CAPÇALERA: publicitat jornalet
CAPÇALERA2: FAI-TE SOCI

Jornalet, gaseta occitana d'informacions

Dimars, 20 d'agost

Actualitats

Dimenge, 14 de febrièr de 2016, 03h00 Sciéncia,Istòria

Guèrra entre caçaires-culheires


Comentaris 2 comentaris    
Marrit Flac Bon Plan bon Fabulós (7 vòtes)
carregant En cargar


Un grop de caçaires-culheires agacha amb estrambòrd la naissença del jorn nòu. Las femnas començan de bolhir lo manjar e qualqu’un ensaja de far un polit pòt de ceramica. Los enfants corron de pertot. Còp sec, un dels òmes alèrta los autres; un grop d’òmes arriba. Son de l’autre costat del lac que i a près del campament. Mas totes eles son a córrer, i a pas cap de femna demièg eles. Lèu los òmes agafan las armas e las femnas ensajan de pren los enfants per fugir.


Aquò foguèt la scèna, a pauc près, del primièr masèl de l’umanitat scientificament provat. Foguèt benlèu una scèna de guèrra entre grops de caçaires-culheires en riba del Lac Turkana, en Kenya, fa 10 000 ans. Las esqueletas del grop son estadas trobadas recentament sul sit e la majoritat dels òsses confirman que moriguèron per mòrt violenta.
 
La còla de scientifics qu’a fach la descobèrta o a publicat dins la revista Nature e es una pèça de mai dins la granda discussion que ten uèi la comunautat scientifica sus l’origina de la guèrra dins l’umanitat.
 
Aquí an trobat 12 esqueletas relativament senceras e 10 avián de signes d’una mòrt violenta. Amb las esqueletes se trobèt tanben de lanças e de sagetas e mai de tròces de mineral estrangièr a l’endrech; es una confirmacion que los atacaires portavan de maças fachas amb aquel material e qu’èran pas de l’airal.
 
Amb eles, i aviá tanben de tròces parcials d’autras 15 personas que, solide —çò dison los scientifics—, serián mòrtas tanplan dins aquela ataca que se poiriá considerar lo primièr masèl conegut de la Preïstòria. Un fach, çò dison, que confirmariá que la guèrra es estada totjorn una caracteristica de l’umanitat e qu’es estada totjorn practicada.
 
 
La guèrra, una caracteristica umana
 
E mai se segon Luke A. Glowacki, biològ de l’evolucion umana d’Harvard, la trobalha es excepcionala, la siá descobèrta confirma solidament que las originas umanas de la guèrra ja èran una caracteristica de l’òme pendent la Preïstòria e tanben de sos ancessors.
 
“Avèm descobèrt que las rasics de la guèrra dins l’èsser uman venon de plan luènh. Los chimpanzés ja practicavan la guèrra plan abans los òmes”, çò ditz Glowacki, “tot depend del territòri, de la populacion e de las relacions qu’an o pòdon aver un grop d’ominids amb los autres. Mas la trobalha de Nataruk, en riba del Lac Turkana, confirma scientificament que la guèrra foguèt creada quitament abans l’agricultura”.
 
D’autres scientifics, totun, son pas d’acòrdi amb aquela teoria e demandan d’autras caracteristicas d’autras epòcas per poder parlar de guèrra. Douglas P. Fry, antropològ de l’Universitat d’Alabama, confirmèt qu’aquò semblava d’èsser ben un masèl, mas qu’èra pas pro per poder parlar de guèrra. “Segon las caracteristicas trobadas en Nataruk, òc, aquò foguèt lo chaple d’un grop de caçaires-culheires sus un autre”, çò confirma Fry, “mas pr’aquò podèm pas forçadament parlar de la guèrra pr’amor que los nomadas preïstorics practicavan pas la guèrra. Aquela es mai tipica de societats mai complèxas, qu’an de bastidas, de bèstias e l’agricultura.”
 
Ara lo Doctor Fry demanda de poder veire de muralhas, de vilas amb de defensas e d’armas de guèrra per poder parlar definitivament d’una guèrra, mas los signes parlan d’espereles. Divèrsas esqueletas an diferents còps de maça confirmats e de feridas dins los caps, las mans e las ussas. Una femna prens tanben foguèt trobada amb lo fètus de 9 meses encara dins ela. Foguèt un chaple, de segur, mas cal definir encara se foguèt un acte de guèrra o non.
 
L’ataca benlèu se faguèt dins l’encastre d’una expedicion en cèrca de ressorsas, un fach comun entre caçaires-culheires preïstorics. La ceramica trobada en Turkana confirmariá que lo grop d’umans avián fòrça noiridura amb eles. Los atacaires volián benlèu d’esclaus pr’amor que s’es trobat d’esqueletas de joves d’entre 6 e 16 ans. O benlèu volián conquistar un territòri nòu.
 
Cossí que siá, la guèrra contunha d’èsser malaürosament una caracteristica umana uèi. Assajar de cercar sas originas es benlèu un fach malaisit. Los chimpanzés se separèron del genre homo fa mai de 5 milions d’ans e an totjorn practicat la guèrra. Los nòstres ancessors tanben, de segur. Ara que sabèm o qu’entrevesèm la siá origina, cal trabalhar per n’acabar definitivament amb la guèrra e que quite d’èsser una caracteristica umana.
 
 
 
 
Christian Andreu
 
 
 
 
 
 




publicitat
BANER1-2-3: DGPL TRADUCTOR



Comentaris

15 de febrièr 02.02h

E ben los masels son tornats al lac Turkana. D'aquesta passa es dangierós de s’i anar passejar.


