CAPÇALERA: CONGRÉS AMIC
CAPÇALERA2: FAI-TE SOCI

Jornalet, gaseta occitana d'informacions

Dissabte, 19 d'octòbre

Actualitats

Dissabte, 30 de julhet de 2016, 03h00 Libres

Bordèu e Aquitània: ligams espanhòus

Evocacion deus vielhs ligams qui existan entre Bordèu, los parçans girondins o baionés, l’Aquitània (abans 2016…) en generau e l’Espanha


Comentaris Cap de comentari    
Marrit Flac Bon Plan bon Fabulós (2 vòtes)
carregant En cargar


L’illustracion en cobèrtura deu libe representa las “Galerias bordalesas”, un “passatge” comerciau inaugurat en 1834 e financiat per la familha de La Torre qui avè hèit fortuna au Mexica e s’èra exiliada de cap a 1823 pr’amor de l’independéncia.





Etiquetas
espanhòls a bordèu e en aquitània, fénié, libres

En març de 2006, lo Rei Juan-Carlos e la Reina Sofia que vienóren en visita a Tolosa… Un viatge jutjat lavetz com “istoric” pr’amor rendè omenatge en medish temps aus  vièlhs exiliats, e autes hilhs, hilhas, descendents deus Republicans vienuts en tèrra d’òc a l’òrra terribla de la Retirada de març 1939. En aqueth parat qu’entenón quitament díser que Tolosa èra la vila “la mei espanhòu de l’Exagòne”... Belèu las chifras parlan, mès ne caleré pas desbrombar totun que Bordèu e l’Aquitània en generau an dempuish bèra pausa ligams deus pregonds dab l’Espanha. E qu’i a justament un libe titolat “Los  Espanhòus a Bordèu e en Aquitània”, sortit en çò de las Edicions Sud Ouest, qui rectifica un chic aquera vision. Aqueth obratge dense e plan documentat es escriut per Maria Santos-Sainz, anciana jornalista au Diario 16, puish professora a Bordèu, e François Guillemeteaud qui a tribalhat dens la cultura dens lo capdulh d’Aquitània.
 
Lo libe es compausat de  uèit capitols. Lo darrèr es ua recuelh d’un detzenat de testimoniatges de refugiats o descendents de Republicans, com Dauna Conchita Lacuey, deputat de la Gironda, o de Judius sefarades que la lor comunautat es fixada a Baiona (barri Sent Esperit) o Bordèu dempuish lo sègle XVIau.
 
 
Familhas poderosas
 
Per exemple lo celebre Miquèu Eyquem de Montaigne èra hilh d’Antonia Lopez de Villanueva gessida d’ua familha de rics comerçants d’origina aragonesa, caçats per l’Inquisicion, qui hadèvan entre autes lo negòci deu pastèl. Dens un petit enclaus deu cors de la Marna a Bordèu, pròishe deus Capucins se tròba tostemps lo mei vièlh cemeteri judiu de la vila.
 
Qu’i avó ua seconda arribada de familhas judivas aus sègles XVII e XVIII. Que coneishen per exemple los Hrairs Pereire (francizacion de Rodrigues-Pereira) tan celebres dens l’istòria financièra de la Monarquia de Julhet e deus camins de fèr: la linha de La Tèsta de Buc e l’estacion balneara d’Arcaishon, que son eths! Quauques noms de quartièrs de Bordèu o de sa banlega guardan lo sovenir de quauques familhas poderosas meitat espanhòlas, meitat portuguésas: Peixotto (castèth e parc de l’ostau de vila de Talença), quartièr Cardoze (Cardoso) on es l’estadi municipau on jògan lo Girondins de Bordèu, Gradis, Furtado, o la familha deus Mendés-France. A l’epòca de l’esplandor comerciaiu de Bordèu o de Baiona d’auguns s’èran interessats a las Antilhas com hòrt d’autes Gascons o Bascos.
 
