CAPÇALERA: publicitat jornalet
CAPÇALERA2: FAI-TE SOCI

Jornalet, gaseta occitana d'informacions

Dissabte, 20 de julhet

Actualitats

Dissabte, 11 d'abril de 2015, 03h00 Libres,Espòrt

> Mónegue > Mónegue

Istòria del Principat de Mónegue


Comentaris 9 comentaris    
Marrit Flac Bon Plan bon Fabulós (3 vòtes)
carregant En cargar


Leon-Onorat Labande (1867-1939) foguèt un istorian d’origina francesa que venguèt, en 1890, conservator de la Bibliotèca d’Avinhon e del Musèu Calvet. En 1906 foguèt recrutat coma archivista e bibliotecari al Palais del Principat de Mónegue. Li devèm mai d’un obratge tocant Provença e lo Principat. Foguèt un òme que trabalhèt en prigondor, que daissèt pas res a l’azard.
 
A l’Edat Mejana, e per dire de dintrar pas tròp dins los detalhs, Mónegue èra una possession de la Republica de Gènoa. Aquela i mandava sos foncionaris per l’administrar e i rendre justícia. Ja, la familha Grimaldi èra d’aquestes administrators. Pauc a cha pauc los Grimaldi metràn la man sus la castelaniá del Rocàs.
 
Tre lo sègle XVn, Leon-Onorat Labande nòta dins son estudi: Las plan tròp frequentas revolucions que menèron al poder lors ennemics, aurián degudas alonhar los Grimaldi de la fortalesa monegasca; mas al contrari! Aqueles enauçavan lors emparas, amassavan de tropas, remosavan lor flòta dins lo pòrt. Atal, de longa, menèron una politica que lor fasiá combatre lo partit trionfant a Gènoa e s’aligar sistematicament a lors adversaris del moment”. Atal foguèt que los Grimaldi, chic a chic, se desliurèron de totes los ligams feudals que los encadenavan a la ciutat-republica ligura. Se pòt dire qu’es d’aquela temporada que Mónegue se declarèt, de fach, plenament independent. D’aquí, e d’un autre latz, los possessors del territòri menavan una politica intelligenta al prèp dels estats vesins per far reconéisser lor independéncia.
 
De fach, e mai se los eveniments istorics an pogut èsser multiples e qualques còps contradictòris, tanplan se poiriá arrestar la data de l’independéncia de Mónegue al règne del senhor Joan Ir que moriguèt lo 8 de mai de 1454. Mas aquesta independéncia foguèt longa d’obténer. Foguèt un jòc subtil d’aliganças cambiadissas entre la senhoriá e las poténcias vesinas qu’èran Savòia, Provença e Gènoa. Calguèt tot lo capuditge secular dels Grimaldi per totjorn servar lors interèsses pròpris. Èra fin finala, ni mai ni mens, la situacion de totas la senhoriás del mond feudal de l’epòca. E se Mónegue se’n tirèt melhor que las autras, es probablament tanben de mercés a sa situacion geografica. Mas pas sonque! Un autre element deguèt jogar fòrça. De Grimaldi n’i aviá pertot. La familha, tras que nombrosa, aviá eissamat ferme dins totes los estats de la Peninsula Italiana e tanben dins los estats de Provença e de Savòia. Son aquestes retransmeteires politics disseminats dins los corredors dels poders vesins que faguèron la fortuna de Mónegue. En legir lo libre de Leon-Onorat Labande avèm l’impression de legir la monografia d’una familha tras qu’alargada: Çò qu’es tanben de remembrar, aquò’s l’interès manifestat pel Grimaldi de Gènoa tocant la destinada de Mónegue. Lors intervencions dins las negociacions relativas a aquela fortalesa foguèron determinantas”. Los Grimaldi trevavan las cancelariás  de l’Euròpa latina, e mai d’un pauc pus naut.
 
De fach, es en 1614 que lo senhor Onorat lo Segond de Mónegue prenguèt lo títol de prince. A aquel moment Mónegue èra jol protectorat del rei d’Espanha. Es en 1633 que la monarquia espanhòla reconeguèt oficialament Mónegue coma principat. Alavetz, se pòt dire qu’istoricament Mónegue es principat dempuèi 1614, e principat independent dempuèi 1633.
 
Lo 17 de novembre de 1649, lo prince Onorat IId, de còfa amb lo rei de França Loís XIII, ataca per suspresa la garnison espanhòla qu’ocupa legalament son pròpri castèl e càmbia de protector. Atal, lo principat, nimai per èsser independent, se met jos la proteccion francesa. Fin finala ganha pas res al cambi. Senon qu’al contrari, d’ara enlà, lo principat serà enrodat de tropas francesas, çò que serà una menaça permanenta per la sobeiranetat del pichon principat occitan.
 
