CAPÇALERA: CONGRÉS AMIC
CAPÇALERA2: FAI-TE SOCI

Jornalet, gaseta occitana d'informacions

Dimars, 22 d'octòbre

Actualitats

Dimenge, 7 de febrièr de 2016, 03h00 Sciéncia,Lenga,Internacional,Cultura

Lo manchó, una lenga desmembrada


Comentaris Cap de comentari    
Marrit Flac Bon Plan bon Fabulós (8 vòtes)
carregant En cargar


Los sibes arribèron al parçan de Cabcal en 1764 mandats per l’emperaire. I portèron lo manchó, qu’èra la lenga oficiala. Après la revolucion chinesa de 1911 la lenga foguèt enebida. A l’ora d’ara, amb 30 000 parlants, la lenga es en perilh de desaparicion, e mai s’es plan importanta per traduire los tèxtes ancians.


Coneissèm pauc China. Pensam qu’es un país unifòrme ont totes parlan la meteissa lenga. Mas aquò es un senhal d’eurocentrisme, marrit e mai, pr’amor que, s’Euròpa es divèrsa, perqué o serà pas un país tan grand coma China? Aital, dins la republica de las 300 lengas, l’anciana lenga manchó ensaja de subreviure.
 
Lo pòble sibe, que demòra dins lo parçan de Cabcal, dins la region chinesa de Zhenjiang, arribèt ailà en 1764 per òrdre de l’emperaire. Los envièt per luchar contra las rebellions oigoras e defendre l’empèri dins l’autra part del Mond. Plusors milièrs de soldats i arribèron amb lor lenga, la lenga de la dinastia manchó que, uèi, dempuèi longtemps, es pas pus oficiala.
 
Uèi demòran encara 30 000 sibes que parlan lo sibe o manchó, anciana lenga oficiala de China, mas que tanben s’es adaptat e qu’a plan de mots estrangièrs coma pomodoro (tomata), mashina (maquina de cóser) o alma (poma).
 
E mai se n’arribèron mantes, uèi n’i a solament 30 000. Après la revolucion chinesa de 1911, la lenga manchó imperiala foguèt enebida e solament es demorada viva pr’amor qu’es estada desmembrada. “Pels europèus seriá coma se uèi trobèssem de mond dins un endrech d’Euròpa ont encara se parla la lenga originària de Roma”, çò ditz Marc C. Elliot, cercaire de la lenga manchó a l’Universitat d’Harvard. “Encara me remembri de mon primièr rescontre amb un abitant del parçan de Cabcal. Ieu parlèri en manchó e l’òme m’o comprenèt tot!”.
 
 
D’esfòrces per ajudar la lenga
 
Comprene lo manchó es encara uèi una necessitat. Lo govern chinés contunha d’ofrir d’emplecs a de centenats de joves de la tribu dels sibes perque cal traduire los tèxtes ancians que son en manchó. E dins lo parçan de Cabcal s’ensenha dins las escòlas e l’universitat mas los mai joves la meton pas en valor, coma se passa endacòm mai.
 
“Son pas interessats per la lor lenga”, çò ditz Tong Zhixian, engenhaire e sòci de l’Associacion Culturala per l’Estudi del Sibe. “Estúdian lo sibe a l’escòla mas un còp que quitan l’edifici començan de parlar en chinés mandarin, la lenga oficiala. L’avenir es pas segur”.
 
Aital, la lenga manchó, qu’encara es una clau per comprene los ancians documents de la dinastia Qing, lucha encara per sa subrevivença. A resistit contra los oigors, los cazacs, lo mongòls e tanben los russes. Mas son isolament, lo fach que los sibes mangen de pòrc e lors cresenças religiosas en una mescla de shamanisme e de bodisme an fach que los sibes ajan preservat lor lenga fins en 2016 practicament en essent oblidats e isolats.
 
“Nòstra lenga e nòstra consciéncia sociala son demoradas plan fòrtas pr’amor que nos a calgut luchar contra plan de grops desparièrs”, çò ditz Tong amb inseguretat, “Èrem pauques e degun mai parlava pas aicí la nòstra lenga e, doncas, nos a calgut subreviure forçadament. Es pr’amor d’aquò que sèm tan bons per aprene d’autras lengas”.
 
Mas las ajudas governamentalas sufison pas. Amb las nòvas generacions, que solament vòlon parlar lo chinés mandarin, e amb un nombre de parlants de mai en mai reduch, degun pòt pas predire qual es l’avenir del sibe o manchó. Qu’arribe o non al sègle XXII es quicòm que depend solament dels quites sibes, non de las autras personas que fasèm partida de l’umanitat.
 
