CAPÇALERA2: FAI-TE SOCI

Jornalet, gaseta occitana d'informacions

Dimècres, 26 de setembre

Actualitats

Dimenge, 6 de març de 2016, 03h00 Istòria

Lo Doctor Illuminat


Comentaris Cap de comentari    
Marrit Flac Bon Plan bon Fabulós (6 vòtes)
carregant En cargar


Sens cap de dobte, una de las figuras mai avançadas dins l’encastre esperital, teologic e literari pendent l’Edat mejana foguèt lo Doctor Illuminatus (Doctor Illuminat). Conegut tanben pels escaisses de Doctor Inspiratus (Doctor Inspirat) e Arabicus Christianus (Arabi Crestian), en realitat, son nom vertadièr èra Ramon Llull.
 
Nascut dins la vila de Palma del reialme de Malhòrca novèlament conquist, a la fin de 1232, venguèt quand èra tot jove un page del filh del rei Jacme I e futur Jacme II de Malhòrca. Sa brilhanta intelligéncia passèt pas inapercebuda e venguèt lèu-lèu un preceptor del prince, senescal e majordòme reial. Pendent aqueles jorns, menava una vida joiosa e dins una cèrta mesura licenciosa, en gaudissent de multiplas amoretas amb de domaisèlas e tanben amb qualques femnas maridadas, que lor escriviá de cançons trobadorescas. Mas tot aquò cambièt après que, pendent cinc nuèches a de reng, aguèt de visions de Jèsus Crist crucificat que provocarián en el una prigonda transformacion, fins al ponch que vendèt sas proprietats, abandonèt sa familha e se consacrèt a escriure e a presicar pels camins.
 
Qualques ans apuèi, son ancian disciple e encara prince Jacme II, lo cridèt a son castèl de Montpelhièr per s’interessar a son òbra. A aqueles moments, Llull aviá ja escrich 17 libres e, jos son mecenatge, escriuriá son Ars demostrativa (L’art demostratiu). Per çò far, recebèt una importanta indemnitat, qu’envestiguèt integralament dins la construccion d’un monastèri sus son illa natala per formar de missionaris amb son metòde personal revolucionari. Segon sa teoria, per cristianizar los arabis, o caliá far mejançant la lenga e la teologia qu’emplegavan los musulmans. Aquela formula de combinason d’estudis lingüistics e teologics agradèt considerablament al papa Joan XXI, que lo felicitèt publicament. Pasmens, sos projèctes, e sas relacions amb lo papa seguent, Nicolau IV, finiguèron pas d’èsser fruchosas.
 
Après aver recebut son títol de magister, se n’anèt a Roma expausar son projècte de reforma, mas degun l’escotèt pas. Coma pensava qu’èra a causa de sa condicion de laïc, decidiguèt de se far monge dins l’òrdre franciscan e d’entreprene sa pròpria crosada personala. Viatgèt per Tèrra Santa, l’Asia Menora e Magrèb, ont sabèt demostrar sa capacitat de persisténcia e son coratge, que gausèt quitament presicar davant las pòrtas de las mosquetas e de las sinagògas, çò que d’un pauc mai li costava la vida en una lapidacion publica pels musulmans en 1307. Après aquel eveniment, decidiguèt de se gandir vèrs la vila de Pisa. Mas, pendent lo trajècte, una fòrta tempèsta enfonzèt lo vaissèl. Ça que la, ‎Llull reüssiguèt a aténher la còsta, çò que faguèt d’el un dels pauques subrevivents del naufragi.
 
Quatre ans apuèi, en 1311, lo papa Clement V lo convòca pel Concili, a Viana, ont, entre d’autras causas, se jutjariá los ‎templièrs se devián èsser cremats sul lenhièr. Existisson pas de documents fiables sus son vòte, mas cal prene en compte que fasiá partida de l’òrdre dels franciscans e qu’eles, justament, èran designats pels tribunals de l’inquisicion per contrabalançar lo radicalisme dels dominicans. Pasmens, aquela mesura de moderacion èra pas gaire equitabla, pr’amor que la proporcion èra de dos a un, çò es, un franciscan per dos dominicans. En seguissent aquesta logica, es probable que son vòte foguèsse en defensa de l’òrdre del Temple, entre maitas rasons per sa bona relacion amb los templièrs, qu’admirava per lor valor, lor coratge e lor esperit de sacrifici. Fin finala, los templièrs foguèron condemnats al lenhièr e el se mudèt en Tunisia per contunhar sa mission evangelizaira, que menariá fins al moment de sa mòrt, qu’arribèt quatre ans apuèi.
 