Onorat IId se morís en 1662. Foguèt un prince bastidor. Faguèt agrandir e apolidir son palais sul rocàs de Mónegue. Establiguèt de monestièrs e faguèt bastir de glèisas dins sas possessions de Mónegue, Ròcabruna e Menton. Leon-Onorat Labande, dins son obratge, fa un recapitulatiu de cada règne a Mónegue. Per cada prince nòta longament son accion politica, plan solide, mas tanben son accion tocant las arts. Tre l’Edat Mejana, los senhors, puèi princes de Mónegue, an totjorn lo biais per melhorar lo bastit dins lors domenis. An sovent fach trabalhar los melhors arquitèctes e artistas de la Peninsula Italiana. E mai se lo pichon principat podiá pas rivalizar amb las ricas ciutats-republicas qu’èran Venècia o Florença, pasmens sos princes successius an de longa ensajat de promòure las arts e las letras sus lor Rocàs. Dins aqueste domeni coma dins lo de la preservacion de lor independéncia politica se’n tirèron pro plan. Es encara vertat en 2015 amb lo prince Albèrt IId que sembla de bailejar amb eficacitat los afars de son microestat demorat pauc o pro un paradís fiscal.
 
Per ne tornar als eveniments politics que faguèron qu’una pichona senhoriá de Provença venguèsse e demorèsse principat; en seguir Leon-Onorat Labande, òm se maina que la causa es estada possibla de mercés a las corts e administracions reialas francesas qu’acceptèron —amb condescendéncia— de considerar lo principat de Mónegue coma una originalitat exotica. Cal dire que tre lo sègle XVIIn lo principat foguèt fagocitat pel Reialme de França. Se cal pas far d’illusion, jos lo Regim Ancian l’existéncia de Mónegue èra una excentricitat folclorica per una aristocracia europèa en cèrca de fantasiás.
 
Tota la dinastia dels Grimaldi se tròba espepissada pel menut dins aqueste libre fòrça documentat (un libràs de mai de 300 paginas). De fach, almens fins a la Revolucion Francesa, cada prince saupèt manobrar politicament per salvar l’independéncia d’aqueste trocinèl d’Occitània.
 
En 1793, lo prince Onorat III foguèt destituit. Lo revolucionaris menegasques, per plan desgaunhar los de París, estipulèron que d’ara enlà las deliberacions dels conselhs municipals se farián en lenga francesa. Los escribas e autres notaris avián per dever de redigir los actes administratius dins la sola lenga supausada “esclairar lo Mond”. La Convencion dicha Nacionala de París ordenèt l’union del principat a França en utilizant, coma argument màger, que “La fortalesa de Mónegue tampava als ennemics l’entrada del país del costat d’Itàlia”.
 
Finalament la familha Grimaldi va traversar la Revolucion Francesa sens tròp i daissar de plumas. Va demorar lo “cap sus las espatlas”, çò qu’al moment de la Terror èra pas evident pels aristocratas. Mas ça que la se’n van tirar completament arroïnats. Onorat III va defuntar en 1795 a París, pro vièlh, malgrat qu’aguèsse fach un sejorn en preson.
 
Amb la Restauracion en França, la familha regnanta de Mónegue recobrèt son principat. Onorat IV, tròp vièlh per regnar, deleguèt lo poder a son fraire Josèp. Aprèp 22 ans d’intermèdi revolucionari e bonapartista, Mónegue tornèt independent. Es de notar que la lenga italiana foguèt restablida coma lenga oficiala. Malaürosament l’occitan foguèt pas jamai lenga administrativa del principat.
 
Per aquela pontanada, aquò foguèt la capacitat dels princes successius de metre en concurréncia los estats de França e de Savòia-Sardenha que lor permetèt de servar lor sobeiranetat sus Mónegue. En essent Mónegue escambarlat geograficament entre los dos, la politica princièra foguèt tornarmai de jogar alternativament una entitat contra l’autra per s’assegurar atal lo sosten indispensable d’una poténcia. La subrevivença politica del principat èra a aquel prètz.
 
En 1849, aprèp una revòlta populara contra la familha Grimaldi, las comunas de Menton e de Ròcabruna foguèron restacadas al reialme de Savòia-Sardenha. Amb lo restacament de Savòia e del Comtat de Niça a França en 1860, la scission de Menton e de Ròcabruna foguèt definitivament actada pel tractat del 2 de febrièr de 1861 entre l’emperaire Napoleon III e lo prince Carles III. Lo partiment èra consumat. Lo principat èra desmembrat e una brava part de son territòri annexada.
 
