CAPÇALERA: CONGRÉS AMIC
CAPÇALERA2: FAI-TE SOCI

Jornalet, gaseta occitana d'informacions

Dimenge, 20 d'octòbre

Actualitats

Dimenge, 14 d'agost de 2016, 03h00 Istòria

Brèu relat per una granda dòna


Comentaris Cap de comentari    
Marrit Flac Bon Plan bon Fabulós (5 vòtes)
carregant En cargar


Lo  mes de setembre de 1364 naissiá a Venècia una dròlla que bategèron del prenom de Cristina. Son paire èra conegut coma  prestigiós mètge e astrològ, tanben cancelièr de la Republica venèta.
 
Pauc après sa naissença, lo paire recebèt una letra del rei de França que lo convidava a vesitar sa cort. Durant aquel rendètz-vos, lo rei Carles V de França li ofrís de far partida de sa cort coma mètge, alquimista e astrològ reial. Après i pensar longament, decidís d’acceptar e, quand la pichòta a quatre ans, son paire, Tommaso da Pizzano, decidís de s’intallar amb tota sa familha a la cort de França, en cambiant d’aquela manièra lo destin de la pichòta Cristina.
 
Dins aquel nòu entorn, la pichòta Cristina comencèt de balhar de signes d’una intelligéncia innada. Per tant son paire, en vesent las capacitats de sa filha, decidís de l’instruire coma un dròlle de l’epòca. La maire de Cristina, esglasiada, s’opausa fermament a aquela decision. Mas lo paire es pas dispausat a cedir e preferís la formacion de sa filha a son pròpri matrimòni. Aquela situacion creèt un sevèr conflicte dins lo parelh, que cugèt se separar, mas que finiguèt que cessèt quand la maire acceptèt que Cristina aguèsse una educacion distinta de las autras dròllas de l’epòca.
 
Cristina cresquèt envoltada de tutors privats, que foguèron cargats de sa formacion intellectuala.  Sa ment interessada e brilhanta li permetèt d’aver accès als Archius Reials e, ansin, a una multitud de manuscrits que compreniá e sabiá interpretar, car coneissiá e  parlava plusors lengas. Entosiasta de la poesia trobadoresca, Cristina sentiá una enòrma fascinacion per las trobairises, la literatura en lenga d’òc e, en particular, per Alienòr de d’Aquitània, que considerava coma una femna extraordinària en tot ponch.
 
A a pena quinze ans, Cristina s’enamorèt esperdudament d’un òme: un nòble, secretari de la cort e de dètz ans mai vièlh qu’ela. Malgrat la reticéncia iniciala de son paire, finiguèt que  se maridèt amb aquel òme, que la rendèt plenament aürosa. La vida de Cristina èra plena e satisfasenta. Èra una esposa aürosa, maire de familha, e la melhora amiga de son marit qu’ajudava tanben dins lo domeni professional. 
 
Mas la vida perfiècha de Cristina pren un terrible e inesperat torn quand, d’ans puèi, defunta son paire e, pauc après, tanben son marit e un de sos mainatges. Après aqueles tristes eveniments, Cristina cabussa dins la mai prefonda depression. En podent a pena suportar la dolor e amb la responsabilitat d’enantir dignament la rèsta de sa familha, accèpta l’ajuda d’un òme que coneissiá. Aqueste li prepausa que li fise los sòus qu’aviá eiretats per obténer una mai granda rendabilitat e garentir d’aquela manièra son avenidor e lo de sa familha. Mas, en realitat, aquò èra solament una escrocariá que fa pèrdre a Cristina la màger part de son patrimòni e totes los sòus de l’eiretatge.
 
Veusa a l’edat de 25 ans, responsabla de tres enfants, de sa vièlha maire e d’una neboda sens ressorsas, Cristina a pas d’autra solucion que de se’n sortir per poder manténer sa famiha. Mas, dins un Mond dominat per los òmes, aquò foguèt pas brica aisit. Totun, ela s’arrapèt a l’idèa que son paire li aviá inculcada de son enfança: la de se fisar d’ela meteissa. Amb tota la dolor de l’abséncia de sos èssers mai cars, sens ressorsas, amb de deutes en cors e plena de decepcion, Cristina se remembra de son eroïna, Alienòr d’Aquitània en totas las vicissituds qu’aguèt de patir. E es alara que pren la decision mai importanta de sa vida: s’en sortir amb çò que sabiá far de melhor: escriure.
 
Decidida a prene aquel engatjament plen de jòia, Cristina comencèt d’escriure de poèmas, de cançons e de baladas,  qu’aguèron un grand  succès,  e amb eles obteniá las recèptas necessàrias per manténer sa familha. Sa popularitat cresquèt, e tardèt pas a aver l’apièja  de Lòrds e Ladies de l’Edat Mejana e tanben de monarcas.
 
Mas Cristina s’acontentèt pas d’escriure. Tanben foguèt implicada dins la primièra polemica literària francesa, ont Cristina arborèt la bandièra de la libertat, coma o faguèron en lor temps las femnas occitanas, pionièras del feminisme durant l’Edad Mejana: las trobairises. Coma elas, Cristina utiliza l’escritura per revendicar lo ròtle de las femnas e escriu divèrsas òbras en pròsa que defendon la femna fàcia a las calomnias lançadas per Jean de Meung, autor de la segonda partida del Roman de la Rose, un poèma de casi 22 000 octosillabs  qu’èra vengut un best-seller de l’epòca.   
 
Pasmens, Cristina da Pizzano, coneguda tanben jos lo nom francizat de Christine de Pizan, filosòfa, poetessa e umanista, nos demostrèt coma femna, que quitament al mièg del desespèr,  l’èsser uman es capable de s’alçar e de se’n sortir. Ela o faguèt, en venent possiblament e sens o saber,  una de las primièras escrivanas professionalas de l’istòria.
 
