CAPÇALERA: publicitat jornalet
CAPÇALERA2: FAI-TE SOCI

Jornalet, gaseta occitana d'informacions

Dimècres, 18 de setembre

Actualitats

Dimècres, 21 de genièr de 2015, 16h00 Politica

Gasconha > Val d'Aran

Lo Parlament de Catalonha a aprovat la Lei d’Aran

Aquel tèxt legal definís l’organizacion institucionala de la Val d’Aran, “ua realitat nacionau occitana”, dins lo territòri autonòm del Principat de Catalonha


Comentaris 4 comentaris    
Marrit Flac Bon Plan bon Fabulós (13 vòtes)
carregant En cargar


Parlament de Catalonha





Nòvas restacadas
Etiquetas
aran, catalonha, lei daran

Lo Parlament de Catalonha a votat a miègjorn la Lei del regim especial d’Aran, un tèxt legal que definís l’organizacion institucionala de la Val d’Aran dins lo territòri autonòm del Principat de Catalonha, e qu’actualiza la legalitat en vigor, es a dire, la Lei d’Aran de 1990, que restabliguèt las institucions aranesas.
 
Lo tèxt comença en disent qu’“Aran constituís en Catalonha ua realitat nacionau damb personalitat pròpria e diferenciada, que se fonamente en hèt qu’era comunautat aranesa dispause d’ua lengua e d’ua cultura pròpries, comunes e partejades damb era rèsta d’Occitània”. De fach, la nòva lei d’Aran mençona “er ensemble dera nacion occitana, qu’Aran ne hè partida”.
 
Segon lo deputat aranés al Parlament de Catalonha, Àlex Moga, qu’es tanben lo cònsol de Vielha e un dels darrièrs actors qu’an trabalhat sul projècte de lei aprovat, lo tèxt “satisfè era major part des desirs e des revendicacions d’Aran” e “supausarà un pas entà deuant enes encastres economic, identitari, culturau, de politiques sociaus, educatives e de salut”, entretant. Moga soslinha qu’aquela nòva lei melhora l’autogovèrn de la Val e protegís las institucions aranesas, qu’èran mesas en perilh per una nòva lei de l’estat espanhòl de racionalizacion de l’administracion locala.
 
 
Un projècte de lei regidit en sièis ans
 
En julhet de 2009, lo sindic d’Aran de l’epòca, lo socialista Francés Boya, liurèt al govèrn de la Generalitat de Catalonha un primièr projècte de lei. Lo qu’èra conselhièr de governament e de las administracions publicas recebèt lo “pen drive” que conteniá aquela primièra proposicion de lei de la man de Boya. Ja en aquel moment lo conselhièr manifestèt l’engatjament del govèrn de Catalonha amb lo pòble aranés e amb sa “realitat nacionala”.
 
Lo primièr esbòs de la proposicion de lei d’Aran èra lo resultat d’un tèxt elaborat per lo Conselh General d’Aran, compausat dels partits Unitat d’Aran (UA), Convergéncia Democratica Aranesa (CDA), e lo Partit Renovaire d'Arties-Garòs (PRAG).
 
En aquel moment Francés Boya faguèt de declaracions profeticas. “Calerà contunhar damb era madeisha capacitat de consens qu’a mercat eth procès de debat d’aguest nau document e calerà auer fòrça capacitat de seduccion pr’amor que se daurís un procès fòrça long”, çò diguèt Boya.
 
En 2010 la coalicion dels partits d’esquèrra dirigits pel socialista José Montilla quitèt lo govèrn de Catalonha. Artur Mas, de Convergéncia e Union (CIU), venguèt lo nòu president catalan. En 2011 aquel cambiament se passèt en Aran ont lo membre de CIU Carlos Barrera foguèt elegit sindic. Lo procès d’emendament e d’aprobacion del projècte de Lei d’Aran se reportèt. Pendent tot aquel temps lo tèxt a viscut un procès participatiu ont divèrses actors de la vida sociala, culturala e politica d’Aran, e d’Occitània en general, an participat a l’elaboracion de la redaccion definitiva.
 
 
La lei
 
Aquela lei definís Aran coma una “realitat nacionau occitana”, establís que son imne es la version locala de Se Canta, entitolada Montanhes Araneses, e que lo drapèl es la crotz occitana amb l’escut d’Aran. Definís que la lenga es l’occitan, nomenat aranés en Aran, e definís una politica lingüistica amb l’occitan coma lenga “d’usatge normal” de l’administracion publica e “lenga veïculara” dins l’educacion.
 
