CAPÇALERA: publicitat jornalet
CAPÇALERA2: FAI-TE SOCI

Jornalet, gaseta occitana d'informacions

Dissabte, 21 de setembre

Actualitats

Dimècres, 16 de genièr de 2013, 03h00 Politica,Internacional

Los amazighs toarègs d’Azawad cap a un Estat pròpri?


Comentaris 3 comentaris    
Marrit Flac Bon Plan bon Fabulós (6 vòtes)
carregant En cargar



© Florence Devouard

Territòri dels toarègs
© Mark Dingemanse

La lenga amazigh e sos dialèctes
© Davius, modificat per Kapitän Nemo





Àudios
Etiquetas
azawad, guèrra, independéncia, mali, toarèg

Los toarègs son un pòble amazigh[1] present dins lo Sahara central. Ne parla ja Erodòt al sègle V abans lo Crist. S’agís d’un pòble nomada que viu sus un vast territòri que s’estend dempuèi Aïr (al nòrd de Nigèr) fins a l’Adrar dels Ifoghas (al nòrd de Mali) a travèrs de Fizzan (Libia), del Tassili n’Ajjer e d’Ahaggar (al sud d’Argeria). A l’ora d’ara, los toarègs son separats per las frontièras establidas en 1960 pel colonialisme francés.
 
Los toarègs contrarotlavan lo comèrci transsaharian, ara gaireben estench, pendent fòrça sègles, en assegurant aital lo comèrci entre Euròpa, lo Nòrd d’Africa e l’Africa Negra. La lor coneissença prigonda del desèrt, e las lors valors moralas, lor an conferit una reputacion de grand prestigi. A l’ora d’ara, l’activitat principala contunha d’èsser lo bestial. Coma consequéncia de la secaresa, desvolopan normalament d’activitats economicas coma l’agricultura, l’artisanariá e lo torisme.
 
Las frontièras politicas actualas an copat artificialament lo territòri toarèg en cinc estats: Argeria, Nigèr, Mali, Libia e Burkina Faso. Lo país toarèg se definís per una comunautat culturala assemblada a l’entorn de l’identitat, d’una lenga, l’amazigh, e sus la basa d’una organizacion familiala, sociala e politica. Manca un cens fisable, mas se pòt estimar que los toarègs son mai de tres milions de personas.
 
Los problèmas que coneisson a l’ora d’ara venon de l’epòca coloniala. La lucha contra lo colonialisme francés, amb la preséncia turca de 1899 enlà, desvelhèron una consciéncia collectiva. Qualques unes dels lors caps foguèron modernizaires.
 
En 1906, França impausèt lo sieu contraròtle sul Sahara central, e se reconeguèt l’autonomia relativa dels toarègs. Amb l’aveniment de la Republica de Sodan en 1958 e de la Federacion de Mali en 1959, l’Estat francés prometèt als toarègs que los nòus estats independents respectarián la lor autonomia. Mas se compliguèt pas jamai aquelas promessas.
 
Dempuèi 1958, lo procès d’independéncia èra en marcha. França voliá crear una vasta zòna independenta mas jol sieu contraròtle. Los toarègs refusèron l’idèa. Al delà, la lor creissenta marginalizacion causèt la creacion, en 1958, a Kidal, del Movement Popular d’Azawad (MPA) per un estat toarèg. Mas la proclamacion de la Republica de Mali, en setembre de 1960, desintegrèt la Federacion de Mali. Totes los regims, dempuèi 1960, an amagat los problèmas causats per l’excessiva centralizacion del poder e l’usatge desproporcionat de la fòrça. Tres ans après la siá independéncia, en 1963, Mali coneguèt la primièra revòlta dels toarègs.
 
Dempuèi 1988, la region a experimentat de revòltas armadas divèrsas que se son intensificadas dins los darrièrs tempses amb la guèrra d’influéncia entre França e China pel contraròtle de Sahèl. Per lo primièr còp dempuèi l’independéncia del Mali, los toarègs fondèron lo nòu Movement Nacional per la Liberacion d’Azawad (MNLA), e revendican dobèrtament l’independéncia e un estat pròpri.
 
