CAPÇALERA: publicitat jornalet
CAPÇALERA2: FAI-TE SOCI

Jornalet, gaseta occitana d'informacions

Dissabte, 21 de setembre

Actualitats

Dissabte, 15 d'octòbre de 2016, 03h00 Libres,Lenga,Cultura

La corsa en gascon

Après la corsa camarguenca, la corsa “landesa”, o meilèu gascona, a son lexicòt. Espiada


Comentaris Un comentari    
Marrit Flac Bon Plan bon Fabulós (5 vòtes)
carregant En cargar


Au mes d’abriu darrèr es sortit lo petit lexic de la corsa camarguenca editat per l’Institut d’Estudis Occitans. Que podèvam lavetz esperar que hadossin parièr tà la corsa dita “landesa”, aquera tradicion gascona que passiona un ahoalh de vilas, vilòtas e vilatges, de las Lanas, segur, mes tanben deu Gers, d’Òlt e Garona, de Bearn, de Bigòrra e quitament de Gironda (chic).  Adara, qu’es hèit!
 
Ligat au “projècte gascon” de l’Inspeccion academica 40 (DASEN que hè mei oficiau, solide) e en partenariat dab la duas navèras “regionassas” (Occitània administrativa e “Navèra Aquitània”), un liberet sus aqueth jòc dab las vacas es donc sortit. En version bilingua francés-òc – especificament dens lo gascon nòste – que pòden tot saber suus mots deus “escarturs” o meilèu “escartaires”. Ua mapa d’alhors que permet de mesurar, de Montrejau de Gers e de Marciac a só-lhevar dinc a Soston o Magesc a só-coc, tota l’estenuda deu “país corsaire”. Aquera expression qu’es d’alhors correntament utilizada dens lo jornau Sud-Ouest (edicion de las Lanas) qui, evidentament, hè ua plaça ad aqueth “espòrt  nacionau” (e a las corsas espanhòlas de taures, mes qu’es un aute ahar…).
 
Qu’es ben normau — vertat? – de nomenar las causas per lor nom dens la lenga deus parçans d’aqueth “jòc” tradicionau, vadut espòrt e , qu’ic cau bien díser, espectacle: Shalòssa, Maransin e Maremna, Petitas Lanas, Tursan, Marsan, Armanhac Baish o Negre, Albret, Lana Gran (un chic...),  Seuvèstre e Vic-Vilh en Bearn, shens oblidar l’Arribèra-Baisha en Bigòrra.
 
Introdusit per un editoriau de Franck Serve, president de la Federacion, lo libròt – pilotat per Laurenç Gosset, director de l’IEO federau, e hargat dab la collaboracion de sheis  personas[1] — es dividit en 8 petitas partidas. De notar que – pr’amor que cau víver dab lo son temps – son integrats còdes flash per enténer la prononciacion e tornat trobar tèxtes sus la corsa. Per començar, qu’i la “reina”, autament dit la vaca: capborruda, tinhosa, malina, enrabiada o estinglanta... Puish que segueishen los òmis: escartaires, sautaires, cordèrs, entrainador o “segond” qui segoteish lo mocadèr, e ben segur vaquèrs e “ganadères”.
 
 
Marcha caseriana e Encantada
 
Que trobam après los mots de l’arena com “escalòt” (grads per montar a la tribuna mes qu’es tanben lo classament deus escartaires e sautaires premiats…) e  lo devisaire (lo qui comenta la corsa, en gascon de preferéncia, mes qu’i a tribalh de reconquèsta a har, e’m pensi…). Lo libret balha tanben los mots per las figuras impausadas de la corsa proprament dita: fintas, sauts e escarts. Los conceptors deu libròt balhan tanben un brac istoric de la corsa de vacas dont las règlas comencèren de’s fixar vertadèirament de cap a 1830. En aqueth parat, justament, que pòden rapelar que lo monde deus escartaires qu’estó tostemps un chic complexat e vergonhós cap a la corsa espanhòla que comencèt de superejar a Baiona, Dacs o au Mont a la fin deu sègle XIXau. Aquí tanben, qu’es ua auta istòria…
 
Los qui legeràn lo libret i apreneràn benlèu lo biaish de saber comptar los punts, que pòt totjorn servir…. E enfin, qu’i a tres cants que los corsaires (e los festaires!) de tota Gasconha aiman a cantar dab gai: la celebrissima Marcha caseriana dab las paraulas deu Jan Barrère de Buròs (mentre qu’existin tanben d’autas versions gasconas d’aquera canta entrainanta),  L’Encantada (de Nadau) que, tant es bèra e estrambordanta, vos hè fregir la pèth cada còp que l’entenetz o la cantatz (s’es recentament impausada dens las arenas e las hèstas), e lo Se canti (“Se canta” per los lengadocians o provençaus), imne de tots los País d’Òc.  Dab lo libret en pòcha, que seratz mensh perduts au país deus boleros e deus òmis vestits de blanc. Lo document se pòt tanben consultar en linha.
 
 
 
 
Joan Jacme Fénié
 
 
 
 
 


DE BURÒS, Jan, DUBARRY, Tederic et al. La corsa landesa. Lexic francés occitan. Institut d’Estudis Occitans, 2016. 28 paginas. Distribucion gratuïta.


