CAPÇALERA: publicitat jornalet
CAPÇALERA2: FAI-TE SOCI

Jornalet, gaseta occitana d'informacions

Dimenge, 18 d'agost

Actualitats

Dimècres, 28 de decembre de 2016, 03h00 Societat,Reportatge,Lenga,Internacional,Cultura

An assassinat Rosa Andrade, la darrièra femna locutritz de resígaro

Se comptava tanben dins los darrièrs 40 locutors de la lenga ocaïna. Ara son fraire es lo darrièr locutor de resígaro. La familha planh la manca de justícia


Comentaris 2 comentaris    
Marrit Flac Bon Plan bon Fabulós (5 vòtes)
carregant En cargar


Una femna apelada Rosa Andrade Ocagane foguèt assassinada a la fin de novembre a Nueva Esperanza, una comunautat de la selva amazoniana del nòrd de Peró. Aviá 67 ans e èra la darrièra femna locutritz de la lenga resígaro, una lenga de la familha de las lengas arawakianas. En mai d’aquò, Andrade se comptava tanben dins los darrièrs 40 locutors de la lenga ocaïna o xáfahxajoh, coma o dison en cò lor.
 
“Foguèt una de las sàvias mai considerablas de nòstra istòria, sustot de nòstra cultura. Fòrça aimabla e afectuosa quitament amb los animals”, çò testimònia lo nebot, Willy Rengifo.
 
Las comunautats indigènas son dempuèi longtemps de victimas dels productors de cauchó.
 
 
La familha demanda justícia
 
Trobèron lo còrs de la femna sens cap ni còr dins un camp, çò rapòrta El País. Lo principal suspècte d’aquel assassinat extrèmament crusèl es un abitant d’una comunautat pròcha, conegut per las autoritats per sas bagarras e embriagaduras. “S’agís d’un assassinat jos comanda. E mai ajan trobat que l’òme aviá una saca amb de sang qu’aperteniá a ma tanta, e mai tanben l’ajan vist  arribar a l’endrech amb de vestits e ne partir amb d’autres, lo procuraire ditz que i a pas res”, çò planh la neboda de Rosa Andrade, totjorn segon lo quotidian espanhòl.
 
En mai d’aquò, la neboda deplora que la familha “aja pas d’avocat, pas de traductor; per contra el [lo suspècte] a un avocat d’ofici”, del temps qu’afirma que lo procuraire es lo meteis que classèt una procedura pel viòl d’una drolleta.
 
 
Letra a la ministra de la justícia
 
De lor costat, l’ONAMIAP, una organizacion de femnas indigènas dels Andes d’Amazonia, an mandat una letra al Ministèri de la Justícia per demandar que se faga una enquèsta vertadièra.
 



 
 
Darrièra locutritz
 
Segon l’antropològ Alberto Chirig, Rosa Andrade Ocagane e son fraire Pablo èran los darrièrs locutors de la lenga resígaro, una lenga de la la familha de las lengas arawakianas. Lo pòble que parlava aquela lenga a remplaçat sa lenga mairala per las lengas bora o ocaïna, de lengas de la familha bora-witoto, daissant lo resígaro dins la situacion d’ultraminorizacion actuala. Après l’assassinat de Rosa, solament son fraire Pablo Andrade Ocagane, de 65 ans, es capable de parlar aquela lenga.
 
“Son paire èra ocaïna e sa maire resígaro, los dos pòbles indigènas victimas de la cruseltat dels productors de cauchó, e uèi en perilh d’extincion” çò precisa Chirig, del temps que los vesins o an confirmat als jornalistas d’El País.
 
Just un mes abans aquel òrre crime, lo director del servici de las lengas indigènas del Ministèri de la Cultura perovian, Agustín Panizo, veniá de començar un projècte amb lo fraire e la sòrre Andrade Ocaganem per documentar la lenga resígaro. “Las darrièras descripcions d’aquela lenga son fòrça vièlhas: dels ans cinquanta”, çò ditz en tot precisar qu’en aquel temps “l’Institut Lingüistic d’Estiu, bailejat per d’evangelistas estatsunidencs, elaborèt una gramatica, un lexic e un diccionari”.
 
“Amb Rosa e son fraire èrem a mand de revisar o de completar aquela informacion, de detectar de voids; ara sonque o poirem menar a bon tèrme amb Pablo”, çò explica Panizo. “Los coneguèrem en persona durant lo congrès de normalizacion de l’alfabet de la lenga ocaïna. La femna parlava amb mai de facilitat ocaïna que resígaro”, çò apond.
 
Segon lo darrièr recensament, que data de l’an 2007, i aviá 97 personas qu’afirmavan saber parlar l’ocaïna, e 37 lo resígaro. “Mas ara sabèm pas quantes servèron la lenga ni mai quantes son mòrts”, çò explica Panizo.
 
De son costat, Natalia Verástegui, una especialista del Ministèri de l’Educacion perovian que coneguèt Andrade, assolida que lo pòble e la lenga resígaro son “a agonizar”. “En despièch dels nombroses esfòrces realizats, es encara pauc çò qu’ofrissèm a aquelas personas qu’arriban al vielhum gaireben dins l’abandon”, çò explica Verásategui. “An atench una coneissença, un mot unic que totes deuriam aprene”.
 
Rosa Andrade aviá contat a Natalia Verástegui qu’ela parlava en resígaro a son fraire per se remembrar lor maire.
 