La desseparacion de Menton e de Ròcabruna èra estada funèsta pel tresaur princièr. Aquò èra Menton, amb sas taxas e sas doanas, l’exportacion de sos lemons, que balhava las recèptas mai importantas. Seriá d’ara enlà possible al principat, reduch a sol territòri de Mónegue, d’assegurar las despensas obligatòrias e l’entretenença d’una cort?”. Òc! Èra possible. Per aquò far caliá transformar lo pricipat en paradís fiscal. Atal mai d’una banca e companhiá d’assegurança foguèron creadas. D’autras se venguèron installar sul Rocàs per beneficiar d’avantatges que podián pas trobar endacòm mai en Euròpa. Foguèt tanben creada la Societat dels Banhs de Mar e lo casinò al moment que, en aquela fin de sègle XIXn, començava de se desvolopar un torisme aristocratic e borgés. Per clavar, ai enveja d’escriure qu’es atal que Mónegue devenguèt Mónegue e que Mónegue demòra.
 
 
 
 
Sèrgi Viaule
 
 


LABANDE, Leon-Onorat, 2014, Histoire de la principauté de Monaco, Éditions des Régionalismes, 305 paginas 



publicitat
BANER1-2-3: DGPL TRADUCTOR



Comentaris

12 d'abril 18.25h

#3 A Mónego i son de monegasques d'un costat de riques de l'autre. E gaire de mesquium (mesclum)...


Valoriza aqueste comentari:   votar positiu 1   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadeqüat   Formulari d'abús de comentari

12 d'abril 11.27h

#7 Aquesta manca de clartat dau mot 'ligur' es pas practica, o reconeissi. Mai en tot cas, es pas un cambiament de terminologia qu'arrestarà l'estupiditat dei pseudoliguristas que vòlon annexar de tèrras occitanas.


Valoriza aqueste comentari:   votar positiu 0   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadeqüat   Formulari d'abús de comentari

12 d'abril 10.13h

#6 confusian entre "ligure" d'ancui e d'aier d'aitant mai prejudiciabla qu'es un pretèxto per cèrts genovesistas de dire qu'e gentes parlan ancui ligure fins a Cana. Consultar de pàgine wiki sus 'o mentonasc per exempie.


Valoriza aqueste comentari:   votar positiu 1   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadeqüat   Formulari d'abús de comentari

11 d'abril 21.22h

#5 «'U ligures pòble PREroman, poblèran un airal fins a Montpelhièr! 'A regian "Ligúria" d'Itàlia a 'u ligurians coma abitants. Es tot.»
=> La distincion de sens entre "ligure" e "ligurien" es una curiositat que se limita a certaneis usatges universitaris en lenga francesa. Lo francés corrent coneis pas aquela distincion. Tanpauc i a pas de distincion d'aqueu tipe en occitan, ni en italian, ni dins ges d'autra lenga romanica.


Valoriza aqueste comentari:   votar positiu 2   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadeqüat   Formulari d'abús de comentari

11 d'abril 21.03h

"[Gènoa] ciutat-republica ligura". 'U ligures pòble PREroman, poblèran un airal fins a Montpelhièr! 'A regian "Ligúria" d'Itàlia a 'u ligurians coma abitants. Es tot.

"microestat demorat pauc o pro un paradís fiscal"
Es pus 'o cas despui 2010. Veire 'a tièra de l'OCDE principalament."

Avanch 1200 e súbia, 'a ròca (monegasca) es d'a República de Pelha.


Valoriza aqueste comentari:   votar positiu 1   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadeqüat   Formulari d'abús de comentari

11 d'abril 18.13h

Un article interessant. De completar per un libre d'istòria mai recent resumit aicí : http://cdlm.revues.org/6322


Valoriza aqueste comentari:   votar positiu 1   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadeqüat   Formulari d'abús de comentari

11 d'abril 13.53h

Una dicha de Mónegue :

A mónegue i a moneda :-)


Valoriza aqueste comentari:   votar positiu 1   votar negatiu 2
Respondre comentari replica Comentari inadeqüat   Formulari d'abús de comentari

11 d'abril 11.36h

#1 Es corregit, grandmercé d'o aver senhalat.


