CAPÇALERA: CONGRÉS AMIC
CAPÇALERA2: FAI-TE SOCI

Jornalet, gaseta occitana d'informacions

Dimars, 22 d'octòbre

Actualitats

Divendres, 14 d'abril de 2017, 03h00 Sciéncia,Istòria

Es confirmada una guèrra dins l’ancian Colorado

La guèrra aguèt luòc entre los ans 1140 e 1180 de nòstra èra


Comentaris Cap de comentari    
Marrit Flac Bon Plan bon Fabulós (1 vòte)
carregant En cargar


L’arqueologia estatsunidenca a pogut confirmar una guèrra fòrça anciana. Se debanèt al sègle XII dins çò qu’es uèi l’estat de Colorado. Gaireben totas las esqueletas trobadas en aqueste luòc mòstran de senhals de violéncia. Un fach que provoquèt l’extincion totala de tota una societat nativa nòrd-americana.
 
La guèrra aguèt luòc entre los ans 1140 e 1180 de nòstra èra. De recentas descobèrtas per una còla scientifica de l’Universitat  de Washington soslinhan que 9 esqueletas sus 10 trobadas dins la region de Mesa Verde mòstran de senhals de violéncia amb de traumas al cap o de nafraduras als braces. Las conclusions son estadas publicadas  dins la revista American Antiquity.
 
“Nòstra atencion foguèt cridada per tantes traumas dins las esqueletas trobadas, especialament al cap e los braces —çò diguèt lo coautor de l’estudi, l’arqueològ Tim Kohler—. Aital avèm pogut restacar los nivèls de violéncia amb d’esqueletas d’autras epòcas e regions”.
 
 
Una guèrra regionala
 
L’origina d’aquel gra de violéncia tan naut es pas encara estada trobada pels arqueològs qu’an fach la descobèrta. Per ara, an lançat d’ipotesis istoricas, e pro. Malgrat aquò, la descobèrta es estada considerada coma estonanta pr’amor que prèp de la region de Colorado, ont se debanèt aquesta guèrra, al Nòu Mexic, los abitants vivián en patz e i an trobat pas cap senhal de violéncia. Aqueste fach a permés als scientifics de confirmar la desaparicion sobda de tota aquela societat nativa en mens de 30 ans.
 
Entre l’an 500 e l’an 1200 aC, l’anciana societat nativa nòrd-americana del sud-oèst patiguèt un “baby-boom”. Las femnas avián mai de 6 filhs, un taus de fertilitat fòrça naut a l’epòca. La rason es l’evolucion d’una societat nomada devèrs una agricòla. Lo milh ajudèt, dison los arqueològs, a aquela societat a créisser demograficament e fòrça.
 
Aquò provoquèt, a l’encòp, la creacion de societats fòrça mai complèxas, sofisticadas e especializadas al nòrd del Rio Grande, al Nòu Mexic. Tanben creèron d’associacions professionalas  per trabalhar las sagetas d’obsidiana o  sonhar.
 
Aquesta especializacion balhèt una manièra de viure mai pacifica: l’òme que fa de sagetas, de bièrra, de costums e de ceramica, solament li cal çò necessari per subreviure, e de luchar non a pas de sens, çò confirmèt la còla scientifica.
 
Totun, los abitants de Colorado, mai al nòrd, se poguèron pas especializar segon lor environament e desvolopèron pas de trabalhs especializats. Aquò voliá dire que l’egoïsme i èra mai naut.
 
“Èra pas una societat especializada. Avián la sensacion que totes concorrián per far la meteissa causa —çò diguèt Kohler— e aquò mena a la violéncia”. De mai, una ondada migratòria del sud ajudèt pas als abitants de Colorado. Los abitants de la civilizacion del canhon de Chaco se volguèron espandir vèrs la region de Mesa Verde en 1150. La rason: una secada òrra que durava dem. Trobèron de resisténcia, mas aquò foguèt inutil.
 
Après la guèrra , los mai joves emigrèron e solament demorèron los vielhs. Aquestes foguèron los darrièrs abitants de la region de Mesa Verde en 1180. Èran pas tan preissats coma los joves de se n’anar. Los pauques que demoravan èran fòrça vulnerables a las atacas e vèrs 1180 los arqueològs an trobat que totes los vilatges de la region èran ja estats abandonats.
 (Legissètz la seguida).