Las autoritats de Mali vòlon crear la confusion en acusant l’MNLA de s’aliar amb Al Qaida del Magrèb Islamic (AQMI). Mas l’MNLA denóncia amb fermetat la complicitat del regim malian quant a l’installacion d’AQMI en Azawad. L’MNLA a ja exprimit la siá oposicion a AQMI, qu’es en contradiccion amb las valors dels toarègs e de la cultura amazigh en general, qu’aquesta darrièra es clarament demarcada de tot movement jihadista, e mai a exprimit lo sieu refús dels mercenaris que luchèron al costat del tiran Qadhdhafi.
 
La percaça dels toarègs es ja començada a Bamako e a l’entorn. Los civils son a fugir cap als païses vesins.
 
Los toarègs son fatigats après tant de decennis de marginalizacion politica, de repression, de negacion e d’assimilacion. Vòlon prene lo contraròtle del lor destin e del lor trabalh per la recuperacion del lor territòri e metre fin a la situacion coloniala. Totes los acòrdis precedents, amb la mediacion de França e d’Argeria, son pas jamai estats objècte de seguiment, e èran pas qu’una intencion declarada de desarmament e d’assimilacion.
 
Se sèm davant una segonda ondada de descolonizacion? E se sèm davant l’aparicion d’estats nòus en Africa e Euròpa? Sembla qu’es aquò d’aquí lo sens de l’istòria, e mai se, per ara, lo temps e l’incertitud d’unes e d’autres empedisson la marcha cap a l’emancipacion; mas lo camin emergís amb mai de clartat e la conviccion aderís de mai en mai als esperits.




Salem Zenia
Conselh tecnic de l’Observatòri Linguamón per la Lenga Amazigh (OLILA)
 
 
 
 


  
 
 
Reaccion de Masin Ferkal a l’afirmacion de “Seconde Géneration” pretendent que l’MNLA seriá un grop terrorista (àudio çai-jonch)
 
Lo 15 de genièr de 2013, a 7h50 la jornalista Pascale Clark recebèt la francomaliana Aminata Komaté-Boune al microfòn de France Inter per la far reagir suls eveniments en Mali e l’intervencion de l’armada francesa. A un moment donat, la presidenta de la federacion d’associacions “Seconde Génération” daissèt escapar sas pensadas prigondas: “o disiam dempuèi la debuta: l’MNLA es un grop terrorista”. Lo Movement Nacional de Liberacion d’Azawad, es un grop armat de berbèrs toarègs que vòlon recuperar lor país, Azawad en l’ocurréncia, qu’i vivián de faiçon independenta abans l’arribada dels colonizaires franceses. Reaccion per reaccion, Clamenç Pech, de La Setmana, demandèt a Masin Ferkal, sòci de l’associacion berberista Tamazgha, de que pensava de l’afirmacion de Dòna Komaté-Boune.
 
Podètz escotar la reaccion sus l’àudio çai-jonch, sul marge drech.
 



 
 
_____
[1] Amazigh e Berbèr son sinonims, NDLR.



publicitat
BANER1-2-3: DGPL DICTADES



Comentaris

16 de genièr 17.26h

Aqueste jorn, dins l'emission "La Grande Table" sus France Cullture, Catherine Clément rementava lo racisme dels Malians contra los Toarègs, tan coma dels Senegaleses contra los Maures. Urosament que demòran qualques esperits lucides..


Valoriza aqueste comentari:   votar positiu 2   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadeqüat   Formulari d'abús de comentari

16 de genièr 16.45h

Mai es que l'identificacion "amazigh-toareg-azawad" e lo principe de "territori toareg" nos porgitz pas una gresilha d'analisi mau-adaptada ? Bensai un pauc trop occitano-centrista...
Lo nom dau MPA es ben Moviment Popular D'AZAWAD, pas dei toaregs, e aquestei terras d'Azawad son lo luèc de vida d'autrei culturas/etnias, pas sonque de toaregs. D'alhors es lo principi dau nomadisme toareg de pas vertadierament s'estacar a un territori fixat mai faire d'escambi e de mescla de toei costats. E es... Legir mai


Valoriza aqueste comentari:   votar positiu 2   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadeqüat   Formulari d'abús de comentari

16 de genièr 05.16h

La Komaté-Bone foguèt invitada a "C dans l'air". Quand un dels invitats evoquèt lo problema amazigh, respondèt un còp de mai que son pas que de terrorristas. Digús ensajèt de matisar l'infromacion. Per pas passar per de neo-colonialistes balhaires de leiçons, probable; mas sustot perque se'n foton. La lor procupacion es saupre se l'Hollande ne tirarà profièch o pas. Coma sempre, son a se gaitar lo monilh.