Valoriza aqueste comentari:   votar positiu 0   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadeqüat   Formulari d'abús de comentari

14 de febrièr 09.02h

Aquò pausa donc sustot la question de la definicion de la "guèrra" :
- per l'opinion, designa divèrsei tipes de combats (coma un chaple). Pasmens, mai d'un animau pòu tuar per protegir ò aquistar un territòri de caça (de felins, de primats, d'insèctes, d'artropòdes... etc.). Òr, coma la guèrra es considerada coma una activitat especificament "umana", aquela definicion sembla tròp generala (e per consequéncia, lo chaple depintat dins l'article sembla pas èstre un acte de guèrra).
... Legir mai


Valoriza aqueste comentari:   votar positiu 5   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadeqüat   Formulari d'abús de comentari

5 -10 -20 -totes
1




Comenta

Lo comentari es estat mandat corrèctament



  Previsualiza

La direccion del Jornalet a lo drech de publicar pas los comentaris que respècten pas las nòrmas basicas d'educacion, civisme e dialòg.
publicitat
BANER1-2-3: DGPL AN LAFONT

Editorial

Lo drech de viure es pus important que totas las frontièras

Uèi, dimenge 18 d’agost, fa 18 jorns que l’Open Arms reten malgrat el mai d’un centenat de migrants socorreguts en marrit estat de santat. Enfin, lo naviri es arribat davant ...
giny

Lo temps

Mapa
  • sol Agen 13 6
  • sol Aush 15 4
  • nuvols Bordèu 10 -1
  • sol Briançon 6 -6
  • sol Caors 14 0
  • sol Carcassona 14 2
  • pluja Clarmont-Ferrand 11 5
  • pluja Confolent 9 5
  • sol Gap 14 0
  • nuvols La Canau 13 6
  • sol La Gàrdia 22 9
  • nuvols La Torre de Pèlitz 16 4
  • pluja Limòtges 9 5
  • sol Lo Borg Sant Dalmatz 18 6
  • sol Lo Puèi de Velai 16 4
  • nuvols Marselha 18 6
  • nuvols Montpelhièr 17 8
  • nuvols Naut Aran 12 2
  • sol Niça 14 0
  • nuvols Nimes 19 5
  • nuvols Pau 15 5
  • pluja Peireguers 19 5
  • pluja Rodés 17 3
  • nuvols Tolon 17 3
  • sol Tolosa 19 5
  • pluja Valença 10 -1

giny

giny

giny

Vidèos

Entrevista

Mn. Condò siguec hilh dera Renaishença Catalana

Jusèp Amiell prèire e escrivan aranés

Mn. Condò siguec hilh dera Renaishença Catalana
giny

giny

publicitat

lateral 2 teveoc

Fotografias

  • © Laurenç Revèst

    Auribeu de Sianha

  • Montgarri. © Xavi Gutiérrez Riu

    Corsa Aran per sa Lengua 2014

  • Trauc dins lei bauc. © Laurenç Revèst

    Remembres de Vaquí, emission en la Vau Clusa, novembre de 2005

  • © Asalaís Moniguet

    Montpelhièr la lengadociana

  • © Asalaís Moniguet

    Montpelhièr la lengadociana

  • © Laurenç Revèst

    Menton, 'a vivaroalpenca maritima

  • © Aure Séguier

    Carnaval Biarnés 2017

  • © Magalí Barceló

    Santa Gabèla: quatrena fèsta del fogal rural La Gabèla

  • 80a annaia d’a fèsta dau limon a Menton, en lu Òrts Biovès (16 de febraro au 6 de mars). ©  Artusa Garavan

    80a annaia d’a fèsta dau limon a Menton, en lu Òrts Biovès (16 de febraro au 6 de mars)

  • Valadas. © Xavi Gutiérrez Riu

    Valadas

  • © Franc Bardòu

    Tèrra albigesa

  • © Catarin Seguran

    Las ribas del riu Tiniá d'estiu

  • © Franc Bardòu

    Asuèlhs de Lauragués

  • Julien Cazenave

    17.02.2019: manifestacion a Brussèlas en sosten als independentistas catalans

  • © Celèsta Toion

    La plaja espaci de libertat? D'expression?

  • Omenatge a Aragon. © Franc Bardòu

    Omenatge a Aragon

  • La fèsta de Sant Joan a La Túrbia

  • Carnaval de Limós. © Franc Bardòu

    Carnaval de Limós 2013

  • © Laurenç Revèst

    Fòrt Maginòt de Sant Anhe

  • © Laurenç Revèst

    Galaria fòto: La Gavotina marítima: Esa vielha, totplen de botigas e de toristas, 16 estatjants, 2 vielhs esascs, una gleia e un castèl arroïnat

publicitat

lateral 2 teveoc



publicitat

LATERAL1 300X250: sapiéncia

Las mai...

publicitat

LATERAL1 300X250: radio pais

giny

Sondatge

Creses que refusar de socórrer los migrants es racista?


42%



42%



16%



0%




Vots 69 vòtes

comentaris 1

Bulletin

Se vòls recebre per e-mail los grands títols de Jornalet, abona-te

Adreiça E-mail
       
avís legal
En complir la Lei de Servicis de la Societat de l'Informacion e de Comèrci Electronic e la Lei Organica de Proteccion de Donadas (de l'Estat espanhòl) t'informam que se vòls pas contunhar de recebre lo nòstre bulletin informatiu, te pòdes desabonar a travèrs d'aqueste formulari.



Etiquetas

giny





Jornalet, gaseta occitana d'informacions


Associacion entara Difusion
d'Occitània en Catalonha
(ADÒC)