 
 
 
Christian Andreu
 
 
 
 




publicitat
BANER1-2-3: DGPL TRADUCTOR



Comentaris


I a pas cap de comentari




Comenta

Lo comentari es estat mandat corrèctament



  Previsualiza

La direccion del Jornalet a lo drech de publicar pas los comentaris que respècten pas las nòrmas basicas d'educacion, civisme e dialòg.
publicitat
BANER1-2-3: DGPL TRADUCTOR

Editorial

Tresmudar un problèma politic en un problèma d’òrdre public

Dempuèi longtemps l’estat espanhòl refusa de resòlver politicament lo problèma politic que ten en Catalonha. Ara, après l’enòrma indignacion ciutadana ...
giny

Lo temps

Mapa
  • sol Agen 10
  • sol Aush 10
  • sol Bordèu 10
  • sol Briançon 14
  • sol Caors 8
  • sol Carcassona 12
  • sol Clarmont-Ferrand 9
  • sol Confolent 11
  • sol Gap 11
  • sol La Canau 10
  • sol La Gàrdia 22
  • sol Limòtges 9
  • sol Lo Borg Sant Dalmatz 18
  • sol Lo Puèi de Velai 10
  • sol Marselha 19
  • sol Montpelhièr 15
  • sol Naut Aran 10
  • sol Niça 21
  • sol Nimes 15
  • sol Pau 11
  • sol Peireguers 9
  • sol Rodés 10
  • sol Tolon 9
  • sol Tolosa 11
  • sol Valença 12

giny

giny

Vidèos

giny

Entrevista

giny

giny

publicitat

lateral 2 teveoc

Fotografias

  • © Laurenç Revèst

    Castelar

  • Montpelhièr. © Patrici Baccou

    Campanada d'alarma sus la situacion catastrofica ont se tròban la lenga e la cultura occitanas

  • Castelar

  • © Franc Bardòu

    Coserans al còr

  • A Gavotina marítima: Recabruna Cab Martin, a vila vielha e o castèl dau sécolo X

  • © Franc Bardòu

    Asuèlhs de Lauragués

  • © Franc Bardòu

    País Bordalés

  • © Alzear Bofièr

    Estúdios de Ràdio Lenga d'Òc a Montpelhièr. © Alzear Bofièr

  • © Franc Bardòu

    Tèrra albigesa

  • © Franc Bardòu

    Asuèlhs Bigordans

  • © Franc Bardòu

    Asuèlhs Bigordans

  • © Xavi Gutiérrez Riu

    Tarba

  • © Franc Bardòu

    Catalonha etèrna

  • © Laurenç Revèst

    Galaria fòto: La Gavotina marítima: Esa vielha, totplen de botigas e de toristas, 16 estatjants, 2 vielhs esascs, una gleia e un castèl arroïnat

  • © Laurenç Revèst

    Vista de Nimes, lengadociana per l'istòria, provençala per lo dialècte

  • País de Rasés. © Franc Bardòu

    País de Rasés

  • Los Pokémons de la 3a generacion revirats en occitan

  • Cap a las fonts autas d'Arièja. © Franc Bardòu

    Savartés. Cap a las fonts autas d'Arièja

  • © Laurenç Revèst

    Sauve (Cevènas), ciutat màger vidorlenca a las carrièiras bèlas e en mudason

  • Irissa: prumèra edicion dera corsa populara de BTT

publicitat

lateral 2 teveoc



publicitat

LATERAL1 300X250: radio pais

Las mai...

publicitat

LATERAL1 300X250: radio pais

giny

Sondatge

Que pensas de las senténcias de 9 a 13 ans de preson contra los nòu nauts representants independentistas catalanas?


5%



4%



91%



0%




Vots 102 vòtes

comentaris 0

Bulletin

Se vòls recebre per e-mail los grands títols de Jornalet, abona-te

Adreiça E-mail
       
avís legal
En complir la Lei de Servicis de la Societat de l'Informacion e de Comèrci Electronic e la Lei Organica de Proteccion de Donadas (de l'Estat espanhòl) t'informam que se vòls pas contunhar de recebre lo nòstre bulletin informatiu, te pòdes desabonar a travèrs d'aqueste formulari.



Etiquetas

giny





Jornalet, gaseta occitana d'informacions


Associacion entara Difusion
d'Occitània en Catalonha
(ADÒC)