CAPÇALERA: publicitat jornalet
CAPÇALERA2: FAI-TE SOCI

Jornalet, gaseta occitana d'informacions

Dimars, 16 de julhet

Actualitats

Dissabte, 28 de mai de 2016, 03h00 Libres

Tornar sus Arantxa, d’Eric Gonzales


Comentaris 2 comentaris    
Marrit Flac Bon Plan bon Fabulós (6 vòtes)
carregant En cargar


Quan arribèi a la ciutat universitària dita “cité U” deus gojats de Pau (per’mor que n’i èra ua auta tà las gojatas e de recarga qu’èra interdita aus prumèrs), a l’abòr de 1971, nada auto suu parquing completament vueit. Vacas que i peishèn au ras, dens los camps. Un cassorrar que daunejava l’espaci d’un navèth campus… Tot qu’èra tranquillitat, com ua extension de la campanha en vila o lo contra. Los estudiants qu’èran pauc nombrós, haut o baish duas centeas, arribats de las campanhas bearnesas e deu Bascoat. Chic de la vila de Pau. Au cap de quauques dias d’iniciacion desestruga au monde navèth qui m’encontravi que trebuquèi, un fin de vrèspe de noveme, lo men vesin, un Beñat E., de Baigòrri, en Baisha Navarra. Non sèi perqué enqüèra uei lo dia que ns’amistosèm e lèu que m’invitè a participar a las seradas organizadas peu larèr basco de la ciutat U.
 
Que i anèi. Que’m cau díser que non coneishí pas arren a la problematica basca: arren d’arren. De segur, que n’aví entenut a parlar ací, enlà, mei que mei dab l’actualitat de l’Espanha franquista. Qu’aví anat tà las hèstas de Baiona tà hestejar lo bachelierat qui m’aví atraçat, mes çò d’aute, lo combat nacionalista, la revendicacion independentista que m’èran hèra estrangèrs. Au larèr, Beñat e los sons amics que m’ensenhèn la luta d’ÈTA de l’auta part deu calhau contra lo centralisme òrre de Franco. Mes çò de mei estranh e paradoxau, que’m hasón descobrir l’occitanisme e mei que mei las òbras darrèras de Robèrt Lafont —La Révolution régionaliste e Décoloniser la France— qui Beñat avè lejut e qui’m prestè. Còp sec, qu’estoi en·hicat dens un monde navèth en plen qui n’èra pas mei daunejat per las idèas republicanistas o nacionalistas francesas qui aví suportat a l’escòla primària, ací e aulhors, e sustot au licèu.
 
En deceme de 1973, l’atemptat contra Carrero Blanco per un comando d’ÈTA qu’estó lo parat d’ua beròja timpona dab los companhs deu larèr e los hilhs de republicans espanhòus qui frequentejavi tanben. Los bascos que vadón los mens eròis. Franco que’s moriva e l’espèr de véder la luta deu Bascoat enfin abastar que vadó mei anar mei gran. Fin finala, la democracia espanhòla que s’installè dab lo vòte de la Constitucion de 1978 —qu’èri, en aqueths temps, escolan jornalista a Saragossa— qui arreconeishè l’autonomia deu Bascoat e deus vielhs drets (los fòrs) perduts dab la des·hèita de la Republica en 1939.
 
Lo temps que corrè e los atemptats d’ÈTA non deishavan de segotir l’actualitat espanhòla e francesa. Ailàs, après l’atemptat dit de l’Hipercor de Barcelona de junh de 1987, la cortina ja esperrecada que fení per s’esquiçar e que comencèi de denonciar la holia murtrèra de “la banda”
 
Perqué e’vs disi tot aquò? Per’mor d’aver tornat léger Arantxa, lo roman d’Eric Gonzales, en ua navèra edicion adobada per l’autor. Un libe màger dens la pròsa gascona e occitana per’mor de parlar d’un subjècte navèth, hòra de noste, e sustot dab aqueth estil e aquera lenga plomada en medish temps nerviosa, joena, que diserí “rock”.
 
Eric Gonzales qu’avè ja beròi honhat la literatura occitana dab lo son cap d’òbra, L’òrra istuèra deu hilh de Gelòs, prèmi Joan Bodon 1997 qui s’ameritaré totun un navèth espiar, mes com ac ditz eth medish dens lo son blòg “Dia per dia”, la critica occitana que’s cara quan la volerem mei lenguda…
 
Quan la prumèra edicion d’Arantxa espelí en 1999, las recensions qui pareishón non parlèn pas, ce’m sembla, deu messatge prumèr e pregon d’aqueste roman. Que vedón ben segur l’istòria d’amor inscriuta dens lo païsatge adara plan coneishut de la guèrra shorda e murtrèra qui s’i hasè lavetz capvath lo Bascoat, miada per ÈTA contra lo govèrn espanhòu de Madrid, mes non apercebón un arrèrplan celat per lo relat romanesc.
 