Atau pòden pensar a la familha deus Cabarrús. Establida un temps a Baiona e a Cap Berton, qu’avó au mens dus representants celebres: lo Francisco, fondator de la banca San Carlos, e la soa hilha Teresa, eslevada a Madrid, reina deu Paris pre-revolucionari puish installada a Bordèu on lo Convencionau Tallien, complotaire deu 9 Thermidor, la sauvèt de la guilhotina…
 
A partir de 1813, Bordèu qu’a ua vertadèira colonia espanhòu: “afrancesados” arribats pr’amor de la des·hèita deu Napoleon, liberaus e òmis d’ahars tornats deu Mexic o de Cuba. Mei tard las guèrras carlistas que desvolopan pro de ligams entre l’Aquitània e l’Espanha (refugiats politics o venta de bolets de canon fabricats hens las hargas landésas).
 
Au miei de tot aqueth bèth monde se passeja lo mèste Francisco Goya (1746-1828). Que viu dens la grana vila gascona sas quate darrèras annadas, en pintrar e dessenhar tostemps scènas de tauromaquia, d’execucion capitau o los pècs de  l’espitau Sent-Joan...  
 
 
“Espanholàs” que’us chafravan…
 
D’autas que plaçan quauques dinèrs dens lo vitatge (castèth Margaux hens lo Medòc per exemple). Arron, n’es pas parièr, l’emigracion es mei economica. Salariats agricòles, bordilèrs o petits propietaris espanhòus - aragonés per ua part màger – son fixats numerós en Gironda, autorn de Bordèu, Langon, Liborna, Blaia…La periòda d’emigracion economica la mei hòrta qu’es de cap a 1921-26, mes , egau, qu’i a dejà 2 000 espanhòus de neishença a Bordèu en 1906 e 3 343 en 1911 e mei de 8 600 en 1921. A Bordèu que son installats près dens lo quartièr Sent-Nicolas, pròishe de la pòrta Sent-Julian (la “Victoire” adara), ancian quartièr deus “gahets”... Dens lo medish barri, “el Solar”, fondat per los Jesuites, jòga lo ròtle de centre sociau, culturau e religiós que lo rei Alfonse XIII - dejà vienut a Arcaishon o Biarritz -  visita en 1922.  
 
Enfin, arriba l’òrre temps de la Guèrra civila que mia tant de praubes refugiats, sovent mespresats preus bienpensants. “Espanholàs!” que’us chafran maishantament... Catalans, andalós, bascos o galicians, se moreishen per centenas hens los camps de concentracion: Argelès, Noé o Gurs, a costat d’Auloron, mentre que lo President Manuel Azaña, malaut e desesperat, es en residéncia susvelhada au Pilat suu bòrd deu Bacin d’Arcaishon abans de se’n anar morir a Montauban.
 
Hòrt d’Espanhòus son emplegats de fòrça a la construccion de la basa sosmarina de Bordèu e aus blockhaus deu Mur de l’Atlantic, quan ne son pas mandats dens los camps de Neuengamme o Mauthausen... Mes d’auguns participan aus maquís quan arriba l’òra de la Resisténcia. Ua foto deu libe muisha los batalhons “Gernika” e “Libertad” desfilant davant lo Gran Teatre de Bordèu a la Liberacion, mentre qu’au medish moment lo Luis Mariano, vadut Gonzalez a Irun en  1914, comença de triomfar a Paris dens las “espanholadas” a la mòda...
 
 
 
 
Joan Jacme Fénié
 
 



SANTOS-SAINZ, M. e GUILLEMETEAUD, F. Les Espagnols a Bordeaux et en Aquitaine. Edicions Sud Ouest, 2006, colleccion “Références”. 350 paginas. 17,90 èuros.
 
