CAPÇALERA: publicitat jornalet
CAPÇALERA2: FAI-TE SOCI

Jornalet, gaseta occitana d'informacions

Diluns, 16 de setembre

Actualitats

Diluns, 7 de mai de 2012, 07h00 Cultura

Gasconha > Lanas e Labrit > Lana Gran

Petit atge deu hèr en la Gran Lana


Comentaris Cap de comentari    
Marrit Flac Bon Plan bon Fabulós (1 vòte)
carregant En cargar


Dens l’encastre de la 7 au “Tessonada” organizada per l’associacion “Entre Leira e Siron” deu 5 au 13 de mai devath lo patronatge deu conselh scientific deu parc naturau regionau de las Lanas de Gasconha, los arts deu huec que van aver ua plaça màger. Au demiei d’eths, la metallurgia.


Un deus darrèrs honedors de Belin
© DR





Etiquetas
fonedors, metallurgia

Au sègle XIXau, la metallurgia qu’a ua plaça importanta dens la vath de Leira on ne mancan pas la lenha, combustible essenciau. Capvath aqueras lanas a las termièras deus departaments actuaus de Gironda e Lanas, que recuperan en mantuns endrets lo minerau de hèr, aquera famosa “garluisha” qu’alimenta tanben pro de hargas landésas, de Brocars a Heusar, o de Pissòs a Pontens. N’i mancan pas tanpauc lo sable e bien solide l’argela, matèria permèira de la terrissa que tanben facilita lo tribalh deus honedors qui an daun de motles per fabricar placas de chaminèias, objèctes e manèitas barrejats en fonta e quitament en acèr. Montada largament per un estatjant de Belin-Beliet, lo Sénher Gilles Rosière, librari passionat d’istòria locau, ua interessanta expausicion es obèrta deu diluns 7 au dimenge 13 de mai a Belin-Beliet (14h-18h) au centre deu Graus, basa de lésers e de descobèrta de la natura deu parc naturau regionau de las Lanas de Gasconha. 
 
 
Concurréncia rufa
 
A l’origina, los permèirs sites on installan los molins que permeten de har virar lo martinet que serv tà la hargada, que son los deus arrivets que desaigan las “hautas lanas”. Atau, la Gaura, arriu de Beliet, qu’interessa tanlèu 1795 un cèrt Juhel Renoy, breton d’origina, qui a tribalhat en Perigòrd on la siderurgia es activa dens lo País d’Ans, deu costat de las seuvas d’Hautafòrt o de las termièras de l’Agenés (Fumèl). En aqueths temps de guèrras de la Revolucion e de l’Empèri, hòrta qu’es la demanda en metau. 
 
Lo mèste de hargas breton que s’es assabentat. Que sap que poderà quitament utilizar la castina, lo calcari o pèiracauç aflorent deu costat deu vilatge de Salas. Entà obtiéner çò que los siderurgistas denomenan lo “leitèr”, las impuretats que vienen  deu carbon de bòi o de la mina. Que ren mei aisida la fusion deu minerau. 
 
De bèra talha qu’es l’enjòc. Un cèrt Lescure, mèste de harga a Heusar e Pontens, qui a pensat s’installar a Pissòs, qu’es vienut rensenhà’s. Fin finau, que s’installla a Lugòs on lo site deu Bran (de hèit, lo “brau”, un deus nombrós microtoponimes per designar los marèscs e naudas de la Gran Lana) monta en puishença: 298 tonas de fonta e 71 de hèr en 1813, ce ditz l’estatistica… Començan lavetz quasiment dus sègles de metallurgia lanusqueta.
 
Cinc fonderias que fonccionan a Beliet au debut deu sègle XX. Pro de monde que’s sovienen de la darrèra, la deu Julien Destang, creada per un metallurgista qui èra arribat de l’Agenés. Que barrèt definitivament en 2005. Mantuas familhas de Saunhac, deu Muret, de Mostèirs, de Viganon o de Hreishet vivèvan d’alhors en tribalhant com obrèirs dens celèbres talhèrs metallurgics Cazenave, a Belin. Que hadèvan bròs dab arròdas de caochoc, remòrcas, carriòts, bicicletas e petahums e quitament  municions. Entà aquò, qu’i avè un fonderia qu’emplegava un bon centenat d’obrèirs. En aqueths temps, ne coneishèvan pas los produits “made in China”… 


