CAPÇALERA: publicitat jornalet
CAPÇALERA2: FAI-TE SOCI

Jornalet, gaseta occitana d'informacions

Divendres, 23 d'agost

Actualitats

Divendres, 1 de mai de 2015, 03h00 Politica

Gasconha > Val d'Aran

Val d’Aran: la fin del bipartidisme?

Lo país occitan del cap de Garona votarà lo 24 de mai per lo Conselh General e las comunas amb l’espelida d’una assemblada ciutadana “que vò cambiar eth sistèma e daurir-lo ara gent”


Comentaris Un comentari    
Marrit Flac Bon Plan bon Fabulós (6 vòtes)
carregant En cargar


Corròp per Aran

Terçons
© V. Riullop

Municipalitats





Etiquetas
aran, cda, conselh generau daran, corròp, eleccions, municipalitats, ua

Lo 24 de mai que ven i aurà en Aran una dobla eleccion. Al delà de las eleccions municipalas, que se debanaràn dins tot l’estat espanhòl, los araneses votaràn tanben per lo Conselh General, es a dire, per lo govèrn del país que foguèt restaurat en 1990 après 156 ans d’inactivitat, e qu’es reforçat ongan amb la nòva Lei d’Aran.
 
 
Bipartidisme
 
Dempuèi la restauracion del Conselh General d’Aran, dos partits politics se son disputat lo poder: Convergéncia Democratica Aranesa (CDA), aliada amb Convergéncia i Union, e Unitat d’Aran (UA), aliada amb lo Partit Socialista. Dins lo terçon d’Arties e Garòs se presenta lo Partit Renovaire d’Arties e Garòs (PRAG) en plaça d’UA. Aqueles dos partits an un acòrdi per agir amassa.
 
Al nivèl municipal, CDA baileja sièis de las nòu municipalitats, del temps qu’UA es lo partit majoritari a Canejan, Bossòst e Les. Dins qualques conselhs municipals i a de cònsols d’autres partits, mai que mai del Partit Popular (PP). Aquel per exemple, amb un solet cònsol a Vielha e Mijaran, a la clau de mai d’una decision quand los 6 cònsols de CDA e los 6 d’UA son en balotatge.
 
A l’ora d’ara, lo Conselh General es compausat per sèt conselhièrs de CDA, dont lo sindic d’Aran, cinc d’UA e un del PRAG en acòrdi amb UA.
 
 
Una nòva fòrça politica
 
Corròp es lo mot que s’emplega en occitan d’Aran per nomenar un grop de personas. Ara es tanben lo nom d’una nòva fòrça politica qu’espelís ongan al cap de Gasconha, justament amb la tòca de “hèr corròp”, es a dire, d’ “amassar-se, parlar, escotar, expausar es diuèrsi punts de vista, participar e decidir toti amassa quina ei era Val que volem”, çò explica Mireia Boya, candidata al conselh municipal de Les. Interrogada per La Setmana, Boya reconeis que la nòva formacion es inspirada a la CUP de Catalonha, mas en tot “campar tath nòrd, tà Occitània, e d’aquiu tà Euròpa.”
 
Amb un còde etic marcat sustot per la transparéncia e la participacion, la còla de Corròp o decidís tot dins las assembladas. Se capitan qualque conselhièr general o municipal, aquel elegit “serà solament un pòrtavotz dera assemblada”.
 
Nascut lo 12 de febrièr passat, lo movement a trobat solament la fòrça per se presentar al Conselh General pel terçon dels Quate Lòcs, e tanben a la municipalitat de Les. Creson que pòdon aténher 2 o 3 cònsols a Les, e una conselhièra generala al Conselh General d’Aran, que poiriá èsser decisiva dins las decisions del país, mas “sense hèr coma eth PRAG”, çò nuançan.
 
Denóncian un tractament de favor dins lo Naut Aran, a causa d’una economia basada sustot sul torisme de la nèu. “Eth Baish Aran ei desbrembat”, çò explica Mireia Boya, que planh l’efièch negatiu de la frontièra politica. Dins aquel sens Corròp revendica una connexion d’autobús amb Sant Biat e Luishon, e que la pista ciclabla que ven de Comenge seguisca Garona ensús.
 
Mas es encara tròp lèu per se presentar en d’autres terçons. “Tot va massa de prèssa, e cau hèr es causes mès pòc a pòc”, nos a contat Tònho Barés. El se presentarà pas encara dins lo terçon de Castièro perque lo movement es tròp jove, e mai s’es “un projècte fòrça important e positiu entara Val d’Aran”. “Ei important qu’era gent i participe, pr’amor qu’enquia ara non s’a hèt”.
 