 
 
Imatge :
 



publicitat
BANER1-2-3: DGPL AN LAFONT



Comentaris


I a pas cap de comentari




Comenta

Lo comentari es estat mandat corrèctament



  Previsualiza

La direccion del Jornalet a lo drech de publicar pas los comentaris que respècten pas las nòrmas basicas d'educacion, civisme e dialòg.
publicitat
BANER1-2-3: DGPL AN LAFONT

Editorial

Que pas res nos arrèste

“Òu, Union Europèa, calma-te. Torni dire: s’ensajas de qualificar nòstra operacion d’invasion, nòstre prètzfach es simple. Dobrirem las pòrtas ...
giny

Lo temps

Mapa
  • sol Agen 14
  • sol Aush 13
  • sol Bordèu 13
  • sol Briançon 10
  • sol Caors 13
  • sol Carcassona 14
  • sol Clarmont-Ferrand 13
  • sol Confolent 14
  • sol Gap 8
  • sol La Canau 13
  • sol La Gàrdia 11
  • sol Limòtges 12
  • sol Lo Borg Sant Dalmatz 15
  • sol Lo Puèi de Velai 13
  • sol Marselha 19
  • sol Montpelhièr 18
  • sol Naut Aran 12
  • sol Niça 16
  • sol Nimes 19
  • sol Pau 14
  • sol Peireguers 13
  • sol Rodés 13
  • sol Tolon 14
  • sol Tolosa 13
  • sol Valença 15

giny

giny

Vidèos

giny

Entrevista

giny

giny

publicitat

lateral 2 teveoc

Fotografias

  • © Manel Armengol

    Presentacion deth roman Òc a Barcelona en ocasion dera Hèsta d'Aran

  • © Iñaki Delaurens

    Val d'Aran

  • Omenatge a Aragon. © Franc Bardòu

    Omenatge a Aragon

  • Fèsta occitana a Barcelona, a l'ocasion del cinquen anniversari de Jornalet

  • © Franc Bardòu

    Tresaurs andorrans

  • © Conselh Generau d'Aran

    Lo Torn de França 2016 en Aran

  • Eyes of Simurg 21/6/2017 a Tolosa. Fòto de Barthélémy Nadal

    Eyes Of Simurgh cantan en occitan a Tolosa per la fèsta de la musica 2017

  • © Franc Bardòu

    Asuèlhs Bigordans

  • © Laurenç Revèst

    En Cevènas sus lo camin entre La Mialosa e Sant Esteve Valfrancesca

  • © Laurenç Revèst

    Nimes e preséncia d'occitan

  • Costiera de Gavotina marítima : Tròces de vial d'a marina de Mónego a Caboalh. © RL

    Costiera de Gavotina marítima: Tròces de vial d'a marina de Mónego a Caboalh

  • © Josep Carpintero

    Presentacion dera ANC Val d'Aran en Vielha, 28/12/2013

  • Valadas. © Xavi Gutiérrez Riu

    Valadas

  • © Maria Millan

    22u corsa Aran per sa Lengua (26-7-2015)

  • © Franc Bardòu

    País Bordalés

  • © Xavi Gutiérrez Riu

    Coserans: Sent Líser, Casavèth, Sent Guironç, Saurat...

  • Cap a las fonts autas d'Arièja. © Franc Bardòu

    Savartés. Cap a las fonts autas d'Arièja

  • Zep Armentano

    25au Corsa Aran per sa Lengua

  • Ferriòl Macip

    Manifestacion Anem Òc! per la lenga occitana. Montpelhièr 24 d'octòbre de 2015

  • País de Rasés. © Franc Bardòu

    País de Rasés

publicitat

lateral 2 teveoc



publicitat

LATERAL1 300X250: sapiéncia

Las mai...

publicitat

LATERAL1 300X250: radio pais

giny

Sondatge

Bulletin

Se vòls recebre per e-mail los grands títols de Jornalet, abona-te

Adreiça E-mail
       
avís legal
En complir la Lei de Servicis de la Societat de l'Informacion e de Comèrci Electronic e la Lei Organica de Proteccion de Donadas (de l'Estat espanhòl) t'informam que se vòls pas contunhar de recebre lo nòstre bulletin informatiu, te pòdes desabonar a travèrs d'aqueste formulari.



Etiquetas

giny





Jornalet, gaseta occitana d'informacions


Associacion entara Difusion
d'Occitània en Catalonha
(ADÒC)