CAPÇALERA: CONGRÉS AMIC
CAPÇALERA2: FAI-TE SOCI

Jornalet, gaseta occitana d'informacions

Dimars, 22 d'octòbre

Actualitats

Dissabte, 9 de julhet de 2016, 03h00 Libres,Lenga

Las istòrias de mots d’Andriu Horcada

E seré lo navèth Alain Rey, lo lingüista bearnés? L’IEO que publica un hòrt interessant libe sus las originas latinas de l’occitan de Gasconha


Comentaris Cap de comentari    
Marrit Flac Bon Plan bon Fabulós (5 vòtes)
carregant En cargar


La lenga nòsta qu’a arraditz latinas qui hèn qu’apertien a la familha de las lengas romanicas. Çò qui hè que —lhevat s’ès completament pèc— quan vedes, amic legedor (o legedora), un tèxte en castelhan, catalan o portugués (que n’oblidi...), n’ès pas completament perdut (o perduda). D’aitan mei qu’ès un lector deu Jornalet-Gaseta occitana d’informacion… Donc, en principi, qu’ès convençut pregondament d’aquera afirmacion e, ne’n dobti pas, sovent hòrt assabentat sus pro de consideracions lingüisticas coneishudas deus especialistas.
 
Egau, la lenga nòsta, que pateish pro l’ignorància qui es, malaja, majoritària dens los País d’Òc (Occitània  au sens lingüistic, pr’amor qu’adara lo nom es vadut “trapèla”, mes qu’es un aute subjècte…). Donc, deu men punt de vista, los nòstes dialèctes occitans qu’an granament besonh de vulgarizacion e de visibilitat dens tots los mèdias de massa, estossin a priòri maishantas manèitas tà har conéisher la cultura nòsta. Tot libe, quan es seriós e clar, qui permet de compréner e d’avalorar la lenga occitana es lo planvienut. Que pòt perméter de tornar balhar e “manténguer” la dignitat perduda. Lavetz, que cau saludar l’espelida recenta d’un libe sortit en çò d’IEO Edicions Des histoires de mots, du latin au gascon, de Sénher Andriu Horcada.
 
Qu’i a donc sovent un petit aire de familha entre lengas “neolatinas”, e disèvi. Solide lo dialècte gascon, eth, passa tostemps per estranh pr’amor qu’a conservat quauquas veas (venas, arradics) de l’antica lenga aquitanica per non pas díser basca. Lengadocians o provençaus son a còps un chic trebolats, luenhècs eretèrs que son de la Província Romana dont Narbona estó lontemps lo capdulh. 
 
Quan aiman ua lenga, que hè gai de véder d’on vienen los mots, dab los quaus e son parents, com a evolucionat lo lor sens.  Los lingüistas gascons passionats de lenga occitana qu’an donc ja tribalhat. Qu’i a bèra pausa, lo Professor Bouzet, ispanista eminent, ajudat per lo lazarista landés Théobald Lalanne, qu’avè publicat Du gascon au latin (en çò de l’imprimeire Benesse, a Dacs, en 1937). Mei tard, lo regretat Miquèu Grosclaude, tostemps tesicós de hargar manèitas simplas, eficaças e instructivas, qu’avè sortit un liberòt entitolat 70 clés pour la formation de l’occitan de Gascogne (editat ben entenut per Per Noste a Ortès). Qu’indicava las claus de la formacion deus mots deu nòste vocabulari occitan “atlantic”. En explicar simplament çò que devem au basco (quauques mots e sustot particularitats de prononciacion), au cèlta (chic de causas), au germanic (exemples deus mots bòrda, sala, guardar, esperon, espiar, bugada, rostir, hanga...), e plan solide au latin.
 
 
Mots “cocuts” e mots “balons”
 
Uei donc, un aute bearnés, Sénher Andriu Horcada, publica lo son tribalh. Qu’i a un hèish d’annadas que collècta, nòta, estableish listas, horruca dens los diccionaris e tèxtes d’archius, va véder dens las autas lengas cosias, compara. Qu’a un estil hòrt personau, solide, mes qu’es hòrt interessant. E seré lo navèth Alain Rey que, benlèu, manca au monde occitan?
 
Que vulgariza, d’efèit, shens har deu sabentàs. L’“onèst òmi” occitan (se n’existeish) ne sap pas tot. Tau monde que ne coneishen pas los elements basics de la lingüistica, Horcada que balha quauquas claus simplas. Que rapèra com son passats deu latin classic e sustot vulgar (lo latin deu pòble, deus “colons” deus mercadèirs, deus legionaris) au latin medievau e a l’occitan. E arron (qu’es l’essenciau deu libe, 240 paginas sus 331) que raconta l’istòria deus mots, que presenta los mots “cocuts” (qu’an pres la plaça d’un aute, com l’ausèth bien coneishut), los mots “balons” (que’s desgonflan), los mots accidentats per l’usatge, los mots estranhs e los estrangèirs, los mots ordinaris… Qu’i a listas e aventuras passionantas dens tot aquò. Au passatge, que “saluda” Du Cange, Littré, Ronjat et pro d’autes. La soa bibliografia que’m sembla solida e las soas consideracions ne mancan pas de shuc.
 