Aitant Boya coma Barés an plangut la faiçon actuala de far de politica en Aran. “S’ès pas damb jo ès contra jo”, çò dison per definir aquel biais de far de politica que lo vòlon cambiar. “Non volèm cap de politicians professionaus, mès gent deth pòble que participe enes decisions deth país”, çò dison.
 
Per rapòrt a la lenga son chepicats: “eth nombre de parlants dera nòsta lengua occitana va tà darrèr deth temps qu’es politiques culturaus que s’amien des d’Aran son pòc valentes, per non díder que son retrogrades e presepistes”. Cal remarcar qu’an decidit que l’occitan deu èsser la lenga d’almens l’80% de las comunicacions. Aiçò contrasta amb l’emplec majoritari de l’espanhòl que fan d’autras formacions politicas del país.
 
 
Lo Conselh General d’Aran
 
Lo Conselh General d’Aran es l’organisme de govèrn e d’administracion d’aquel país occitan, integrat per tretze conselhièrs, dont un es elegit coma sindic d’Aran.
 
Definís aquel autogovèrn la lei d’Aran, que legifèra los organs del Conselh General d’Aran, lo foncionament, lo regim electoral, lo drech civil aranés, l’organizacion del territòri, las politicas d’egalitat, l’educacion, las infrastructuras, la seguretat, la santat, etc. Se definís tanplan las relacions del Conselh General d’Aran amb lo govèrn e lo Parlament de Catalonha, e lo finançament per far possible tot aquel autogovèrn.
 
 
Los terçons
 
La Val d’Aran se devesís en sièis terçons: que son la division geografica pròpria del país, qu’a foncionat administrativament quand lo Conselh General es estat en vigor, es a dire, de 1313 fins a 1834 e dempuèi 1991.
 
Inicialament èran tres demarcacions, per tant se nomenan “terçons”. Mas al sègle XVI cada terçon se subdevesiguèt en dos sosterçons, qu’an, pasmens, mantengut lo nom de terçons.
 
E mai se pendent los 156 ans d’abolicion del Conselh General, perdèron lor foncion administrativa, los terçons contunhèron de manténer tradicionalament lor valor identitària. An una valor tan simbolica qu’en 1977 se constituguèt una associacion nomenada Es Terçons per defendre la restauracion del Conselh General d’Aran dins l’Estatut d’Autonomia de Catalonha.
 
A l’ora d’ara, pel terçon de Castièro s’elegís 4 conselhièrs, pel dels Quate Lòcs s’elegís 3 conselhièrs, per Pujòlo s’elegís 2 conselhièrs e tanben 2 per Arties e Garòs. Pels terçons de Lairissa e Marcatosa s’elegís 1 conselhièr.
 
 
Las comunas
 
A respècte de la division municipala, los terçons son pas brica respectats. Cal dire que l’administracion municipala es impausada per l’estat espanhòl, del temps que lo Conselh General es definit dins l’Estatut d’Autonomia de Catalonha, e desvolopat amb la Lei d’Aran aprovada pel Parlament catalan, en seguida de las revendicacions aranesas.
 
Los conselhs municipals d’Aran son bailejats per la figura del “baile”,  qu’es lo cap del govèrn de la municipalitat. Amb el i a los cònsols (tanben escrich còssos), que son los conselhièrs municipals.
 
En Aran i a 9 comunas, dont doas an l’extension de la mitat del país: lo Naut Aran e Vielha e Mijaran, que prenon dos terçons caduna. Las autras 7 municipalitats son Bossòst, Les, Canejan e Bausen (Quate Lòcs) e Vilamòs, Arres e Es Bòrdes (Lairissa).
 
 

Terçon Municipalitats Vilas e vilatges Conselhièrs generals elegits
Quate Lòcs Bossòst, Les, Canejan e Bausen  
3
Lairissa (o Irissa) Vilamòs, Arres e Es Bòrdes  
1
Marcatosa Vielha e Mijaran Vilac, Aubèrt, Betlan, Mont, Montcorbau, Arròs e Vila
1
Castièro Vielha e Mijaran Escunhau, Casarilh, Betren, Vielha, Gausac e Casau
4
Arties e Garòs Naut Aran Arties e Garòs
2
Pujòlo Naut Aran Tredòs, Bagergue, Montgarri, Salardú, Unha e Gessa
2
 
 
 
 
Ferriòl Macip


 
 
Article publicat dins La Setmana



publicitat
BANER1-2-3: DGPL TRADUCTOR



Comentaris

2 de mai 22.13h

corròp o meilèu con.hròb. En gascon, con.hròbi : bande de gens de mauvais aloi, membre de la bande (Palay).


