CAPÇALERA: Conselh Generau d'Aran 728x90
CAPÇALERA2: FAI-TE SOCI

Jornalet, gaseta occitana d'informacions

Diluns, 27 de mai

Actualitats

Divendres, 1 de mai de 2015, 03h00 Politica

Gasconha > Val d'Aran

Val d’Aran: la fin del bipartidisme?

Lo país occitan del cap de Garona votarà lo 24 de mai per lo Conselh General e las comunas amb l’espelida d’una assemblada ciutadana “que vò cambiar eth sistèma e daurir-lo ara gent”


Comentaris Un comentari    
Marrit Flac Bon Plan bon Fabulós (6 vòtes)
carregant En cargar


Corròp per Aran

Terçons
© V. Riullop

Municipalitats





Etiquetas
aran, cda, conselh generau daran, corròp, eleccions, municipalitats, ua

Lo 24 de mai que ven i aurà en Aran una dobla eleccion. Al delà de las eleccions municipalas, que se debanaràn dins tot l’estat espanhòl, los araneses votaràn tanben per lo Conselh General, es a dire, per lo govèrn del país que foguèt restaurat en 1990 après 156 ans d’inactivitat, e qu’es reforçat ongan amb la nòva Lei d’Aran.
 
 
Bipartidisme
 
Dempuèi la restauracion del Conselh General d’Aran, dos partits politics se son disputat lo poder: Convergéncia Democratica Aranesa (CDA), aliada amb Convergéncia i Union, e Unitat d’Aran (UA), aliada amb lo Partit Socialista. Dins lo terçon d’Arties e Garòs se presenta lo Partit Renovaire d’Arties e Garòs (PRAG) en plaça d’UA. Aqueles dos partits an un acòrdi per agir amassa.
 
Al nivèl municipal, CDA baileja sièis de las nòu municipalitats, del temps qu’UA es lo partit majoritari a Canejan, Bossòst e Les. Dins qualques conselhs municipals i a de cònsols d’autres partits, mai que mai del Partit Popular (PP). Aquel per exemple, amb un solet cònsol a Vielha e Mijaran, a la clau de mai d’una decision quand los 6 cònsols de CDA e los 6 d’UA son en balotatge.
 
A l’ora d’ara, lo Conselh General es compausat per sèt conselhièrs de CDA, dont lo sindic d’Aran, cinc d’UA e un del PRAG en acòrdi amb UA.
 
 
Una nòva fòrça politica
 
Corròp es lo mot que s’emplega en occitan d’Aran per nomenar un grop de personas. Ara es tanben lo nom d’una nòva fòrça politica qu’espelís ongan al cap de Gasconha, justament amb la tòca de “hèr corròp”, es a dire, d’ “amassar-se, parlar, escotar, expausar es diuèrsi punts de vista, participar e decidir toti amassa quina ei era Val que volem”, çò explica Mireia Boya, candidata al conselh municipal de Les. Interrogada per La Setmana, Boya reconeis que la nòva formacion es inspirada a la CUP de Catalonha, mas en tot “campar tath nòrd, tà Occitània, e d’aquiu tà Euròpa.”
 
Amb un còde etic marcat sustot per la transparéncia e la participacion, la còla de Corròp o decidís tot dins las assembladas. Se capitan qualque conselhièr general o municipal, aquel elegit “serà solament un pòrtavotz dera assemblada”.
 
Nascut lo 12 de febrièr passat, lo movement a trobat solament la fòrça per se presentar al Conselh General pel terçon dels Quate Lòcs, e tanben a la municipalitat de Les. Creson que pòdon aténher 2 o 3 cònsols a Les, e una conselhièra generala al Conselh General d’Aran, que poiriá èsser decisiva dins las decisions del país, mas “sense hèr coma eth PRAG”, çò nuançan.
 
Denóncian un tractament de favor dins lo Naut Aran, a causa d’una economia basada sustot sul torisme de la nèu. “Eth Baish Aran ei desbrembat”, çò explica Mireia Boya, que planh l’efièch negatiu de la frontièra politica. Dins aquel sens Corròp revendica una connexion d’autobús amb Sant Biat e Luishon, e que la pista ciclabla que ven de Comenge seguisca Garona ensús.
 
Mas es encara tròp lèu per se presentar en d’autres terçons. “Tot va massa de prèssa, e cau hèr es causes mès pòc a pòc”, nos a contat Tònho Barés. El se presentarà pas encara dins lo terçon de Castièro perque lo movement es tròp jove, e mai s’es “un projècte fòrça important e positiu entara Val d’Aran”. “Ei important qu’era gent i participe, pr’amor qu’enquia ara non s’a hèt”.
 