Mas, vertadièrament, la rason per la quala aquel ‎doctor ‎illuminat s’inscriguèt dins l’Istòria, en mai d’inclure la pensada morala cavaleresca dins la filosofia e la teologia del moment —qu’utilizèt tanplan contra lo racionalisme d’Averroès, e mai s’aimava e compreniá la pensada aràbia, que respectava prigondament—, es tanben perque èra un òme d’una personalitat desbordanta, escrivan, cabalista, divulgaire scientific, missionari, teològ e alquimista, qu’escriviá e parlava a la perfeccion lo latin, l’arabi, l’occitan e lo catalan e que s’adreiçava a las gents indistintament dins una o l’autra d’aquelas lengas pr’amor d’èsser mièlhs comprés, en adaptant totjorn son discors al nivèl cultural e intellectual del public a qual s’adreiçava.
 
Foguèt un grand defensor del fach que la conversion al cristianisme se deuriá totjorn far a travèrs de l’afeccion e de l’amor, sens quichar, sens emplegar cap de pression nimai de violéncia. Pasmens, èra obstinat amb l’idèa que lo rasonament se podiá exprimir a travèrs de qualque mecanisme que fusionèsse la filosofia e la teologia. Son obsession per aquò èra talament granda que bastiguèt un engenh mecanic ont las teorias, los subjèctes e las presicanças teologics èran organizats en una seguida de figuras geometricas que, a travèrs d’un mecanisme de perpals e de manivèlas giratòrias, se movián per indicar una responsa, segon cada cas, positiva (certitud) o negativa (error). Segon sa teoria, aquò menariá a la ‎coneissença ‎scientifica. La maquina concernida se nomenava Ars Magna, e en realitat faguèt pas gaire d’afogats; al contrari, rescontrèt fòrça dificultats dins son foncionament. Pasmens, e sens o saber, Llull, en utilizant pas qu’un alfabet de nòu letras (BCDEFGHIK) e de disques de pergamin que fasián ofici de memòria, veniá de capitar de crear, pel primièr còp dins l’Istòria, un sistèma mecanizat qu’utilizava los metòdes euristics de l’‎Intelligéncia ‎Artificiala, en s’avançant de 600 ans sus Turing, considerat coma un dels precursors de l’informatica modèrna.
 
Sas idèas e sa tecnica foguèron difusadas dins las cadièras de las universitats per sos disciples, nomenats “los lullians”; totun, la ierarquia eclesiastica vegèt pas amb benvolença aquel engenh que combinava filosofia e teologia, que dins qualques cases contradisiá quitament de postulats de la ‎Glèisa ‎Catolica. Per aquela rason, foguèt condemnat formalament pel papa Gregòri IX en 1736 e posteriorament per Pau IV.
 
E mai se Ramon Llull moriguèt afligit a causa del fracàs de sas idèas e de son òbra, elas an perviscut long dels sègles fins a nòstres jorns. Sens cap de dobte, aquel doctor illuminat se sabèt avançar sus son epòca. Sos concèptes deurián esperar encara qualques sègles per se desvolopar, coma per exemple la gravetat —avancèt aquel concèpte 361 ans abans Isaac Newton—, la memòria e l’imaginacion, qu’anticipa l’evolucionisme de Darwin, e mai que mai dins l’encastre de l’informatica. Es benlèu a causa de tot aquò que Ramon Llull es lo patron dels engenhaires informaticians.
 
Sas 280 òbras, plenas de coneissença e sabença, son escrichas dins divèrsas lengas, dont lo catalan, que n’es considerat un dels paires, per aver mesas en plaça las basas de sa futura literatura. Es per aquò, e en sa memòria, qu’en Catalonha se tròba lo sèti de l’Institut Ramon Llull, consacrat a promòure la projeccion exteriora de la literatura en catalan mai ara tanben en occitan. Es per aquò que uèi es un onor e una satisfaccion de partejar amb vosautres aquesta nòva que marca un abans e un après per la literatura occitana, e sustot perque es lo roman Òc qu’es estat lo primièr obratge causit per la projeccion internacionala.
 