Aqueste roman, qui’s debana a Vitòria-Gasteiz en Alaba, que’ns muisha, dab realisme e precision, quin ÈTA e las soas organizacions satellits e lutan contra Madrid. Mei que mei, qu’evòca las qui amassan los joens bascos. Arantxa, l’eroïna, que frequenteja aqueth demiei “abertzale” d’extrèma esquèrra, e Alan, estudiant en occitan, arribat tà fenir lo son tribalh de recèrca, que la trebuca e lèu que’n cad amorós.
 
Mes aquera istòria d’amor qu’ei, ce’m sembla, la metafòra de la subversion de l’amor capabla de totas las libertats, de totas las revolucions, capabla d’aflaquir lo mau qui arroganha la societat basca lavetz: la violéncia organizada dont lo principi prumèr, leninista, “La fin que justifica tots los miejans.” Alan qu’aima Arantxa e reciprocament, banalitat de las bèras, ce diseràn... Totun, ací com aulhors, çò de banau qu’ei pregonament uman. La literatura que’n sap har l’umanitat nosta e que ns’i arreconeishem. Lavetz, quin víver un amor prumèr, iniciatic, capvath un país daunejat per la dòxa nacionalista qui designa e secuta los sons adversaris, tà espudí’us, e a còps, malaja, tà tuà’us, quan serén ciutadans deu país qui non accèptan la logica terrorista; violéncia, de segur, qui respon a la vielha violéncia d’un Estat centralizaire.
 
L’incipit deu roman que’ns liura aquesta frasa: “Que conegoi Arantxa per escunse, com se la vita e m’avè volut balhar ua mustra de la soa frivolitat: per escunce.” Tot lo relat d’Arantxa qu’ei portat per aquera frasa prumèra. De hèt, la frivolitat de la vita que s’apèra tanben la destinada, çò qui l’òmi non pòt masedar e qui’u ditz la soa umila condicion. Alan non poderà guardar la soa Arantxa e lo Bascoat que serà, chic a chic, un sovier malurós: lo païsatge d’ua auta violéncia etèrna e secreta, la de la dolor d’aimar e de non pas estar aimat. Sustot, per’mor, qu’ac torni díser, la promessa prumèra d’Arantxa, qu’ei la joenessa deu son messatge. Ua joenessa navèra qui a de har rampèu a un monde navèth, enqüèra mei violent e dur que lo qui coneishom nosautes.
 
 
 
 
Sèrgi Javaloyès
 
 
 


GONZALES, Eric, 2014, Arantxa, Edicions Reclams, 229 paginas, 9 èuros. 



publicitat
BANER1-2-3: DGPL DICTADES



Comentaris

30 de mai 20.37h

” Violéncia, de segur, qui respon a la vielha violéncia d’un Estat centralizaire ! ” E òc, beròi, aquí tot es dit. Cal anar pescar lo mal a sa rasiga, abans de jutjar…


Valoriza aqueste comentari:   votar positiu 0   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadeqüat   Formulari d'abús de comentari

28 de mai 07.27h

Qualques donadas que pòdon ajudar a comprene l’ambient a Euskal Herria pendent lo darrièr mièg sègle.
Sul referéndum de 1978, cal saupre que:
-lo resultat foguèt de 88% de òc per aprovar la constitucion;
-se prononcièron mens del 59% des espanhòls;
-siá 51,6% de òc suls votants potencials.
La feblesa de la participacion per un eveniment màger de l’istòria d’Espanha se pòt atribuïr en part a la mesfisança de la populacion après los referéndums del Caudillo ont de còps lo... Legir mai


Valoriza aqueste comentari:   votar positiu 8   votar negatiu 2
Respondre comentari replica Comentari inadeqüat   Formulari d'abús de comentari

5 -10 -20 -totes
1




Comenta

Lo comentari es estat mandat corrèctament



  Previsualiza

La direccion del Jornalet a lo drech de publicar pas los comentaris que respècten pas las nòrmas basicas d'educacion, civisme e dialòg.
publicitat
BANER1-2-3: DGPL DICTADES

