CAPÇALERA: CONGRÉS AMIC
CAPÇALERA2: FAI-TE SOCI

Jornalet, gaseta occitana d'informacions

Dimenge, 20 d'octòbre

Actualitats

Dimenge, 27 de decembre de 2015, 03h00 Sciéncia

Los chimpanzés tanben son d’assassins


Comentaris 2 comentaris    
Marrit Flac Bon Plan bon Fabulós (4 vòtes)
carregant En cargar


Sèm pas los sols animals de la planeta que tuan. Sens saber s’aquò es melhor o pièger, un nòu estudi confirma que los chimpanzés tanben aucison. Mas las causas son benlèu desparièras.


La revista Nature o a publicat. Es un estudi fach per un grop de 30 scientifics qu’a 426 ans d’observacions —e mai s’un tèrç son d’observacions dirèctas—: los chimpanzés son d’animals que tanben tuan, coma los umans. E tuan pas per manjar, non, tuan per d’autras causas que los fan mai pròches dels umans que çò qu’òm cresiá.
 
La majoritat de las causas son que i a tròp de concurréncia entre eles. Mas tanben se pòt dire que tre uèi i a un mite demest los primatològs que quita d’existir: los chimpanzés tuan pas per d’interferéncias umanas. Fa pas besonh qu’ajan agut contacte amb d’umans. La concurréncia entre diferents grops o individús congrèa las causas per que de chimpanzés que tuen d’autres chimpanzés.
 
Aital, l’estudi a fach d’observacions dins mai de 18 comunautats de chimpanzés desparièras. E an pogut agachar coma i aguèt 152 assassinats d’autres chimpanzés. Demièg eles, solament 58 poguèron èsser agachats dirèctament. Los autres son mai un trabalh de detectiu sus divèrsas mòrts o desparicions de chimpanzés.
 
La figura del bonòbo es ara fòrça mai desparièra de la del chimpanzé. Amb mai de 92 ans d’observacions amassadas de quatre grops diferents, solament i a un mòrt. Aquò vòl dire que los bonòbos son fòrça mens violents que lors cosins, los chimpanzés.
 
 
Istòria naturala de la violéncia
 
Dins lo grop dels chimpanzés, lo nombre dels assassinats es mai o mens naut. O dison los scientifics: aquò depend dels mascles que i a dins lo grop o de la concurréncia que pòt existir pendent certans periòdes amb d’autres grops de chimpanzés vesins. Se i a subrepopulacion, tanben i aurà mai d’assassinats, çò ditz l’estudi.
 
Per tant, lo gra de violéncia depend de la capacitat que pòt arribar d’aver un chimpanzé sus la noiridura o sul territòri. Se lo grop de mascles qu’a totjorn una colònia de chimpanzés per patrolhar a las frontièras es mai grand, mai granda serà la violéncia.
 
“Es un biais d’agir totalament natural,” çò ditz la biològa Susanne Schultz, de l’Universitat de Manchester, “e aquò a  pas res a veire amb de possiblas influéncias umanas. I a agut un esfòrç plan grand per aver los resultats finals e per tant se pòt dire que son plan definitius”.
 
Fins a uèi las opinions de la comunautat scientifica èran devesidas sus aquel tèma. I aviá de congrèsses ont los primatològs quitament se batián per la possibla influéncia dels umans suls chimpanzés. Mas aquò èra solament una idèa qu’avèm los umans suls autres animals. Volèm pas qu’ajan de caracteristicas umanas pr’amor que lo nòstre rebat nos agrada pas.
 
“La disparitat es que los chimpanzés pòdon pas evitar lor violéncia,” çò ditz John Mitani, ecològ del comportament de l’Universitat de Michigan, “segon lo grop de chimpanzés, la violéncia es mai o mens nauta, e tanben segon las ressorsas qu’an. Mas los umans podèm evitar totjorn çò que fasèm, los chimpanzés non”.
 
Un ponch es segur. Tre ara la comunautat scientifica, e benlèu l’umana en general, debatrà pas pus se l’òme es lo sol animal que tua. Ara s’es confirmat que tanben n’i a d’autres, coma lo chimpanzé, que tuan pas per besonh o per norridura. Las chifras de la violéncia dels chimpanzés son parièras a las dels ancians caçaires-collectors que vivián fa 11 000 ans. E se sap qu’eles tanben tuavan en situacion de concurréncia per la ressorsas naturalas.
 
Mas ara que ja sabèm que los umans sèm pas los sols animals que tuan, tanben podèm pensar qu’aquò deu pas èsser la sola conclusion. Benlèu cal anar delà.
 
 
 
 
Christian Andreu



publicitat
BANER1-2-3: DGPL AN LAFONT



Comentaris

28 de decembre 12.51h

Lo punt de vista : "Mas los umans podèm evitar totjorn çò que fasèm, los chimpanzés non…" me sembla discutible.

