CAPÇALERA: publicitat jornalet
CAPÇALERA2: FAI-TE SOCI

Jornalet, gaseta occitana d'informacions

Dijòus, 19 de setembre

Actualitats

Dimècres, 17 de junh de 2015, 03h00 Politica,Societat

Gasconha > Val d'Aran

La Val d’Aran festeja uèi son jorn nacional

L’aplicacion de la Lei d’Aran e la nòva legislatura marcan la Hèsta d’Aran d’ongan


Comentaris Un comentari    
Marrit Flac Bon Plan bon Fabulós (10 vòtes)
carregant En cargar


La Val d’Aran festeja uèi son jorn nacional, en commemoracion de la restauracion del Conselh General lo 17 de junh de 1990, 151 ans après son abolicion per las autoritats espanhòlas.
 
La celebracion se debana a Vielha, coma es abitual, amb lo passacarrièra de totes los pendons portats per de representants de cada terçon, la division istorica d’Aran, dempuèi la sedença del Govèrn d’Aran fins al Santuari de Mijaran.
 
Après la recepcion del Sindic d’Aran e del passacarrièra, a 11h, dins lo luòc de la messa solemna a la glèisa del Santuari e, apuèi, dins las roïnas de l’ancian santuari, se levarà lo drapèl e se sonarà l’imne nacional occitan, qu’es oficialament l’imne de la Val d’Aran, segon lo repic aranés.
 
Los actes s’acabaràn amb los parlaments de las autoritats e las danças tradicionalas e s’ofrirà una mangilha als assistents.
 
Ongan la jornada festejarà mai que mai lo desplegament e l’aplicacion de la nòva Lei del Regim Especial d’Aran, que regula l’autogovèrn del país e sas relacions amb Catalonha. En julhet se tendrà la reünion bilaterala dels govèrns aranés e catalan, e abans lo 27 de setembre deu èsser completament aplicada, segon çò qu’anoncièt la vicepresidenta de Catalonha diluns passat dins l’eleccion del nòu Conselh General d’Aran.
 
Aquela Lei d’Aran, que s’aprovèt lo 21 de genièr passat al Parlament de Catalonha, intrèt en vigor lo 14 de febrièr passat.
 
Los actes comencèron dissabte amb l’atribucion de prèmis literaris —lo 25n Prèmi Mossen Condò Sambeat e lo 15n Prèmi Aran de Literatura—, e mai amb l’8n Concors de Dessenh a l’Escòla, lo 3n Concors de Benda Dessenhada e l’8n Festenal del Teatre a l’Escòla.
 
Amb la Hèsta d’Aran, a l’arribada de l’estiu, comença una epòca de celebracions fòrça importantas dins lo petit país occitan. Son de soslinhar las fèstas del Haro a Les e del Taro a Arties per Sant Joan; e sustot la 22a corsa Aran per sa Lenga, lo dimenge 26 de julhet, que totes los araneses i se mobilizan per la lenga nòstra.
 
 
La lei d’Aran
 
La Lei d’Aran actuala definís Aran coma una “realitat nacionala occitana”, establís que son imne es la version locala de Se Canta, entitolada Montanhes Araneses, e que lo drapèl es la crotz occitana amb l’escut d’Aran. Definís que la lenga es l’occitan, nomenat aranés en Aran, e definís una politica lingüistica amb l’occitan coma lenga “d’usatge normal” de l’administracion publica e “lenga veïculara” dins l’educacion.
 
La lei tanben definís los organs del Conselh General d’Aran, lo foncionament, lo regim electoral, lo drech civil aranés, l’organizacion del territòri, las politicas d’egalitat, l’educacion, las infrastructuras, la seguretat, la santat, etc.
 
Se definís tanplan las relacions del Conselh General d’Aran amb lo govèrn e lo Parlament de Catalonha e mai lo finançament per far possible tot aquel autogovèrn.
 
La lei garentís que la Val d’Aran serà pas inclusa dins cap de division territoriala pròpria de Catalonha. Aquel ponch èra estat un chepic màger per totes los politicians araneses, qu’avián vist aquel drech istoric en perilh quand Catalonha aviá definit sa division territoriala dins çò qu’apelava de vigariás.
 
Lo modèl de finançament e lo sistèma d’eleccion dels conselhièrs generals foguèron los subjèctes mai contestats. Mas fin finala la Lei s’aprovèt amb los vòtes favorables de totes los partits levat Ciutadans, que s’abstenguèt.
 
 
L’encastre istoric
 
Après la desfacha de Murèth en 1213, França s’apoderèt dels territòris occitans secutats per la Crosada contra los Catars, e Catalonha virèt sos uèlhs vèrs la Mediterranèa. Mas los araneses decidiguèron de demorar del costat de la Corona de Catalonha e Aragon, que reconeissiá l’organizacion administrativa aranesa per mejan de divèrses tractats e documents. Cal remarcar lo document conegut coma la Querimònia, un privilègi que configurèt e donèt la legitimitat als dreches istorics d’Aran de 1313 a 1839. Se tracta d’una compilacion dels usatges e de las costumas dels araneses per lor donar una valor legala. Es un document que balha de privilègis e de dreches a las autoritats del petit país occitan. La Querimònia establissiá pels araneses la liura e franca possession de lors bòsques e montanhas, de l’aiga, de la pesca e de la caça, e tanben qualques exempcions d’impòstes en mai de la reconeissença del regim economic tradicional. Mas, sustot, la Querimònia restaquèt Aran a la corona reiala de Barcelona, en evitant aital lo risc que la Val tombèsse dins las disputas feudalas entre senhors. Lo resultat de tot aquò es l’istòria d’un país autogerit, liure de feudalisme, qu’encara uèi lo jorn la majoritat de son territòri es de titularitat publica.
 
