CAPÇALERA: CONGRÉS AMIC
CAPÇALERA2: FAI-TE SOCI

Jornalet, gaseta occitana d'informacions

Dimars, 22 d'octòbre

Actualitats

Dimenge, 24 d'abril de 2016, 03h00 Societat,Istòria

La mòrt d’una legenda


Comentaris Un comentari    
Marrit Flac Bon Plan bon Fabulós (5 vòtes)
carregant En cargar


La modernitat a portat de beneficis e de pèrdas a la vida vidanta de l’òme. Las vièlhas istòrias que s’explicavan al canton del fuòc existisson pas pus. Qualques unes diràn qu’aquò es bon pr’amor qu’avèm pas mai de messòrgas. D’autres, totun, diràn qu’aquela pèrda nos aluènha de l’umanitat pr’amor que las vièlhas istòrias nos ajudavan a viure.
 
Las vièlhas istòrias, las legendas, doncas, son a mand de morir amb la modernitat. Uèi sèm dins l’edat prespaciala e los enfants pòdon pas creire certanas istòrias. En mai d’aquò, los vièlhs non las explican pas pus pr’amor que sabon que prestarián lo flanc al ridicul.
 
Una d’aquelas istòrias es la del ièti. Se poiriá pensar que son avenir coma mite es a mand de morir. La causa es la modernitat dins fòrça païses d’Imalaia, qu’a menat de lutz e de calor e qu’a fach que la màger part de las gents ajan pas mai de besonh de pojar dins las montanhas per anar quèrre de fusta. Lo ièti, pauc cha pauc, daissa d’èsser viu dins las convèrsas dels tibetans o dels botaneses. Mas, es encara alin? O es benlèu mòrt coma sa legenda?
 
 
L’arribada de la modernitat
 
Dins de vilatges isolats coma Chendebji, en Botan, la modernitat es arribat fa pas gaire. Aquel petit vilatge se tròba al mièg de las montanhas mai nautas e dels bòsques sens fin. Fins a fa qualques ans, sos habitants contavan als mai petits d’istòrias sus lo migoi —qu’es coma aquò que nomenan lo ièti en Botan—. Mas dempuèi l’arribada de la modernitat, sols los mai vièlhs dison qu’an vist de pròvas de son existéncia. E fa longtemps que los enfats o creson pas pus.
 
Lo lum arribèt a Chendebji fa solament sèt ans , quan una usina idroelectrica foguèt installada près, e ara totes los vilatjans an l’electricitat. Non cal pas mai anar a escòla a travèrs de camins plens de lops e de tigres pendent una ora e mièja. Ni pojar per anar quèrre de fusta e per aver de lum o de calor. Las gents del vilatge, ara, gaireben puèjan pas jamai a la montanha. E pr’amor d’aquò meteis, an daissat de veire lo ièti.
 
“Quan aviái nòu ans èri ailamondaut, sus la montanha, per culhir de fuèlhas secas,” çò ditz Pem Dorji, una femna de 70 ans de Chendebji, “e après la nevada vegèri las emprentas del migoi. Aguèri fòrça paur e tornèri lèu a l’ostal. Mos parents o creguèron tot”.
 
Coma Pem, sols d’autres vièlhs del vilatge dison qu’an vist de pròvas de l’existéncia del migoi. Mas ara contan pas mai lors istòrias. Es un fach que la modernitat l’a menat, çò dison, mas pas solament sus lo migoi, sus tot. Ara i a pas pus d’istòrias per explicar.
 
Segon las legendas del luòc, lo migoi o ièti a dos pès e marcha drech, e es tan naut coma un iac e mièg e de còps coma dos iacs. A de pels pertot, de color roja, grisa, marron o negra. Sus la cara a pas de pels. Sovent l’an trobat en parelhs o tot sol mas pas jamai en grop. Per comunicar entre eles, fiulan. Lo rescontrar un es senhal de gròs malastre.
 
Un autre vièlh de Chedebji, Kama Tschering, qu’a 73 ans, conta encara a qui lo vòl escotar tot çò que sap sus lo ièti:
 
“Lo tresen rei de Botan faguèt una expedicion per lo trobar mas poguèron pas trobar res. Dins lo nòstre vilatge a pas jamai atacat degun mas a l’èst, si que i aguèt una mòrt”, çò contunha. “Un grop d’òmes èra dins las montanhas per cercar un tipe d’arbre fòrça precís e, quand apareguèt lo ièti, un òme desapareguèt. Dison que se n’anèt per se refugiar dins una petita cabana qu’aviá dins las montanhas per meditar. L’endeman lo trobèron mòrt a tròces. Los iètis lo mangèron pas, solament l’avián tuat”.
 
Mas ara fa plan longtemps que Kama es pas tornat pojar sus las montanhas. I son pas tanpauc anats fòrça vilatjans. Lo darrièr que veguèt lo migoi es Norbu, un autre vilatjan de Chendebji. E fa 20 ans d’aquò. Trobèt una sòrta de lièch per dormir fach pels iètis. Mas quand conta l’istòria, los enfants o contèstan tot e dison que benlèu o faguèt un autre animal o un òme.
 
Norbu, Pem e Kama son los tres darrièrs vilatjans de Chendebji en Botan, qu’encara creson que lo ièti existís. L’an vist o n’an vist de pròvas. Èran joves e aguèron paur. L’electricitat es arribada al vilaltge e los vilatjans an pas pus de besonh de pojar dins las montanhas per anar quèrre de lenha, e ara los enfants se’n trufan quan se parla del migoi. An pas mai paur.
 