 


Jornalet es possible gràcias al sosten economic e jornalistic dels legeires e benevòls. Se podètz sosténer en venent sòci dels Amics de Jornalet o de l’associacion ADÒC, contribuiretz a far un mèdia mai independent e de melhora qualitat.
 
 



publicitat
BANER1-2-3: DGPL DICTADES



Comentaris

28 de decembre 21.41h

Cal se bolegar per protegir aquestes indigenas de las mans dels negociants criminals explotadors de paures


Valoriza aqueste comentari:   votar positiu 3   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadeqüat   Formulari d'abús de comentari

28 de decembre 10.45h

« La familha demanda justícia. » Plan venguts dins lo mond real !


Valoriza aqueste comentari:   votar positiu 4   votar negatiu 3
Respondre comentari replica Comentari inadeqüat   Formulari d'abús de comentari

5 -10 -20 -totes
1




Comenta

Lo comentari es estat mandat corrèctament



  Previsualiza

La direccion del Jornalet a lo drech de publicar pas los comentaris que respècten pas las nòrmas basicas d'educacion, civisme e dialòg.
publicitat
BANER 3 teveoc

Editorial

Lo drech de viure es pus important que totas las frontièras

Uèi, dimenge 18 d’agost, fa 18 jorns que l’Open Arms reten malgrat el mai d’un centenat de migrants socorreguts en marrit estat de santat. Enfin, lo naviri es arribat davant ...
giny

Lo temps

Mapa
  • sol Agen 13 6
  • sol Aush 15 4
  • nuvols Bordèu 10 -1
  • sol Briançon 6 -6
  • sol Caors 14 0
  • sol Carcassona 14 2
  • pluja Clarmont-Ferrand 11 5
  • pluja Confolent 9 5
  • sol Gap 14 0
  • nuvols La Canau 13 6
  • sol La Gàrdia 22 9
  • nuvols La Torre de Pèlitz 16 4
  • pluja Limòtges 9 5
  • sol Lo Borg Sant Dalmatz 18 6
  • sol Lo Puèi de Velai 16 4
  • nuvols Marselha 18 6
  • nuvols Montpelhièr 17 8
  • nuvols Naut Aran 12 2
  • sol Niça 14 0
  • nuvols Nimes 19 5
  • nuvols Pau 15 5
  • pluja Peireguers 19 5
  • pluja Rodés 17 3
  • nuvols Tolon 17 3
  • sol Tolosa 19 5
  • pluja Valença 10 -1

giny

giny

giny

Vidèos

Entrevista

Mn. Condò siguec hilh dera Renaishença Catalana

Jusèp Amiell prèire e escrivan aranés

Mn. Condò siguec hilh dera Renaishença Catalana
giny

giny

publicitat

lateral 2 teveoc

Fotografias

  • Uvernada Lou Dalfin 2012. ©  Cristòl Daurore

    Uvernada Lou Dalfin 2012

  • © Iñaki Delaurens

    Val d'Aran

  • © Franc Bardòu

    Asuèlhs de Lauragués

  • © Franc Bardòu

    Catalonha etèrna

  • © Zep Armentano

    Era Mongetada (Val d'Aran 28-29 d'octobre 2017)

  • Zep Armentano

    25au Corsa Aran per sa Lengua

  • Zep Armentano

    25au Corsa Aran per sa Lengua

  • Mobilizacion a Brelh de Ròia per fin de sostenir lo mantenement de la linha Niça-Coni

    Mobilizacion lo diménegue 25 de mai a Brelh de Ròia per fin de sostenir lo mantenement de la linha Niça-Coni

  • © Xavi Gutiérrez Riu

    Coserans: Sent Líser, Casavèth, Sent Guironç, Saurat...

  • Carnaval independent de Niça. © Centre Cultural Occitan País Niçard e Alpenc

    Carnaval independent de Niça

  • Lo grand passacarrièra de Rodés. Occitan Pride 2013

  • © Laurenç Revèst

    Mónegue

  • © Laurenç Revèst

    Menton, 'a vivaroalpenca maritima

  • © Laurenç Revèst

    Magasin novèl de Macarèl a Sant Joan de Vedats (Montpelhierenc)

  • Musèu de Terra Mata, Niça, mai anciana traça de fuec au monde

  • Estivada 2013. © Guillem Sevilla

    Estivada 2013

  • © Laurenç Revèst

    De las charrièiras de Genolhac (500 m. d'altitud) al bèlvéser de las Bosedas (1235 m.)

  • Estivada 2013. © Guillem Sevilla

    Estivada 2013

  • Briga (val de Ròia)

  • © Franc Bardòu

    Tèrra albigesa

publicitat

lateral 2 teveoc



publicitat

LATERAL1 300X250: sapiéncia

Las mai...

publicitat

LATERAL1 300X250: radio pais

giny

Sondatge

Creses que refusar de socórrer los migrants es racista?


50%



50%



0%



0%




Vots 2 vòtes

comentaris 0

Bulletin

Se vòls recebre per e-mail los grands títols de Jornalet, abona-te

Adreiça E-mail
       
avís legal
En complir la Lei de Servicis de la Societat de l'Informacion e de Comèrci Electronic e la Lei Organica de Proteccion de Donadas (de l'Estat espanhòl) t'informam que se vòls pas contunhar de recebre lo nòstre bulletin informatiu, te pòdes desabonar a travèrs d'aqueste formulari.



Etiquetas

giny





Jornalet, gaseta occitana d'informacions


Associacion entara Difusion
d'Occitània en Catalonha
(ADÒC)