 
[1]  Bernat Marque e Tederic Caubet (co-presidents deu Comitat regionau d’Armanhac de FFCL, Bernat Dubarry (administrator Comitat Armanhac), lo ganadère Jan de Buròs (Joan Barrère), Anne-Marie Lailheugue (regenta, conselhèra pedagogica) e lo vòste servitor.







Jornalet es possible gràcias al sosten economic e jornalistic dels legeires e benevòls. Se podètz sosténer en venent sòci dels Amics de Jornalet o de l’associacion ADÒC, contribuiretz a far un mèdia mai independent e de melhora qualitat.



publicitat
BANER1-2-3: DGPL DICTADES



Comentaris

17 d'octòbre 23.26h

Mentre se tue pas los buous. De tota maniera jo hi aniré pas mai.


Valoriza aqueste comentari:   votar positiu 0   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadeqüat   Formulari d'abús de comentari

5 -10 -20 -totes
1




Comenta

Lo comentari es estat mandat corrèctament



  Previsualiza

La direccion del Jornalet a lo drech de publicar pas los comentaris que respècten pas las nòrmas basicas d'educacion, civisme e dialòg.
publicitat
BANER2: 468x60 Aran TV

Editorial

Lo jornalisme fa son trabalh

Lo 15 de mai passat, vesitàvem lo licèu Pierre et Marie Curie de Menton. Voliam far un pichon reportatge amb los liceans de la classa d’occitan per nòstra emission #aranésòc ...
giny

Lo temps

Mapa
  • sol Agen 27
  • sol Aush 26
  • sol Bordèu 26
  • sol Briançon 18
  • sol Caors 26
  • sol Carcassona 20
  • sol Clarmont-Ferrand 27
  • sol Confolent 24
  • sol Gap 18
  • sol La Canau 26
  • sol La Gàrdia 25
  • sol Limòtges 25
  • sol Lo Borg Sant Dalmatz 19
  • sol Lo Puèi de Velai 22
  • sol Marselha 20
  • sol Montpelhièr 20
  • sol Naut Aran 20
  • sol Niça 21
  • sol Nimes 22
  • sol Pau 25
  • sol Peireguers 27
  • sol Rodés 26
  • sol Tolon 26
  • sol Tolosa 25
  • sol Valença 25

giny

giny

Vidèos

giny

Entrevista

“Volèm recobrar la fiertat d’èsser catalans”

Jordi Riba president de l’Associacion Culturala Vibrant

“Volèm recobrar la fiertat d’èsser catalans”
giny

giny

publicitat

lateral 2 teveoc

Fotografias

  • © Aure Séguier

    Carnaval Biarnés 2017

  • © Laurenç Revèst

    Las Cevènas, Barjac en Val de Cese

  • © Franc Bardòu

    Coserans al còr

  • © Franc Bardòu

    Asuèlhs Bigordans

  • Clarençac, 40en anniversari dau club taurin Paul Ricard "L'Escapaire" (07/06/2015): rossetalha, abrivada e bandida en cèucle dins lei dogas

  • Gavotina marítima: trofèu d'August e vila vielha d'A Torbia

  • A Gavotina marítima: Recabruna Cab Martin, a vila vielha e o castèl dau sécolo X

  • © Franc Bardòu

    Catalonha etèrna

  • © Conselh Generau d'Aran

    Lo Torn de França 2016 en Aran

  • Eyes of Simurg 21/6/2017 a Tolosa. Fòto de Barthélémy Nadal

    Eyes Of Simurgh cantan en occitan a Tolosa per la fèsta de la musica 2017

  • Per camins sus a comuna de Pelha, marcai d'occitan en toponimia e vista sus a Baia dals àngels (Aquer d'Ongran)

  • © Josep Carpintero

    Presentacion dera ANC Val d'Aran en Vielha, 28/12/2013

  • A Gavotina marítima: Recabruna Cab Martin, a vila vielha e o castèl dau sécolo X

  • © Laurenç Revèst

    Vista de Nimes, lengadociana per l'istòria, provençala per lo dialècte

  • © Lissandre Varenne

    Senhaletica en Marjarida

  • © Asalaís Moniguet

    Montpelhièr la lengadociana

  • © Alzear Bofièr

    Estúdios de Ràdio Lenga d'Òc a Montpelhièr. © Alzear Bofièr

  • © Franc Bardòu

    Asuèlhs de Lauragués

  • © Franc Bardòu

    Catalonha etèrna

  • Coserans: Sent Líser, Casavèth, Sent Guironç, Saurat...

publicitat

LATERAL2 330x60: Casteth Paums



publicitat

LATERAL1 300X250: radio pais

Las mai...

publicitat

LATERAL1 300X250: radio pais

giny

Sondatge

Bulletin

Se vòls recebre per e-mail los grands títols de Jornalet, abona-te

Adreiça E-mail
       
avís legal
En complir la Lei de Servicis de la Societat de l'Informacion e de Comèrci Electronic e la Lei Organica de Proteccion de Donadas (de l'Estat espanhòl) t'informam que se vòls pas contunhar de recebre lo nòstre bulletin informatiu, te pòdes desabonar a travèrs d'aqueste formulari.



Etiquetas

giny





Jornalet, gaseta occitana d'informacions


Associacion entara Difusion
d'Occitània en Catalonha
(ADÒC)