Vesi pas en qué necessàriament (es a dire d'un biais scientificament demostrat) nosautres poiriam"totjorn evitar" çò que fasèm. Aquí jai tota la question de l'asard e de la necessitat e tota la question de la fatalitat e del liure arbitri. Questions que confrontan cresenças e donadas scientificas…

Viure en ciutadans, aquò's acceptar unas règlas que van a contrab... Legir mai


Valoriza aqueste comentari:   votar positiu 2   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadeqüat   Formulari d'abús de comentari

28 de decembre 12.34h

Los chimpanzés tanben sond'assassins: Aquí un títol que fariá un bon títol de roman. Ara, qual se bota a escriure las doas o tescentas paginas que mancan?


Valoriza aqueste comentari:   votar positiu 2   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadeqüat   Formulari d'abús de comentari

5 -10 -20 -totes
1




Comenta

Lo comentari es estat mandat corrèctament



  Previsualiza

La direccion del Jornalet a lo drech de publicar pas los comentaris que respècten pas las nòrmas basicas d'educacion, civisme e dialòg.
publicitat
BANER1-2-3: DGPL AN LAFONT

Editorial

Que pas res nos arrèste

“Òu, Union Europèa, calma-te. Torni dire: s’ensajas de qualificar nòstra operacion d’invasion, nòstre prètzfach es simple. Dobrirem las pòrtas ...
giny

Lo temps

Mapa
  • sol Agen 14
  • sol Aush 15
  • sol Bordèu 14
  • sol Briançon 13
  • sol Caors 13
  • sol Carcassona 17
  • sol Clarmont-Ferrand 12
  • sol Confolent 17
  • sol Gap 9
  • sol La Canau 14
  • sol La Gàrdia 14
  • sol Limòtges 13
  • sol Lo Borg Sant Dalmatz 15
  • sol Lo Puèi de Velai 18
  • sol Marselha 20
  • sol Montpelhièr 20
  • sol Naut Aran 15
  • sol Niça 18
  • sol Nimes 20
  • sol Pau 15
  • sol Peireguers 14
  • sol Rodés 15
  • sol Tolon 13
  • sol Tolosa 16
  • sol Valença 17

giny

giny

Vidèos

giny

Entrevista

giny

giny

publicitat

lateral 2 teveoc

Fotografias

  • © Laurenç Revèst

    Fòrt Maginòt de Sant Anhe

  • © Aure Séguier

    Carnaval Biarnés 2017

  • Era còlha dera ADÒC ath trabalh

  • © Conselh Generau d'Aran

    Lo Torn de França 2016 en Aran

  • © Laurenç Revèst

    Via de Buelh a Pèunas a Valberg fins a Sant Laugier

  • 80a annaia d’a fèsta dau limon a Menton, en lu Òrts Biovès (16 de febraro au 6 de mars). ©  Artusa Garavan

    80a annaia d’a fèsta dau limon a Menton, en lu Òrts Biovès (16 de febraro au 6 de mars)

  • © Zep Armentano

    Era Mongetada (Val d'Aran 28-29 d'octobre 2017)

  • © Conselh Generau d'Aran

    Lo Torn de França 2016 en Aran

  • Gavotina marítima: trofèu d'August e vila vielha d'A Torbia

  • © Franc Bardòu

    Catalonha etèrna

  • 80a annaia d’a fèsta dau limon a Menton, en lu Òrts Biovès (16 de febraro au 6 de mars). ©  Artusa Garavan

    80a annaia d’a fèsta dau limon a Menton, en lu Òrts Biovès (16 de febraro au 6 de mars)

  • © Aure Séguier

    Carnaval Biarnés 2017

  • Eyes of Simurg 21/6/2017 a Tolosa. Fòto de Barthélémy Nadal

    Eyes Of Simurgh cantan en occitan a Tolosa per la fèsta de la musica 2017

  • © Franc Bardòu

    Catalonha etèrna

  • © Laurenç Revèst

    De las charrièiras de Genolhac (500 m. d'altitud) al bèlvéser de las Bosedas (1235 m.)

  • Cap a las fonts autas d'Arièja. © Franc Bardòu

    Savartés. Cap a las fonts autas d'Arièja

  • Niça vièlha en occitan niçard. © LR

    Niça vièlha en occitan niçard

  • © Laurenç Revèst

    Menton, 'a vivaroalpenca maritima

  • Julien Cazenave

    17.02.2019: manifestacion a Brussèlas en sosten als independentistas catalans

  • © Franc Bardòu

    Asuèlhs Bigordans

publicitat

LATERAL2 330x60: Casteth Paums



publicitat

LATERAL1 300X250: radio pais

Las mai...

publicitat

LATERAL1 300X250: radio pais

giny

Sondatge

Bulletin

Se vòls recebre per e-mail los grands títols de Jornalet, abona-te

Adreiça E-mail
       
avís legal
En complir la Lei de Servicis de la Societat de l'Informacion e de Comèrci Electronic e la Lei Organica de Proteccion de Donadas (de l'Estat espanhòl) t'informam que se vòls pas contunhar de recebre lo nòstre bulletin informatiu, te pòdes desabonar a travèrs d'aqueste formulari.



Etiquetas

giny





Jornalet, gaseta occitana d'informacions


Associacion entara Difusion
d'Occitània en Catalonha
(ADÒC)