Valoriza aqueste comentari:   votar positiu 1   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadeqüat   Formulari d'abús de comentari

11 d'abril 09.43h

Vos assenhali d'errors : rEtransmeteires, tAnben, priNcipat
Me demandi si i a un corrector per l'occitan amb lo navigator e lo processador de tèxtes


Valoriza aqueste comentari:   votar positiu 1   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadeqüat   Formulari d'abús de comentari

5 -10 -20 -totes
1




Comenta

Lo comentari es estat mandat corrèctament



  Previsualiza

La direccion del Jornalet a lo drech de publicar pas los comentaris que respècten pas las nòrmas basicas d'educacion, civisme e dialòg.
publicitat
BANER2: 468x60 Aran TV

Editorial

Una data negra

Es lo 14 de julhet e los franceses festejan lor fèsta nacionala.  De fach, gaireben totes los païses del Mond festejan un jorn nacional. E mai la majoritat sián pas de nacions mas ...
giny

Lo temps

Mapa
  • sol Agen 13 6
  • sol Aush 15 4
  • nuvols Bordèu 10 -1
  • sol Briançon 6 -6
  • sol Caors 14 0
  • sol Carcassona 14 2
  • pluja Clarmont-Ferrand 11 5
  • pluja Confolent 9 5
  • sol Gap 14 0
  • nuvols La Canau 13 6
  • sol La Gàrdia 22 9
  • nuvols La Torre de Pèlitz 16 4
  • pluja Limòtges 9 5
  • sol Lo Borg Sant Dalmatz 18 6
  • sol Lo Puèi de Velai 16 4
  • nuvols Marselha 18 6
  • nuvols Montpelhièr 17 8
  • nuvols Naut Aran 12 2
  • sol Niça 14 0
  • nuvols Nimes 19 5
  • nuvols Pau 15 5
  • pluja Peireguers 19 5
  • pluja Rodés 17 3
  • nuvols Tolon 17 3
  • sol Tolosa 19 5
  • pluja Valença 10 -1

giny

giny

giny

giny

Vidèos

Entrevista

giny

giny

publicitat

lateral 2 teveoc

Fotografias

  • Estivada 2013. © Guillem Sevilla

    Estivada 2013

  • Omenatge a Aragon. © Franc Bardòu

    Omenatge a Aragon

  • © Laurenç Revèst

    La botiga de Macarèl a Sant Joan de Vedats (Montpelhierenc)

  • Minecraft en version occitana

  • © Laurenç Revèst

    Çò que se servèm en classa d'occitan dins un collègi public en França

  • Clarençac, 40en anniversari dau club taurin Paul Ricard "L'Escapaire" (07/06/2015): rossetalha, abrivada e bandida en cèucle dins lei dogas

  • Los Pokémons de la 3a generacion revirats en occitan

  • © Franc Bardòu

    Coserans al còr

  • © Zep Armentano

    Era Mongetada (Val d'Aran 28-29 d'octobre 2017)

  • Bilingüisme italian-occitan. © Andrea Celauro

    País d'Aison (Val d'Estura)

  • Lo pont. © Laurenç Revèst

    Remembres de Vaquí, emission en la Vau Clusa, novembre de 2005

  • © Asalaís Moniguet

    Montpelhièr la lengadociana

  • © Franc Bardòu

    Asuèlhs de Lauragués

  • Fòto de Pascau Sebat

    Cauma generau, Tolosa 5 de febrièr de 2018

  • Eyes of Simurg 21/6/2017 a Tolosa. Fòto de Barthélémy Nadal

    Eyes Of Simurgh cantan en occitan a Tolosa per la fèsta de la musica 2017

  • Asuèlhs comengeses. © Franc Bardòu

    Asuèlhs Comengeses

  • © Margaria Pepin

    Adobament dal Grand Prèmi de Mónegue de 2014

  • Clarençac, 40en anniversari dau club taurin Paul Ricard "L'Escapaire" (07/06/2015): rossetalha, abrivada e bandida en cèucle dins lei dogas

  • Estivada 2013. © Guillem Sevilla

    Estivada 2013

  • © Laurenç Revèst

    Dins lei paluns de Camarga, la Torre Carbonièira e Aigas-Mòrtas

publicitat

lateral 2 teveoc



publicitat

LATERAL1 300X250: sapiéncia

Las mai...

publicitat

LATERAL1 300X250: radio pais

giny

Sondatge

Per tu, lo 14 de julhet...


26%



28%



45%



1%




Vots 152 vòtes

comentaris 0

Bulletin

Se vòls recebre per e-mail los grands títols de Jornalet, abona-te

Adreiça E-mail
       
avís legal
En complir la Lei de Servicis de la Societat de l'Informacion e de Comèrci Electronic e la Lei Organica de Proteccion de Donadas (de l'Estat espanhòl) t'informam que se vòls pas contunhar de recebre lo nòstre bulletin informatiu, te pòdes desabonar a travèrs d'aqueste formulari.



Etiquetas

giny





Jornalet, gaseta occitana d'informacions


Associacion entara Difusion
d'Occitània en Catalonha
(ADÒC)