Quan pensan que lo latin, ce pareish, e l’occitan —aqueth pelat, aqueth ronhós mespresat e hòrabandit—  son de mei en mei estremats dens los collègis e licèus! Qu’espèri que trobaràn aisidament aquera navèra “bíblia” dens pro de librerias e maisons de la premsa.
 
 
 
 
Joan Jacme Fénié
 
 
 
 


HOURCADE, André, 2016, Des histoires de mots, du latin au gascon, colleccion Tèxtes e Documents, IEO edicions, 331 paginas, 18 èuros.
 



publicitat
BANER1-2-3: DGPL AN LAFONT



Comentaris


I a pas cap de comentari




Comenta

Lo comentari es estat mandat corrèctament



  Previsualiza

La direccion del Jornalet a lo drech de publicar pas los comentaris que respècten pas las nòrmas basicas d'educacion, civisme e dialòg.
publicitat
BANER 3 teveoc

Editorial

Tresmudar un problèma politic en un problèma d’òrdre public

Dempuèi longtemps l’estat espanhòl refusa de resòlver politicament lo problèma politic que ten en Catalonha. Ara, après l’enòrma indignacion ciutadana ...
giny

Lo temps

Mapa
  • sol Agen 9
  • sol Aush 9
  • sol Bordèu 9
  • sol Briançon 13
  • sol Caors 8
  • sol Carcassona 12
  • sol Clarmont-Ferrand 9
  • sol Confolent 11
  • sol Gap 10
  • sol La Canau 9
  • sol La Gàrdia 19
  • sol Limòtges 9
  • sol Lo Borg Sant Dalmatz 16
  • sol Lo Puèi de Velai 10
  • sol Marselha 18
  • sol Montpelhièr 15
  • sol Naut Aran 9
  • sol Niça 19
  • sol Nimes 15
  • sol Pau 10
  • sol Peireguers 8
  • sol Rodés 9
  • sol Tolon 8
  • sol Tolosa 11
  • sol Valença 12

giny

giny

Vidèos

giny

Entrevista

giny

giny

publicitat

lateral 2 teveoc

Fotografias

  • © Franc Bardòu

    Asuèlhs Bigordans

  • © Laurenç Revèst

    Menton, 'a vivaroalpenca maritima

  • © Laurenç Revèst

    Galaria fòto: La Gavotina marítima: Esa vielha, totplen de botigas e de toristas, 16 estatjants, 2 vielhs esascs, una gleia e un castèl arroïnat

  • Vista dal País Niçard e Alpenc. © Centre Cultural Occitan País Nissart e Alpenc

    Vista dal País Niçard e Alpenc

  • Asuèlhs de Menerbés. © Franc Bardòu

    Asuèlhs de Menerbés

  • © Franc Bardòu

    Tèrra albigesa

  • © Laurenç Revèst

    A Gavotina marítima: O Castelar vielh, e faishe sota A Pena e vista de Sant Bernat de Castelar

  • Era còlha dera ADÒC ath trabalh

  • © Franc Bardòu

    Coserans al còr

  • Eth cap de Vaquèira damb era Maladeta ath hons.  © Xavi Gutiérrez Riu

    Val d'Aran

  • © Laurenç Revèst

    Sauve (Cevènas), ciutat màger vidorlenca a las carrièiras bèlas e en mudason

  • Cap a las fonts autas d'Arièja. © Franc Bardòu

    Savartés. Cap a las fonts autas d'Arièja

  • © Conselh Generau d'Aran

    Lo Torn de França 2016 en Aran

  • © Aure Séguier

    Carnaval Biarnés 2017

  • Sud Tolosan. © Franc Bardòu

    Concors d'estiu 2012: La fotografia de las vacanças

  • © Franc Bardòu

    Asuèlhs de Lauragués

  • Conferéncia de Yan Lespoux sus las relacions occitanocatalanas en Malhòrca (11.05.2017)

  • © Conselh Generau d'Aran

    Lo Torn de França 2016 en Aran

  • Espectacle al nom occitan en Mónegue

    L'occitan per carrièras (concors de prima 2014)

  • © Laurenç Revèst

    Lengue a Mentan

publicitat

lateral 2 teveoc



publicitat

LATERAL1 300X250: radio pais

Las mai...

publicitat

LATERAL1 300X250: radio pais

giny

Sondatge

Que pensas de las senténcias de 9 a 13 ans de preson contra los nòu nauts representants independentistas catalanas?


5%



4%



91%



0%




Vots 102 vòtes

comentaris 0

Bulletin

Se vòls recebre per e-mail los grands títols de Jornalet, abona-te

Adreiça E-mail
       
avís legal
En complir la Lei de Servicis de la Societat de l'Informacion e de Comèrci Electronic e la Lei Organica de Proteccion de Donadas (de l'Estat espanhòl) t'informam que se vòls pas contunhar de recebre lo nòstre bulletin informatiu, te pòdes desabonar a travèrs d'aqueste formulari.



Etiquetas

giny





Jornalet, gaseta occitana d'informacions


Associacion entara Difusion
d'Occitània en Catalonha
(ADÒC)