La lei tanben definís los organs del Conselh General d’Aran, lo foncionament, lo regim electoral, lo drech civil aranés, l’organizacion del territòri, las politicas d’egalitat, l’educacion, las infrastructuras, la seguretat, la santat, etc.
 
Se definís tanplan las relacions del Conselh General d’Aran amb lo govèrn e lo Parlament de Catalonha, e lo finançament per far possible tot aquel autogovèrn.
 
La lei garentís que la Val d’Aran serà pas inclusa dins cap de division territoriala pròpria de Catalonha. Aquel ponch es estat un chepic màger per totes los politicians araneses, qu’an vist aquel drech istoric en perilh quand Catalonha definiguèt sa division territoriala dins çò qu’apelava de “vigariás”.
 
 
L’encastre istoric
 
Après la desfacha de Murèth en 1213, França s’apoderèt dels territòris occitans secutats per la Crosada contra los catars, e Catalonha virèt sos uèlhs vèrs la Mediterranèa. Mas los araneses decidiguèron de demorar del costat la Corona de Catalonha e Aragon, que reconeissiá l’organizacion administrativa aranesa per mejan de divèrses tractats e documents. Cal soslinhar lo document conegut coma la Querimònia, un privilègi que configurèt e donèt la legitimitat als dreches istorics d’Aran de 1313 a 1839. Se tracta d’una compilacion dels usatges e de las costumas dels araneses per lor donar una valor legala. Es un document que balha de privilègis e de dreches a las autoritats del petit país occitan. La Querimònia establissiá pels araneses la liura e franca possession de lors bòsques e montanhas, de l'aiga, de la pesca e de la caça, e tanben qualques exempcions d’impòstes en mai de la reconeissença del regim economic tradicional. Mas, sustot, la Querimònia restaquèt Aran a la corona reiala de Barcelona, en evitant aital lo risc que la Val tombèsse dins las disputas feudalas entre senhors. Lo resultat de tot aquò es l’istòria d’un país autogerit, liure de feudalisme, qu’encara uèi lo jorn la majoritat de son territòri es de titularitat publica.
 
Quand Catalonha perdèt sas institucions e sas libertats, après la desfacha de 1714, Aran conservèt sas institucions, e mai se foguèron contrarotladas per las autoritats espanhòlas. Mas en 1834, lo Reialme d’Espanha suspendèt lo Conselh General d’Aran e impausèt al país lo nòu regim administratiu general de l’estat espanhòl, en tot integrar de fòrça Aran dins la província de Lhèida.
 
Après 156 ans, en 1990, se restabliguèt lo Conselh General d’Aran. Lo govèrn autonòm de la Generalitat de Catalonha escotèt las revendicacions aranesas e restabliguèt l’institucion aranesa qu’a partir d’aquel moment gerís sas politicas en educacion, santat, cultura, environament, agricultura e torisme. Aquela lei de 1990 desenant s’es actualizada.






publicitat
BANER1-2-3: DGPL DICTADES



Comentaris

22 de genièr 00.34h

Vaicí una informacion fondamentala per totes los occitans.


Valoriza aqueste comentari:   votar positiu 6   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadeqüat   Formulari d'abús de comentari

21 de genièr 19.55h

ÒSCA !!! Visca Aran! Visca Occitània ! Visca Catalonha!


Valoriza aqueste comentari:   votar positiu 15   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadeqüat   Formulari d'abús de comentari

21 de genièr 18.55h

#1 As rason


Valoriza aqueste comentari:   votar positiu 6   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadeqüat   Formulari d'abús de comentari

21 de genièr 17.38h

Après la desfacha de Murèth en 1213, França s’apoderèt definitivament dels territòris occitans ? Mas, mon car Jornalet, que t'arriba ? Parlas coma los istirians franceses colonialistas, adara ? Qué significa donc aqueste "definitivament" completament non scientific, completament inobjectiu e, per o dire tot, caradament ideologic ?