 
 
 
Griselda Lozano
 
 
 
 


Aqueste article es adaptat del sit del roman Òc que fa la promocion de l’occitan pel public ispanofòn. 



publicitat



Comentaris


I a pas cap de comentari




Comenta

Lo comentari es estat mandat corrèctament



  Previsualiza

La direccion del Jornalet a lo drech de publicar pas los comentaris que respècten pas las nòrmas basicas d'educacion, civisme e dialòg.
publicitat
BANER2: IEO Label ÒC

Editorial

En Itàlia i a quicòm que truca

Après la guèrra personala de Salvini contra los migrants e los refugiats, e las divèrsas declaracions racistas, sexistas e omofòbas de divèrses membres del govèrn,  ...
giny

Lo temps

Mapa
  • sol Agen 28 13
  • sol Aush 28 11
  • sol Bordèu 28 13
  • sol Briançon 20 6
  • sol Caors 27 12
  • nuvols Carcassona 23 11
  • sol Clarmont-Ferrand 24 7
  • sol Confolent 24 12
  • sol Gap 24 9
  • sol La Canau 28 13
  • sol La Gàrdia 16 8
  • sol La Torre de Pèlitz 18 10
  • sol Limòtges 24 12
  • sol Lo Borg Sant Dalmatz 19 8
  • sol Lo Puèi de Velai 21 8
  • sol Marselha 26 12
  • sol Montpelhièr 23 14
  • sol Naut Aran 24 10
  • sol Niça 16 6
  • sol Nimes 25 12
  • sol Pau 27 12
  • sol Peireguers 26 13
  • sol Rodés 24 11
  • sol Tolon Low:11 High:24
  • sol Tolosa 26 15
  • sol Valença 22 8

giny

giny

Vidèos

giny

giny

publicitat

lateral 2 teveoc

Entrevista

publicitat

LATERAL1 300X250: sapiéncia



publicitat

lateral 2 teveoc

Fotografias

  • © Laurenç Revèst

    Magasin novèl de Macarèl a Sant Joan de Vedats (Montpelhierenc)

  • Uvernada Lou Dalfin 2012. ©  Cristòl Daurore

    Uvernada Lou Dalfin 2012

  • © Chau Viva

    Qualques salas de classa d'occitan en collègi

  • © Franc Bardòu

    Asuèlhs de Lauragués

  • La Primada de Montsegur 2013. © Bruno Sapena

    La Primada de Montsegur 2013

  • © AR

    Vila d'Usès e lo pont de Gardon

  • © Alzear Bofièr

    Estúdios de Ràdio Lenga d'Òc a Montpelhièr. © Alzear Bofièr

  • Val d'Aran, cap de Gasconha

  • 20u corsa Aran per sa Lengua. © Guillem Sevilla

    20u corsa Aran per sa Lengua

  • Valadas. © Xavi Gutiérrez Riu

    Valadas

  • © Laurenç Revèst

    Mónegue

  • © Salça Morena

    Passeaia nucleària dal Prat (vilar de Sant Dalmaç lo selvatge) a Sant Dalmaç en passar per las baissas de Boneta e de Motiera (auta valaa de Tiniá)

  • Zep Armentano

    25au Corsa Aran per sa Lengua

  • © Aure Séguier

    Carnaval Biarnés 2017

  • © Laurenç Revèst

    Ua comua de la valaia dai Palhons: L'Escarea, gents de cadea

  • Canejan. Era plaça. © Xavi Gutiérrez Riu

    Val de Toran (Aran)

  • © Franc Bardòu

    Catalonha etèrna

  • Lo grand passacarrièra de Rodés. Occitan Pride 2013

  • © Aure Séguier

    Carnaval Biarnés 2017

  • Gavotina marítima: trofèu d'August e vila vielha d'A Torbia

giny

Las mai...

publicitat

LATERAL1 300X250: radio pais

giny

Sondatge

T'agradan las politicas del govèrn actual d'Itàlia?


13%



80%



7%




Vots 69 vòtes

comentaris 0

Bulletin

Se vòls recebre per e-mail los grands títols de Jornalet, abona-te

Adreiça E-mail
       
avís legal
En complir la Lei de Servicis de la Societat de l'Informacion e de Comèrci Electronic e la Lei Organica de Proteccion de Donadas (de l'Estat espanhòl) t'informam que se vòls pas contunhar de recebre lo nòstre bulletin informatiu, te pòdes desabonar a travèrs d'aqueste formulari.



Etiquetas

giny


Jornalet, gaseta occitana d'informacions


Associacion entara Difusion
d'Occitània en Catalonha
(ADÒC)