 


Aqueste article es  publicat dins Sapiéncia, la revista occitana de divulgacion scientifica, amb la quala Jornalet a un acòrdi de cooperacion. Podètz legir l'article entièr aicí.






abonar los amics de Jornalet



 



publicitat
BANER1-2-3: DGPL DICTADES



Comentaris


I a pas cap de comentari




Comenta

Lo comentari es estat mandat corrèctament



  Previsualiza

La direccion del Jornalet a lo drech de publicar pas los comentaris que respècten pas las nòrmas basicas d'educacion, civisme e dialòg.
publicitat
BANER1-2-3: DGPL TRADUCTOR

Editorial

Tresmudar un problèma politic en un problèma d’òrdre public

Dempuèi longtemps l’estat espanhòl refusa de resòlver politicament lo problèma politic que ten en Catalonha. Ara, après l’enòrma indignacion ciutadana ...
giny

Lo temps

Mapa
  • sol Agen 10
  • sol Aush 10
  • sol Bordèu 10
  • sol Briançon 14
  • sol Caors 8
  • sol Carcassona 12
  • sol Clarmont-Ferrand 9
  • sol Confolent 11
  • sol Gap 11
  • sol La Canau 10
  • sol La Gàrdia 22
  • sol Limòtges 9
  • sol Lo Borg Sant Dalmatz 18
  • sol Lo Puèi de Velai 10
  • sol Marselha 19
  • sol Montpelhièr 15
  • sol Naut Aran 10
  • sol Niça 21
  • sol Nimes 15
  • sol Pau 11
  • sol Peireguers 9
  • sol Rodés 10
  • sol Tolon 9
  • sol Tolosa 11
  • sol Valença 12

giny

giny

Vidèos

giny

Entrevista

giny

giny

publicitat

lateral 2 teveoc

Fotografias

  • Lo grand passacarrièra de Rodés. Occitan Pride 2013

  • Omenatge a Aragon. © Franc Bardòu

    Omenatge a Aragon

  • © Laurenç Revèst

    Dins lei paluns de Camarga, la Torre Carbonièira e Aigas-Mòrtas

  • © Laurenç Revèst

    Galaria fòto: La Gavotina marítima: Esa vielha, totplen de botigas e de toristas, 16 estatjants, 2 vielhs esascs, una gleia e un castèl arroïnat

  • Manifestacion Anem Òc, Tolosa 31 de març 2012. © Cecília Hautefeuille

    Manifestacion Anem Òc, Tolosa 31 de març 2012

  • Inauguracion de la Sala Claudi Molinièr a Besièrs

  • © Laurenç Revèst

    Ua comua de la valaia dai Palhons: L'Escarea, gents de cadea

  • Vista dal País Niçard e Alpenc. © Centre Cultural Occitan País Nissart e Alpenc

    Vista dal País Niçard e Alpenc

  • Omenatge a Aragon. © Franc Bardòu

    Omenatge a Aragon

  • © Remèsi Firmin

    L'occitan per carrièras (concors de prima 2014)

  • © Laurenç Revèst

    Menton, 'a vivaroalpenca maritima

  • © Laurenç Revèst

    Dins lei paluns de Camarga, la Torre Carbonièira e Aigas-Mòrtas

  • © Laurenç Revèst

    Menton, 'a vivaroalpenca maritima

  • © Aure Séguier

    Carnaval Biarnés 2017

  • Cap a las fonts autas d'Arièja. © Franc Bardòu

    Savartés. Cap a las fonts autas d'Arièja

  • © Laurenç Revèst

    Fòrt Maginòt de Sant Anhe

  • Uvernada Lou Dalfin 2012. ©  Cristòl Daurore

    Uvernada Lou Dalfin 2012

  • © Asalaís Moniguet

    Montpelhièr la lengadociana

  • © Laurenç Revèst

    Per las carrièiras de Someire, lo pont cobèrt per la ciutat vidorlenca

  • Estivada 2013. © Guillem Sevilla

    Estivada 2013

publicitat

LATERAL2 330x60: Casteth Paums



publicitat

LATERAL1 300X250: sapiéncia

Las mai...

publicitat

LATERAL1 300X250: radio pais

giny

Sondatge

Que pensas de las senténcias de 9 a 13 ans de preson contra los nòu nauts representants independentistas catalanas?


5%



4%



91%



0%




Vots 103 vòtes

comentaris 0

Bulletin

Se vòls recebre per e-mail los grands títols de Jornalet, abona-te

Adreiça E-mail
       
avís legal
En complir la Lei de Servicis de la Societat de l'Informacion e de Comèrci Electronic e la Lei Organica de Proteccion de Donadas (de l'Estat espanhòl) t'informam que se vòls pas contunhar de recebre lo nòstre bulletin informatiu, te pòdes desabonar a travèrs d'aqueste formulari.



Etiquetas

giny





Jornalet, gaseta occitana d'informacions


Associacion entara Difusion
d'Occitània en Catalonha
(ADÒC)