Après la desfaita de Murèth, França s'apoderèt illegitimament dels territòris d'Occitania central e los ocupa encara. Aquò's tot. Qué ne virarà deman... Legir mai


Valoriza aqueste comentari:   votar positiu 11   votar negatiu 2
Respondre comentari replica Comentari inadeqüat   Formulari d'abús de comentari

5 -10 -20 -totes
1




Comenta

Lo comentari es estat mandat corrèctament



  Previsualiza

La direccion del Jornalet a lo drech de publicar pas los comentaris que respècten pas las nòrmas basicas d'educacion, civisme e dialòg.
publicitat
BANER1-2-3: DGPL DICTADES

Editorial

Lo jornalisme fa son trabalh

Lo 15 de mai passat, vesitàvem lo licèu Pierre et Marie Curie de Menton. Voliam far un pichon reportatge amb los liceans de la classa d’occitan per nòstra emission #aranésòc ...
giny

Lo temps

Mapa
  • sol Agen 18
  • sol Aush 20
  • sol Bordèu 19
  • sol Briançon 15
  • sol Caors 17
  • sol Carcassona 20
  • sol Clarmont-Ferrand 14
  • sol Confolent 13
  • sol Gap 11
  • sol La Canau 19
  • sol La Gàrdia 18
  • sol Limòtges 15
  • sol Lo Borg Sant Dalmatz 16
  • sol Lo Puèi de Velai 11
  • sol Marselha 18
  • sol Montpelhièr 20
  • sol Naut Aran 17
  • sol Niça 21
  • sol Nimes 20
  • sol Pau 19
  • sol Peireguers 16
  • sol Rodés 19
  • sol Tolon 17
  • sol Tolosa 20
  • sol Valença 15

giny

giny

Vidèos

giny

Entrevista

“Volèm recobrar la fiertat d’èsser catalans”

Jordi Riba president de l’Associacion Culturala Vibrant

“Volèm recobrar la fiertat d’èsser catalans”
giny

giny

publicitat

lateral 2 teveoc

Fotografias

  • © Franc Bardòu

    Asuèlhs de Lauragués

  • © Salça Morena

    Passeaia nucleària dal Prat (vilar de Sant Dalmaç lo selvatge) a Sant Dalmaç en passar per las baissas de Boneta e de Motiera (auta valaa de Tiniá)

  • Ciutat de Draoníer. © Cristòu Daurore

    Ciutat de Draoníer (Val Maira)

  • © Conselh Generau d'Aran

    Lo Torn de França 2016 en Aran

  • © Montse Torres -  Arxiu dels Castellers de la Vila de Gràcia

    "Castellers" catalans en Bearn

  • © Jacky Grau

    Manifestacion per l'occitan dins l'ensenhament public. Montpelhièr 16 de febrièr 2013

  • Asuèlhs de Menerbés. © Franc Bardòu

    Asuèlhs de Menerbés

  • © Hug de la Rosa

    Era vila de Les (Aran) a hestejat era declaracion de patrimòni dera umanitat des hèstes deth huec

  • Omenatge a Aragon. © Franc Bardòu

    Omenatge a Aragon

  • © Laurenç Revèst

    Dins lei paluns de Camarga, la Torre Carbonièira e Aigas-Mòrtas

  • © Franc Bardòu

    Coserans al còr

  • Exposicion temporària sus Robèrt Lafont al CIRDOC (D.R.)

  • Petugon de La Boal

    Conferéncia e dedicaça de l'artista Richard Cairaschi au Musèu municipau deis Arts e Tradicions populàrias de Grimaud (Mauras)

  • © Zep Armentano

    XI prèmis Gaudí de l'Acadèmia Catalana del Cinèma

  • Los Arcs (Draguinhanenc): lei carrièras e la torre dau quartier dau Paratge d'ivèrn. © Catarin Seguran

    Los Arcs (Draguinhanenc)

  • Coserans: Sent Líser, Casavèth, Sent Guironç, Saurat...

  • © Laurenç Revèst

    Menton, 'a vivaroalpenca maritima

  • Valadas. © Xavi Gutiérrez Riu

    Valadas

  • Omenatge a Aragon. © Franc Bardòu

    Omenatge a Aragon

  • Fèsta dal Dalfin al Borg. © Cristòu Daurore

    Fèsta dal Dalfin al Borg Sant Dalmatz

publicitat

lateral 2 teveoc



publicitat

LATERAL1 300X250: radio pais

Las mai...

publicitat

LATERAL1 300X250: radio pais

giny

Sondatge

Bulletin

Se vòls recebre per e-mail los grands títols de Jornalet, abona-te

Adreiça E-mail
       
avís legal
En complir la Lei de Servicis de la Societat de l'Informacion e de Comèrci Electronic e la Lei Organica de Proteccion de Donadas (de l'Estat espanhòl) t'informam que se vòls pas contunhar de recebre lo nòstre bulletin informatiu, te pòdes desabonar a travèrs d'aqueste formulari.



Etiquetas

giny





Jornalet, gaseta occitana d'informacions


Associacion entara Difusion
d'Occitània en Catalonha
(ADÒC)