 
Joan Jacme Fénié 
 
 
-------
“Metallurgia en Val de Leira”, centre deu Graus, Belin e Beliet, deu 7 au 13 mai (14h-18h). Contacte: tessonades.blogspot.fr  o +33 (0)6 72 08 75 88.
 



publicitat
BANER1-2-3: DGPL TRADUCTOR



Comentaris


I a pas cap de comentari




Comenta

Lo comentari es estat mandat corrèctament



  Previsualiza

La direccion del Jornalet a lo drech de publicar pas los comentaris que respècten pas las nòrmas basicas d'educacion, civisme e dialòg.
publicitat
BANER2: 468x60 Aran TV

Editorial

Lo jornalisme fa son trabalh

Lo 15 de mai passat, vesitàvem lo licèu Pierre et Marie Curie de Menton. Voliam far un pichon reportatge amb los liceans de la classa d’occitan per nòstra emission #aranésòc ...
giny

Lo temps

Mapa
  • sol Agen 32
  • sol Aush 31
  • sol Bordèu 31
  • sol Briançon 26
  • sol Caors 33
  • sol Carcassona 30
  • sol Clarmont-Ferrand 31
  • sol Confolent 31
  • sol Gap 26
  • sol La Canau 32
  • sol La Gàrdia 29
  • sol Limòtges 32
  • sol Lo Borg Sant Dalmatz 25
  • sol Lo Puèi de Velai 30
  • sol Marselha 29
  • sol Montpelhièr 28
  • sol Naut Aran 28
  • sol Niça 26
  • sol Nimes 32
  • sol Pau 29
  • sol Peireguers 33
  • sol Rodés 31
  • sol Tolon 31
  • sol Tolosa 30
  • sol Valença 32

giny

giny

Vidèos

giny

Entrevista

“Volèm recobrar la fiertat d’èsser catalans”

Jordi Riba president de l’Associacion Culturala Vibrant

“Volèm recobrar la fiertat d’èsser catalans”
giny

giny

publicitat

lateral 2 teveoc

Fotografias

  • © Franc Bardòu

    País Bordalés

  • País de Rasés. © Franc Bardòu

    País de Rasés

  • © Laurenç Revèst

    Mónegue

  • © Laurenç Revèst

    Menton, 'a vivaroalpenca maritima

  • © Franc Bardòu

    Asuèlhs Bigordans

  • Occitan e economia: "occitanitat mai o mens visibla"

  • Tardor dins lo País de Saut lengadocian. © Terric Lausa

    Tardor dins lo País de Saut lengadocian

  • Lo grand passacarrièra de Rodés. Occitan Pride 2013

  • X. Moral

    Manifestacion "Er aranés, era nòsta identitat". Vielha 24 de març 2018

  • © Salça Morena

    Passeaia nucleària dal Prat (vilar de Sant Dalmaç lo selvatge) a Sant Dalmaç en passar per las baissas de Boneta e de Motiera (auta valaa de Tiniá)

  • La Primada de Montsegur, 17 de març 2012

    Primada de Montsegur, 17 de de març 2012

  • Panèus bilengas a Gap. © Lo Gapian

    Concors d'estiu 2012: La fotografia de las vacanças

  • © Laurenç Revèst

    Menton, 'a vivaroalpenca maritima

  • Musèu de Terra Mata, Niça, mai anciana traça de fuec au monde

  • Fòto de Pascau Sebat

    Cauma generau, Tolosa 5 de febrièr de 2018

  • © Laurenç Revèst

    Dau castèu de Grimaud

  • © Laurenç Revèst

    Menton, 'a vivaroalpenca maritima

  • Zep Armentano

    25au Corsa Aran per sa Lengua

  • © Celèsta Toion

    La plaja espaci de libertat? D'expression?

  • País de Rasés. © Franc Bardòu

    País de Rasés

publicitat

lateral 2 teveoc



publicitat

LATERAL1 300X250: radio pais

Las mai...

publicitat

LATERAL1 300X250: radio pais

giny

Sondatge

Bulletin

Se vòls recebre per e-mail los grands títols de Jornalet, abona-te

Adreiça E-mail
       
avís legal
En complir la Lei de Servicis de la Societat de l'Informacion e de Comèrci Electronic e la Lei Organica de Proteccion de Donadas (de l'Estat espanhòl) t'informam que se vòls pas contunhar de recebre lo nòstre bulletin informatiu, te pòdes desabonar a travèrs d'aqueste formulari.



Etiquetas

giny





Jornalet, gaseta occitana d'informacions


Associacion entara Difusion
d'Occitània en Catalonha
(ADÒC)