Editorial

Una data negra

Es lo 14 de julhet e los franceses festejan lor fèsta nacionala.  De fach, gaireben totes los païses del Mond festejan un jorn nacional. E mai la majoritat sián pas de nacions mas ...
giny

Lo temps

Mapa
  • sol Agen 13 6
  • sol Aush 15 4
  • nuvols Bordèu 10 -1
  • sol Briançon 6 -6
  • sol Caors 14 0
  • sol Carcassona 14 2
  • pluja Clarmont-Ferrand 11 5
  • pluja Confolent 9 5
  • sol Gap 14 0
  • nuvols La Canau 13 6
  • sol La Gàrdia 22 9
  • nuvols La Torre de Pèlitz 16 4
  • pluja Limòtges 9 5
  • sol Lo Borg Sant Dalmatz 18 6
  • sol Lo Puèi de Velai 16 4
  • nuvols Marselha 18 6
  • nuvols Montpelhièr 17 8
  • nuvols Naut Aran 12 2
  • sol Niça 14 0
  • nuvols Nimes 19 5
  • nuvols Pau 15 5
  • pluja Peireguers 19 5
  • pluja Rodés 17 3
  • nuvols Tolon 17 3
  • sol Tolosa 19 5
  • pluja Valença 10 -1

giny

giny

giny

giny

Vidèos

Entrevista

giny

giny

publicitat

lateral 2 teveoc

Fotografias

  • Asuèlhs comengeses. © Franc Bardòu

    Asuèlhs Comengeses

  • © Conselh Generau d'Aran

    Lo Torn de França 2016 en Aran

  • © Laurenç Revèst

    Dau castèu de Grimaud

  • Concèrt del 20n anniversari de Gric de Prat

  • © Celèsta Toion

    La plaja espaci de libertat? D'expression?

  • © Alzear Bofièr

    Estúdios de Ràdio Lenga d'Òc a Montpelhièr. © Alzear Bofièr

  • © Laurenç Revèst

    La botiga de Macarèl a Sant Joan de Vedats (Montpelhierenc)

  • Exposicion temporària sus Robèrt Lafont al CIRDOC (D.R.)

  • © Laurenç Revèst

    Fòrt Maginòt de Sant Anhe

  • © Josep Carpintero

    Presentacion dera ANC Val d'Aran en Vielha, 28/12/2013

  • © Conselh Generau d'Aran

    Lo Torn de França 2016 en Aran

  • © Xavi Gutiérrez Riu

    Tarba

  • Eyes of Simurg 21/6/2017 a Tolosa. Fòto de Barthélémy Nadal

    Eyes Of Simurgh cantan en occitan a Tolosa per la fèsta de la musica 2017

  • 80a annaia d’a fèsta dau limon a Menton, en lu Òrts Biovès (16 de febraro au 6 de mars). ©  Artusa Garavan

    80a annaia d’a fèsta dau limon a Menton, en lu Òrts Biovès (16 de febraro au 6 de mars)

  • Petugon de La Boal

    Conferéncia e dedicaça de l'artista Richard Cairaschi au Musèu municipau deis Arts e Tradicions populàrias de Grimaud (Mauras)

  • Omenatge a Aragon. © Franc Bardòu

    Omenatge a Aragon

  • Nèu sus sei Plans de Caussòus e dau Calern e a Canaus d'Andon. © Laurenç Revèst

    Nèu sus sei Plans de Caussòus e dau Calern e a Canaus d'Andon

  • Musèu de Terra Mata, Niça, mai anciana traça de fuec au monde

  • Irissa: prumèra edicion dera corsa populara de BTT

  • © Josep Carpintero

    Presentacion dera ANC Val d'Aran en Vielha, 28/12/2013

publicitat

LATERAL2 330x60: Casteth Paums



publicitat

LATERAL1 300X250: radio pais

Las mai...

publicitat

LATERAL1 300X250: radio pais

giny

Sondatge

Per ti, lo 14 de julhet...


23%



33%



43%



1%




Vots 93 vòtes

comentaris 0

Bulletin

Se vòls recebre per e-mail los grands títols de Jornalet, abona-te

Adreiça E-mail
       
avís legal
En complir la Lei de Servicis de la Societat de l'Informacion e de Comèrci Electronic e la Lei Organica de Proteccion de Donadas (de l'Estat espanhòl) t'informam que se vòls pas contunhar de recebre lo nòstre bulletin informatiu, te pòdes desabonar a travèrs d'aqueste formulari.



Etiquetas

giny





Jornalet, gaseta occitana d'informacions


Associacion entara Difusion
d'Occitània en Catalonha
(ADÒC)