Valoriza aqueste comentari:   votar positiu 2   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadeqüat   Formulari d'abús de comentari

5 -10 -20 -totes
1




Comenta

Lo comentari es estat mandat corrèctament



  Previsualiza

La direccion del Jornalet a lo drech de publicar pas los comentaris que respècten pas las nòrmas basicas d'educacion, civisme e dialòg.
publicitat
BANER1-2-3: DGPL AN LAFONT

Editorial

Lo drech de viure es pus important que totas las frontièras

Uèi, dimenge 18 d’agost, fa 18 jorns que l’Open Arms reten malgrat el mai d’un centenat de migrants socorreguts en marrit estat de santat. Enfin, lo naviri es arribat davant ...
giny

Lo temps

Mapa
  • sol Agen 13 6
  • sol Aush 15 4
  • nuvols Bordèu 10 -1
  • sol Briançon 6 -6
  • sol Caors 14 0
  • sol Carcassona 14 2
  • pluja Clarmont-Ferrand 11 5
  • pluja Confolent 9 5
  • sol Gap 14 0
  • nuvols La Canau 13 6
  • sol La Gàrdia 22 9
  • nuvols La Torre de Pèlitz 16 4
  • pluja Limòtges 9 5
  • sol Lo Borg Sant Dalmatz 18 6
  • sol Lo Puèi de Velai 16 4
  • nuvols Marselha 18 6
  • nuvols Montpelhièr 17 8
  • nuvols Naut Aran 12 2
  • sol Niça 14 0
  • nuvols Nimes 19 5
  • nuvols Pau 15 5
  • pluja Peireguers 19 5
  • pluja Rodés 17 3
  • nuvols Tolon 17 3
  • sol Tolosa 19 5
  • pluja Valença 10 -1

giny

giny

giny

Vidèos

Entrevista

“Mn. Condò siguec hilh dera Renaishença Catalana”

Jusèp Amiell prèire e escrivan aranés

“Mn. Condò siguec hilh dera Renaishença Catalana”
giny

giny

publicitat

lateral 2 teveoc

Fotografias

  • Zep Armentano

    25au Corsa Aran per sa Lengua

  • Exposicion temporària sus Robèrt Lafont al CIRDOC (D.R.)

  • © Franc Bardòu

    Tèrra albigesa

  • © Franc Bardòu

    País Bordalés

  • © Conselh Generau d'Aran

    Lo Torn de França 2016 en Aran

  • © Aure Séguier

    Carnaval Biarnés 2017

  • Uvernada Lou Dalfin 2012. ©  Cristòl Daurore

    Uvernada Lou Dalfin 2012

  • © Asalaís Moniguet

    Montpelhièr la lengadociana

  • País de Rasés. © Franc Bardòu

    País de Rasés

  • © Laurenç Revèst

    Besièrs, preséncia d'occitan en ciutat e CIRDOC

  • Sant Joan de Toran. Losats. © Xavi Gutiérrez Riu

    Val de Toran (Aran)

  • Niça vièlha en occitan niçard. © LR

    Niça vièlha en occitan niçard

  • Valadas. © Xavi Gutiérrez Riu

    Valadas

  • Cap a las fonts autas d'Arièja. © Franc Bardòu

    Savartés. Cap a las fonts autas d'Arièja

  • © Franc Bardòu

    Asuèlhs Bigordans

  • © Xavi Gutiérrez Riu

    Tarba

  • Drapèu de la comuna de Pisa. © Bernard Revèst

    Concors d'estiu 2012: La fotografia de las vacanças

  • ©  LR

    Mostier e òrts de Cimiés, antica ciutat de Cemenelum, actualament quartier de Niça

  • © Franc Bardòu

    Catalonha etèrna

  • País de Rasés. © Franc Bardòu

    País de Rasés

publicitat

lateral 2 teveoc



publicitat

LATERAL1 300X250: sapiéncia

Las mai...

publicitat

LATERAL1 300X250: radio pais

giny

Sondatge

Creses que refusar de socórrer los migrants es racista?


43%



33%



23%



1%




Vots 128 vòtes

comentaris 2

Bulletin

Se vòls recebre per e-mail los grands títols de Jornalet, abona-te

Adreiça E-mail
       
avís legal
En complir la Lei de Servicis de la Societat de l'Informacion e de Comèrci Electronic e la Lei Organica de Proteccion de Donadas (de l'Estat espanhòl) t'informam que se vòls pas contunhar de recebre lo nòstre bulletin informatiu, te pòdes desabonar a travèrs d'aqueste formulari.



Etiquetas

giny





Jornalet, gaseta occitana d'informacions


Associacion entara Difusion
d'Occitània en Catalonha
(ADÒC)