Quand Catalonha perdèt sas institucions e sas libertats, après la desfacha de 1714, Aran conservèt sas institucions e mai se foguèron contrarotladas per las autoritats espanhòlas. Mas en 1834, lo Reialme d’Espanha suspendèt lo Conselh General d’Aran e impausèt al país lo nòu regim administratiu general de l’estat espanhòl, en tot integrar de fòrça Aran dins la província de Lhèida.
 
Après 156 ans, en 1990, se restabliguèt lo Conselh General d’Aran. Lo govèrn autonòm de la Generalitat de Catalonha escotèt las revendicacions aranesas e restabliguèt l’institucion aranesa que, dempuèi aquel moment, gerís sas politicas en educacion, santat, cultura, environament, agricultura e torisme. Aquela lei de 1990 desenant s’es actualizada.



publicitat
BANER1-2-3: DGPL TRADUCTOR



Comentaris

17 de junh 05.44h

Bona fèsta als araneses!


Valoriza aqueste comentari:   votar positiu 15   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadeqüat   Formulari d'abús de comentari

5 -10 -20 -totes
1




Comenta

Lo comentari es estat mandat corrèctament



  Previsualiza

La direccion del Jornalet a lo drech de publicar pas los comentaris que respècten pas las nòrmas basicas d'educacion, civisme e dialòg.
publicitat
BANER1-2-3: DGPL TRADUCTOR

Editorial

Lo jornalisme fa son trabalh

Lo 15 de mai passat, vesitàvem lo licèu Pierre et Marie Curie de Menton. Voliam far un pichon reportatge amb los liceans de la classa d’occitan per nòstra emission #aranésòc ...
giny

Lo temps

Mapa
  • sol Agen 27
  • sol Aush 27
  • sol Bordèu 26
  • sol Briançon 15
  • sol Caors 26
  • sol Carcassona 25
  • sol Clarmont-Ferrand 21
  • sol Confolent 19
  • sol Gap 14
  • sol La Canau 26
  • sol La Gàrdia 23
  • sol Limòtges 22
  • sol Lo Borg Sant Dalmatz 18
  • sol Lo Puèi de Velai 19
  • sol Marselha 25
  • sol Montpelhièr 25
  • sol Naut Aran 21
  • sol Niça 21
  • sol Nimes 26
  • sol Pau 25
  • sol Peireguers 25
  • sol Rodés 27
  • sol Tolon 24
  • sol Tolosa 25
  • sol Valença 20

giny

giny

Vidèos

giny

Entrevista

“Volèm recobrar la fiertat d’èsser catalans”

Jordi Riba president de l’Associacion Culturala Vibrant

“Volèm recobrar la fiertat d’èsser catalans”
giny

giny

publicitat

lateral 2 teveoc

Fotografias

  • © Laurenç Revèst

    Galaria fòto: La Gavotina marítima: Esa vielha, totplen de botigas e de toristas, 16 estatjants, 2 vielhs esascs, una gleia e un castèl arroïnat

  • © Laurenç Revèst

    Glèia de Nòstra Dòna dau Vot a Niça e dintre autar de Nòstra Dòna dei Gràcias protectora de Niça e dau canton niçard

  • País de Rasés. © Franc Bardòu

    País de Rasés

  • Simbèls de la vila de Niça. © Catarin Seguran

    Simbòls de Niça

  • 80a annaia d’a fèsta dau limon a Menton, en lu Òrts Biovès (16 de febraro au 6 de mars). ©  Artusa Garavan

    80a annaia d’a fèsta dau limon a Menton, en lu Òrts Biovès (16 de febraro au 6 de mars)

  • © CD

    Escòla Calandreta dau Mas. Drap (País Niçard)

  • © Laurenç Revèst

    Fòrt Maginòt de Sant Anhe

  • Era còlha dera ADÒC ath trabalh

  • País de Rasés. © Franc Bardòu

    País de Rasés

  • Ua comua de la valaia dai Palhons: L'Escarea, gents de cadea

  • © Celèsta Toion

    La plaja espaci de libertat? D'expression?

  • © Laurenç Revèst

    Dins lei paluns de Camarga, la Torre Carbonièira e Aigas-Mòrtas

  • © Laurenç Revèst

    Galaria fòto: La Gavotina marítima: Esa vielha, totplen de botigas e de toristas, 16 estatjants, 2 vielhs esascs, una gleia e un castèl arroïnat

  • Cap a las fonts autas d'Arièja. © Franc Bardòu

    Savartés. Cap a las fonts autas d'Arièja

  • Perletas preciosas

    Meissonencas en Camarga pichòta

  • Occitan e economia: "occitanitat mai o mens visibla"

  • Briga (val de Ròia)

  • Asuèlhs de Menerbés. © Franc Bardòu

    Asuèlhs de Menerbés

  • Omenatge a Aragon. © Franc Bardòu

    Omenatge a Aragon

  • Omenatge a Aragon. © Franc Bardòu

    Omenatge a Aragon

publicitat

lateral 2 teveoc



publicitat

LATERAL1 300X250: sapiéncia

Las mai...

publicitat

LATERAL1 300X250: radio pais

giny

Sondatge

Bulletin

Se vòls recebre per e-mail los grands títols de Jornalet, abona-te

Adreiça E-mail
       
avís legal
En complir la Lei de Servicis de la Societat de l'Informacion e de Comèrci Electronic e la Lei Organica de Proteccion de Donadas (de l'Estat espanhòl) t'informam que se vòls pas contunhar de recebre lo nòstre bulletin informatiu, te pòdes desabonar a travèrs d'aqueste formulari.



Etiquetas

giny





Jornalet, gaseta occitana d'informacions


Associacion entara Difusion
d'Occitània en Catalonha
(ADÒC)