Valoriza aqueste comentari:   votar positiu 4   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadeqüat   Formulari d'abús de comentari

5 -10 -20 -totes
1




Comenta

Lo comentari es estat mandat corrèctament



  Previsualiza

La direccion del Jornalet a lo drech de publicar pas los comentaris que respècten pas las nòrmas basicas d'educacion, civisme e dialòg.
publicitat
BANER2: 468x60 Aran TV

Editorial

Lo jornalisme fa son trabalh

Lo 15 de mai passat, vesitàvem lo licèu Pierre et Marie Curie de Menton. Voliam far un pichon reportatge amb los liceans de la classa d’occitan per nòstra emission #aranésòc ...
giny

Lo temps

Mapa
  • sol Agen 21
  • sol Aush 20
  • sol Bordèu 21
  • sol Briançon 13
  • sol Caors 20
  • sol Carcassona 19
  • sol Clarmont-Ferrand 20
  • sol Confolent 18
  • sol Gap 8
  • sol La Canau 21
  • sol La Gàrdia 18
  • sol Limòtges 21
  • sol Lo Borg Sant Dalmatz 14
  • sol Lo Puèi de Velai 18
  • sol Marselha 18
  • sol Montpelhièr 18
  • sol Naut Aran 18
  • sol Niça 17
  • sol Nimes 18
  • sol Pau 21
  • sol Peireguers 21
  • sol Rodés 20
  • sol Tolon 20
  • sol Tolosa 19
  • sol Valença 18

giny

giny

Vidèos

giny

Entrevista

“Volèm recobrar la fiertat d’èsser catalans”

Jordi Riba president de l’Associacion Culturala Vibrant

“Volèm recobrar la fiertat d’èsser catalans”
giny

giny

publicitat

lateral 2 teveoc

Fotografias

  • © Zep Armentano

    XI prèmis Gaudí de l'Acadèmia Catalana del Cinèma

  • © Laurenç Revèst

    Dau castèu de Grimaud

  • © Zep Armentano

    Era Mongetada (Val d'Aran 28-29 d'octobre 2017)

  • Era còlha dera ADÒC ath trabalh

  • © Franc Bardòu

    Tresaurs andorrans

  • © Franc Bardòu

    Asuèlhs de Lauragués

  • © Laurenç Revèst

    Nimes e preséncia d'occitan

  • © Conselh Generau d'Aran

    Lo Torn de França 2016 en Aran

  • La fèsta de Sant Joan a La Túrbia

  • Val d'Aran, cap de Gasconha

  • Per camins sus a comuna de Pelha, marcai d'occitan en toponimia e vista sus a Baia dals àngels (Aquer d'Ongran)

  • Conferéncia de Yan Lespoux sus las relacions occitanocatalanas en Malhòrca (11.05.2017)

  • La Primada de Montsegur, 17 de març 2012

    Primada de Montsegur, 17 de de març 2012

  • Valadas. © Xavi Gutiérrez Riu

    Valadas

  • © Asalaís Moniguet

    Montpelhièr la lengadociana

  • © Laurenç Revèst

    Menton, 'a vivaroalpenca maritima

  • Ciutat de Draoníer. © Cristòu Daurore

    Ciutat de Draoníer (Val Maira)

  • © Chau Viva

    Qualques salas de classa d'occitan en collègi

  • © Laurenç Revèst

    Val de la Tiniá

  • País de Rasés. © Franc Bardòu

    País de Rasés

publicitat

lateral 2 teveoc



publicitat

LATERAL1 300X250: sapiéncia

Las mai...

publicitat

LATERAL1 300X250: radio pais

giny

Sondatge

Bulletin

Se vòls recebre per e-mail los grands títols de Jornalet, abona-te

Adreiça E-mail
       
avís legal
En complir la Lei de Servicis de la Societat de l'Informacion e de Comèrci Electronic e la Lei Organica de Proteccion de Donadas (de l'Estat espanhòl) t'informam que se vòls pas contunhar de recebre lo nòstre bulletin informatiu, te pòdes desabonar a travèrs d'aqueste formulari.



Etiquetas

giny





Jornalet, gaseta occitana d'informacions


Associacion entara Difusion
d'Occitània en Catalonha
(ADÒC)