Saique quand aqueles vièlhs moriràn, en aquel vilatge morirà amb eles l’istòria del migoi. Es mòrt del meteis biais dins d’autres endreches d’Imalaia. E benlèu lo ièti tanben morirà. O benlèu encara es amagat dins las montanhas ennevadas mai nautas e, ara, espèra tranquil pr’amor que los umans venon pas pus per l’embestiar. Qual o sap? Tot depend de çò qu’om vòl creire dins la vida. I a de causas, fin finala, qu’existisson, e degun las a pas jamai vistas. Que lo ièti demòra viu o pas; depend, benlèu, ara mai que jamai, de nosautres meteisses.
 
 
 
 
Christian Andreu



publicitat
BANER1-2-3: DGPL DICTADES



Comentaris

24 d'abril 21.47h

Paure migon!


Valoriza aqueste comentari:   votar positiu 0   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadeqüat   Formulari d'abús de comentari

5 -10 -20 -totes
1




Comenta

Lo comentari es estat mandat corrèctament



  Previsualiza

La direccion del Jornalet a lo drech de publicar pas los comentaris que respècten pas las nòrmas basicas d'educacion, civisme e dialòg.
publicitat
BANER 3 teveoc

Editorial

Tresmudar un problèma politic en un problèma d’òrdre public

Dempuèi longtemps l’estat espanhòl refusa de resòlver politicament lo problèma politic que ten en Catalonha. Ara, après l’enòrma indignacion ciutadana ...
giny

Lo temps

Mapa
  • sol Agen 10
  • sol Aush 10
  • sol Bordèu 10
  • sol Briançon 14
  • sol Caors 8
  • sol Carcassona 12
  • sol Clarmont-Ferrand 9
  • sol Confolent 11
  • sol Gap 11
  • sol La Canau 10
  • sol La Gàrdia 22
  • sol Limòtges 9
  • sol Lo Borg Sant Dalmatz 18
  • sol Lo Puèi de Velai 10
  • sol Marselha 19
  • sol Montpelhièr 15
  • sol Naut Aran 10
  • sol Niça 21
  • sol Nimes 15
  • sol Pau 11
  • sol Peireguers 9
  • sol Rodés 10
  • sol Tolon 9
  • sol Tolosa 11
  • sol Valença 12

giny

giny

Vidèos

giny

Entrevista

giny

giny

publicitat

lateral 2 teveoc

Fotografias

  • © Zep Armentano

    Era Mongetada (Val d'Aran 28-29 d'octobre 2017)

  • Clarençac, 40en anniversari dau club taurin Paul Ricard "L'Escapaire" (07/06/2015): rossetalha, abrivada e bandida en cèucle dins lei dogas

  • © Laurenç Revèst

    Fòrt Maginòt de Sant Anhe

  • © Laurenç Revèst

    De las charrièiras de Genolhac (500 m. d'altitud) al bèlvéser de las Bosedas (1235 m.)

  • © Celèsta Toion

    La plaja espaci de libertat? D'expression?

  • Asuèlhs comengeses. © Franc Bardòu

    Asuèlhs Comengeses

  • © Laurenç Revèst

    Galaria fòto: La Gavotina marítima: Esa vielha, totplen de botigas e de toristas, 16 estatjants, 2 vielhs esascs, una gleia e un castèl arroïnat

  • Cristòl Daurore

    Ceremonia pel 83n anniversari de Francés Fontan a Fraisse (Val Varacha)

  • © Zep Armentano

    Era Mongetada (Val d'Aran 28-29 d'octobre 2017)

  • Fèsta occitana a Barcelona, a l'ocasion del cinquen anniversari de Jornalet

  • © Franc Bardòu

    Asuèlhs de Lauragués

  • Estivada 2013. © Guillem Sevilla

    Estivada 2013

  • © Laurenç Revèst

    A Gavotina marítima: O Castelar vielh, e faishe sota A Pena e vista de Sant Bernat de Castelar

  • © Zep Armentano

    XI prèmis Gaudí de l'Acadèmia Catalana del Cinèma

  • © Laurenç Revèst

    Besièrs, preséncia d'occitan en ciutat e CIRDOC

  • Estivada 2013. © Guillem Sevilla

    Estivada 2013

  • © Laurenç Revèst

    Vista de Nimes, lengadociana per l'istòria, provençala per lo dialècte

  • © Zep Armentano

    XI prèmis Gaudí de l'Acadèmia Catalana del Cinèma

  • Petugon de La Boal

    Conferéncia e dedicaça de l'artista Richard Cairaschi au Musèu municipau deis Arts e Tradicions populàrias de Grimaud (Mauras)

  • © Franc Bardòu

    Tèrra albigesa

publicitat

LATERAL2 330x60: Casteth Paums



publicitat

LATERAL1 300X250: radio pais

Las mai...

publicitat

LATERAL1 300X250: radio pais

giny

Sondatge

Que pensas de las senténcias de 9 a 13 ans de preson contra los nòu nauts representants independentistas catalanas?


5%



4%



91%



0%




Vots 103 vòtes

comentaris 0

Bulletin

Se vòls recebre per e-mail los grands títols de Jornalet, abona-te

Adreiça E-mail
       
avís legal
En complir la Lei de Servicis de la Societat de l'Informacion e de Comèrci Electronic e la Lei Organica de Proteccion de Donadas (de l'Estat espanhòl) t'informam que se vòls pas contunhar de recebre lo nòstre bulletin informatiu, te pòdes desabonar a travèrs d'aqueste formulari.



Etiquetas

giny





Jornalet, gaseta occitana d'informacions


Associacion entara Difusion
d'Occitània en Catalonha
(ADÒC)