Aitant Boya coma Barés an plangut la faiçon actuala de far de politica en Aran. “S’ès pas damb jo ès contra jo”, çò dison per definir aquel biais de far de politica que lo vòlon cambiar. “Non volèm cap de politicians professionaus, mès gent deth pòble que participe enes decisions deth país”, çò dison.
 
Per rapòrt a la lenga son chepicats: “eth nombre de parlants dera nòsta lengua occitana va tà darrèr deth temps qu’es politiques culturaus que s’amien des d’Aran son pòc valentes, per non díder que son retrogrades e presepistes”. Cal remarcar qu’an decidit que l’occitan deu èsser la lenga d’almens l’80% de las comunicacions. Aiçò contrasta amb l’emplec majoritari de l’espanhòl que fan d’autras formacions politicas del país.
 
 
Lo Conselh General d’Aran
 
Lo Conselh General d’Aran es l’organisme de govèrn e d’administracion d’aquel país occitan, integrat per tretze conselhièrs, dont un es elegit coma sindic d’Aran.
 
Definís aquel autogovèrn la lei d’Aran, que legifèra los organs del Conselh General d’Aran, lo foncionament, lo regim electoral, lo drech civil aranés, l’organizacion del territòri, las politicas d’egalitat, l’educacion, las infrastructuras, la seguretat, la santat, etc. Se definís tanplan las relacions del Conselh General d’Aran amb lo govèrn e lo Parlament de Catalonha, e lo finançament per far possible tot aquel autogovèrn.
 
 
Los terçons
 
La Val d’Aran se devesís en sièis terçons: que son la division geografica pròpria del país, qu’a foncionat administrativament quand lo Conselh General es estat en vigor, es a dire, de 1313 fins a 1834 e dempuèi 1991.
 
Inicialament èran tres demarcacions, per tant se nomenan “terçons”. Mas al sègle XVI cada terçon se subdevesiguèt en dos sosterçons, qu’an, pasmens, mantengut lo nom de terçons.
 
E mai se pendent los 156 ans d’abolicion del Conselh General, perdèron lor foncion administrativa, los terçons contunhèron de manténer tradicionalament lor valor identitària. An una valor tan simbolica qu’en 1977 se constituguèt una associacion nomenada Es Terçons per defendre la restauracion del Conselh General d’Aran dins l’Estatut d’Autonomia de Catalonha.
 
A l’ora d’ara, pel terçon de Castièro s’elegís 4 conselhièrs, pel dels Quate Lòcs s’elegís 3 conselhièrs, per Pujòlo s’elegís 2 conselhièrs e tanben 2 per Arties e Garòs. Pels terçons de Lairissa e Marcatosa s’elegís 1 conselhièr.
 
 
Las comunas
 
A respècte de la division municipala, los terçons son pas brica respectats. Cal dire que l’administracion municipala es impausada per l’estat espanhòl, del temps que lo Conselh General es definit dins l’Estatut d’Autonomia de Catalonha, e desvolopat amb la Lei d’Aran aprovada pel Parlament catalan, en seguida de las revendicacions aranesas.
 
Los conselhs municipals d’Aran son bailejats per la figura del “baile”,  qu’es lo cap del govèrn de la municipalitat. Amb el i a los cònsols (tanben escrich còssos), que son los conselhièrs municipals.
 
En Aran i a 9 comunas, dont doas an l’extension de la mitat del país: lo Naut Aran e Vielha e Mijaran, que prenon dos terçons caduna. Las autras 7 municipalitats son Bossòst, Les, Canejan e Bausen (Quate Lòcs) e Vilamòs, Arres e Es Bòrdes (Lairissa).
 
 

Terçon Municipalitats Vilas e vilatges Conselhièrs generals elegits
Quate Lòcs Bossòst, Les, Canejan e Bausen  
3
Lairissa (o Irissa) Vilamòs, Arres e Es Bòrdes  
1
Marcatosa Vielha e Mijaran Vilac, Aubèrt, Betlan, Mont, Montcorbau, Arròs e Vila
1
Castièro Vielha e Mijaran Escunhau, Casarilh, Betren, Vielha, Gausac e Casau
4
Arties e Garòs Naut Aran Arties e Garòs
2
Pujòlo Naut Aran Tredòs, Bagergue, Montgarri, Salardú, Unha e Gessa
2
 
 
 
 
Ferriòl Macip


 
 
Article publicat dins La Setmana



publicitat
BANER1-2-3: DGPL TRADUCTOR



Comentaris

2 de mai 22.13h

corròp o meilèu con.hròb. En gascon, con.hròbi : bande de gens de mauvais aloi, membre de la bande (Palay).


