins l'ensenhament) que non pas en Argentina- Vòli pas dire per aquò, que tot siague perfièch- al Chile coma en Boliviá- se'n manca de luènh


  • 10
  • 0

Escriu un comentari sus aqueste article