E lo fach es que, delà lo relat e encara que, de còps, las causas se passan pas coma o aviam  previst, coma o esperàvem o quitament coma o auriam desirat, se cal pas resignar mas  perseverar dins l’idèa que sèm capables de nos en sortir.         E mai dins las piègers dificultats, e mai en portant sus las espatlas la dolor de l’abséncia de las gents mai aimadas, es necessari de contunhar de far abans per manténer l’equilibri sus  la còrda lasca de la vida sens oblidar que, jos nòstres pès, es possible qu’existisca pas d’autre ret que lo de nòstre espèr de plan capitar.
 
 
 
 
Griselda Lozano
 


 



Aqueste article es adaptat del sit del roman Òc que fa promocion d’Occitània, de sa lenga, de sa cultura e de son istòria pel public ispanofòn.



publicitat
BANER1-2-3: DGPL AN LAFONT



Comentaris


I a pas cap de comentari




Comenta

Lo comentari es estat mandat corrèctament



  Previsualiza

La direccion del Jornalet a lo drech de publicar pas los comentaris que respècten pas las nòrmas basicas d'educacion, civisme e dialòg.
publicitat
BANER2: 468x60 Aran TV

Editorial

Tresmudar un problèma politic en un problèma d’òrdre public

Dempuèi longtemps l’estat espanhòl refusa de resòlver politicament lo problèma politic que ten en Catalonha. Ara, après l’enòrma indignacion ciutadana ...
giny

Lo temps

Mapa
  • sol Agen 17
  • sol Aush 16
  • sol Bordèu 15
  • sol Briançon 15
  • sol Caors 16
  • sol Carcassona 21
  • sol Clarmont-Ferrand 14
  • sol Confolent 19
  • sol Gap 15
  • sol La Canau 15
  • sol La Gàrdia 26
  • sol Limòtges 15
  • sol Lo Borg Sant Dalmatz 16
  • sol Lo Puèi de Velai 15
  • sol Marselha 23
  • sol Montpelhièr 22
  • sol Naut Aran 15
  • sol Niça 20
  • sol Nimes 23
  • sol Pau 17
  • sol Peireguers 16
  • sol Rodés 16
  • sol Tolon 13
  • sol Tolosa 17
  • sol Valença 23

giny

giny

Vidèos

giny

Entrevista

giny

giny

publicitat

lateral 2 teveoc

Fotografias

  • © Franc Bardòu

    Asuèlhs de Lauragués

  • Cap a las fonts autas d'Arièja. © Franc Bardòu

    Savartés. Cap a las fonts autas d'Arièja

  • Corsa de sason

    Concors de Nadal 2014. Las Calendas en çò vòstre

  • © Franc Bardòu

    País Bordalés

  • Besièrs. © Melanie Laupies

    Besièrs

  • © Laurenç Revèst

    Dins lei paluns de Camarga, la Torre Carbonièira e Aigas-Mòrtas

  • © Laurenç Revèst

    Galaria fòto: La Gavotina marítima: Esa vielha, totplen de botigas e de toristas, 16 estatjants, 2 vielhs esascs, una gleia e un castèl arroïnat

  • © Manel Armengol

    Presentacion deth roman Òc a Barcelona en ocasion dera Hèsta d'Aran

  • © Laurenç Revèst

    Dins lei paluns de Camarga, la Torre Carbonièira e Aigas-Mòrtas

  • © Laurenç Revèst

    Dau castèu de Grimaud

  • © Aure Séguier

    Carnaval Biarnés 2017

  • Gavotina marítima: trofèu d'August e vila vielha d'A Torbia

  • Niça vièlha en occitan niçard. © LR

    Niça vièlha en occitan niçard

  • © Laurenç Revèst

    Galaria fòto: La Gavotina marítima: Esa vielha, totplen de botigas e de toristas, 16 estatjants, 2 vielhs esascs, una gleia e un castèl arroïnat

  • Valadas. © Xavi Gutiérrez Riu

    Valadas

  • © Laurenç Revèst

    Dins lei paluns de Camarga, la Torre Carbonièira e Aigas-Mòrtas

  • Omenatge a Aragon. © Franc Bardòu

    Omenatge a Aragon

  • © Laurenç Revèst

    Nimes e preséncia d'occitan

  • © Laurenç Revèst

    En Provença orientala: Lo Canet Ròcavila e noms de luecs occitans escrichs a la francesa

  • © Laurenç Revèst

    Dins lei paluns de Camarga, la Torre Carbonièira e Aigas-Mòrtas

publicitat

LATERAL2 330x60: Casteth Paums



publicitat

LATERAL1 300X250: sapiéncia

Las mai...

publicitat

LATERAL1 300X250: radio pais

giny

Sondatge

Que pensas de las senténcias de 9 a 13 ans de preson contra los nòu nauts representants independentistas catalanas?


3%



6%



91%



0%




Vots 32 vòtes

comentaris 0

Bulletin

Se vòls recebre per e-mail los grands títols de Jornalet, abona-te

Adreiça E-mail
       
avís legal
En complir la Lei de Servicis de la Societat de l'Informacion e de Comèrci Electronic e la Lei Organica de Proteccion de Donadas (de l'Estat espanhòl) t'informam que se vòls pas contunhar de recebre lo nòstre bulletin informatiu, te pòdes desabonar a travèrs d'aqueste formulari.



Etiquetas

giny





Jornalet, gaseta occitana d'informacions


Associacion entara Difusion
d'Occitània en Catalonha
(ADÒC)