Valoriza aqueste comentari:   votar positiu 2   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadeqüat   Formulari d'abús de comentari

5 -10 -20 -totes
1




Comenta

Lo comentari es estat mandat corrèctament



  Previsualiza

La direccion del Jornalet a lo drech de publicar pas los comentaris que respècten pas las nòrmas basicas d'educacion, civisme e dialòg.
publicitat
BANER1-2-3: DGPL TRADUCTOR

Editorial

Una societat monolingua per una lenga omicida

Imaginem un país amb quatre abitants nomenats A, B, C e D. Imaginem qu’aquel país es somés a un emperi. Los abitants A, B e C parlon normalament la lenga del país, mas ...
giny

Lo temps

Mapa
  • sol Agen 13 6
  • sol Aush 15 4
  • nuvols Bordèu 10 -1
  • sol Briançon 6 -6
  • sol Caors 14 0
  • sol Carcassona 14 2
  • pluja Clarmont-Ferrand 11 5
  • pluja Confolent 9 5
  • sol Gap 14 0
  • nuvols La Canau 13 6
  • sol La Gàrdia 22 9
  • nuvols La Torre de Pèlitz 16 4
  • pluja Limòtges 9 5
  • sol Lo Borg Sant Dalmatz 18 6
  • sol Lo Puèi de Velai 16 4
  • nuvols Marselha 18 6
  • nuvols Montpelhièr 17 8
  • nuvols Naut Aran 12 2
  • sol Niça 14 0
  • nuvols Nimes 19 5
  • nuvols Pau 15 5
  • pluja Peireguers 19 5
  • pluja Rodés 17 3
  • nuvols Tolon 17 3
  • sol Tolosa 19 5
  • pluja Valença 10 -1

giny

giny

giny

Vidèos

giny

giny

publicitat

lateral 2 teveoc

Entrevista

“Avèm un molon de sorires que revenon a cada eveniment”

Rafèu Radreau Carnsaladièr e organizaire d'eveniments culturals a Peirafuec (Nauta Val de Var)

“Avèm un molon de sorires que revenon a cada eveniment”
publicitat

LATERAL1 300X250: radio pais



publicitat

LATERAL2 330x60: Casteth Paums

Fotografias

  • País de Rasés. © Franc Bardòu

    País de Rasés

  • © Laurenç Revèst

    Fòrt Maginòt de Sant Anhe

  • © Celèsta Toion

    La plaja espaci de libertat? D'expression?

  • Omenatge a Aragon. © Franc Bardòu

    Omenatge a Aragon

  • Pòrt de Niça: Li galeras

  • © Laurenç Revèst

    Dau castèu de Grimaud

  • 20u corsa Aran per sa Lengua. © Guillem Sevilla

    20u corsa Aran per sa Lengua

  • 80a annaia d’a fèsta dau limon a Menton, en lu Òrts Biovès (16 de febraro au 6 de mars). ©  Artusa Garavan

    80a annaia d’a fèsta dau limon a Menton, en lu Òrts Biovès (16 de febraro au 6 de mars)

  • Occitan e economia: "occitanitat mai o mens visibla"

  • © Lissandre Varenne

    Senhaletica en Marjarida

  • © Laurenç Revèst

    Medalhas sovenir

  • © Asalaís Moniguet

    Montpelhièr la lengadociana

  • Bersorèlh : quartiers e maions ai noms occitans

  • Estivada 2013. © Guillem Sevilla

    Estivada 2013

  • Valadas. © Xavi Gutiérrez Riu

    Valadas

  • Eyes of Simurg 21/6/2017 a Tolosa. Fòto de Barthélémy Nadal

    Eyes Of Simurgh cantan en occitan a Tolosa per la fèsta de la musica 2017

  • Petugon de La Boal

    Conferéncia e dedicaça de l'artista Richard Cairaschi au Musèu municipau deis Arts e Tradicions populàrias de Grimaud (Mauras)

  • La prima en valaa de Tiniá. © Laurenç Revèst

    La prima en Tiniá

  • La Primada de Montsegur 2013. © Bruno Sapena

    La Primada de Montsegur 2013

  • © Iñaki Delaurens

    Val d'Aran

giny

Las mai...

publicitat

LATERAL2 300x250: Cultura Conselh Aran

giny

Sondatge

Gausariás començar de parlar en occitan amb tos amics, parents e vesins?


63%



5%



14%



2%



0%



14%



2%




Vots 57 vòtes

comentaris 0

Bulletin

Se vòls recebre per e-mail los grands títols de Jornalet, abona-te

Adreiça E-mail
       
avís legal
En complir la Lei de Servicis de la Societat de l'Informacion e de Comèrci Electronic e la Lei Organica de Proteccion de Donadas (de l'Estat espanhòl) t'informam que se vòls pas contunhar de recebre lo nòstre bulletin informatiu, te pòdes desabonar a travèrs d'aqueste formulari.



Etiquetas

giny





Jornalet, gaseta occitana d'informacions


Associacion entara Difusion
d'Occitània en Catalonha
(ADÒC)