CAPÇALERA: publicitat jornalet
CAPÇALERA2: FAI-TE SOCI

Jornalet, gaseta occitana d'informacions

Dissabte, 21 de setembre

Actualitats

Divendres, 9 de junh de 2017, 03h00 Sciéncia

Los chimpanzés pòdon aprene coma los umans


Comentaris 2 comentaris    
Marrit Flac Bon Plan bon Fabulós (7 vòtes)
carregant En cargar


O a pogut demostrar una còla de scientifics: los chimpanzés pòdon aprene coma los umans —un procès tanben conegut coma “cultura cumulativa”— Es una caracteristica umana que la sciéncia ja aviá confirmada en tres espècias animalas abans: umans, baboins e colombs. Ara los chimpanzés an jonch lo club de las espècias mai intelligentas de la planeta.
 
Mas,  de segur, tanben n’i a d’autras que pòdon aprene. Lestudi es estat dirigit per Andrew Whiten, de l’universitat de St Andrews e d’autres collègas de l’Universitat de Tèxas. E o an confirmat amb una experiéncia pro simpla: balhar de palhetas als chimpanzés per beure de chuc d’un contenedor barrat.
 
“Avèm volgut estudiar se los chimpanzés podián aquerir una cultura determinada —expliquèron los cercaires— en tot balhar una tòca nòva e inabituala”. Aital, per poder crear lo potencial de cultura  cumulativa, caliá balhar als chimpanzés divèrses espleches e entre eles divèrses tubes que podián èsser utilizats per chucar lo chuc”. Qualques unes d’aquestes èran de fòrça mal utilizar, mas los chimpanzés los an pogut far servir, fin finala.
 
 
Divèrses grops de chimpanzés
 
 Los grops que solament podián utilizar los tubes mas qu’avián pas cap d’especimèn que o saupèsse far capitèron mal. Totun, dins d’autres grops ont n’i aviá un que o sabiá far, los autres copièron sa conducha e lèu tot lo grop podiá arribar de beure lo chuc.
 
La descobèrta mòstra que las tradicions e costumas malaisidas tanben pòdon plan capitar pr’amor de la compreneson collectiva e de la cultura cumulativa.
 
“Çò de fondamental, benlèu, es poder afirmar qu’un grop de chimpanzés pòt arribar d’èsser mai intelligent qu’un solet individú, çò diguèt Whiten, pr’amor que crèan divèrses passes dins l’evolucion culturala”.
 
“Los chimpanzés poguèron aprene de mai en mai a travèrs de l’observacion de determinats especimèns que ja avián la coneissença”, çò soslinhèt Gillian Vale, de l’universitat texana .
 
L’estudi pòt demostrar ara que mai d’una espècia non umana pòt capitar d’aprene la complexitat de la conducha culturala a travèrs del temps, un fach qu’abans se cresiá pas possible. A mai, los autors de l’estudi, publicat dins la revista Evolution and Human Behavior suggerisson qu’aquò es vital per comprene çò que se seriá pogut passar pendent l’evolucion umana, quand l’òme e sos ancessors aguèron besonh de far de causas nòvas e trobar de solucions a  de cambiaments environamentals radicals —coma la transformacion del bòsc en savana—. (Legissètz la seguida).


 


Aqueste article es  publicat dins Sapiéncia, la revista occitana de divulgacion scientifica, amb la quala Jornalet a un acòrdi de cooperacion. Podètz legir l'article entièr aicí.




abonar los amics de Jornalet
 
 



publicitat
BANER1-2-3: DGPL DICTADES



Comentaris

10 de junh 23.15h

tamben hi ha d'altras animals que poden aprene de manera intel·ligent, los cans, los dofins, los cavals, los gats,quasi tots los animals domèstics,....


Valoriza aqueste comentari:   votar positiu 0   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadeqüat   Formulari d'abús de comentari

9 de junh 12.52h

Los chimpanzés pòdon aprene coma los umans, d'acòrdi. Ça que la, la question demòra de saber se los umans pòdon aprene coma los chimpanzés, compte tengut qu'an pas los pèls tan longs, particularament los deus braces, mas pas sonque.


Valoriza aqueste comentari:   votar positiu 5   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadeqüat   Formulari d'abús de comentari

5 -10 -20 -totes
1




Comenta

Lo comentari es estat mandat corrèctament



  Previsualiza

La direccion del Jornalet a lo drech de publicar pas los comentaris que respècten pas las nòrmas basicas d'educacion, civisme e dialòg.
publicitat
BANER1-2-3: DGPL DICTADES

Editorial

Lo jornalisme fa son trabalh

Lo 15 de mai passat, vesitàvem lo licèu Pierre et Marie Curie de Menton. Voliam far un pichon reportatge amb los liceans de la classa d’occitan per nòstra emission #aranésòc ...
giny

Lo temps

Mapa
  • sol Agen 19
  • sol Aush 19
  • sol Bordèu 19
  • sol Briançon 12
  • sol Caors 18
  • sol Carcassona 21
  • sol Clarmont-Ferrand 16
  • sol Confolent 15
  • sol Gap 10
  • sol La Canau 19
  • sol La Gàrdia 16
  • sol Limòtges 17
  • sol Lo Borg Sant Dalmatz 14
  • sol Lo Puèi de Velai 15
  • sol Marselha 20
  • sol Montpelhièr 20
  • sol Naut Aran 16
  • sol Niça 17
  • sol Nimes 17
  • sol Pau 18
  • sol Peireguers 17
  • sol Rodés 20
  • sol Tolon 19
  • sol Tolosa 20
  • sol Valença 15

giny

giny

Vidèos

giny

Entrevista

“Volèm recobrar la fiertat d’èsser catalans”

Jordi Riba president de l’Associacion Culturala Vibrant

“Volèm recobrar la fiertat d’èsser catalans”
giny

giny

publicitat

lateral 2 teveoc

Fotografias

  • © Zep Armentano

    Era Mongetada (Val d'Aran 28-29 d'octobre 2017)

  • © Franc Bardòu

    Coserans al còr

  • © Laurenç Revèst

    Galaria fòto: La Gavotina marítima: Esa vielha, totplen de botigas e de toristas, 16 estatjants, 2 vielhs esascs, una gleia e un castèl arroïnat

  • País de Rasés. © Franc Bardòu

    País de Rasés

  • © Franc Bardòu

    Asuèlhs de Lauragués

  • © Franc Bardòu

    Asuèlhs Bigordans

  • © Franc Bardòu

    Catalonha etèrna

  • Ferriòl Macip

    Manifestacion Anem Òc! per la lenga occitana. Montpelhièr 24 d'octòbre de 2015

  • Gavotina marítima: trofèu d'August e vila vielha d'A Torbia

  • 20u corsa Aran per sa Lengua. © Guillem Sevilla

    20u corsa Aran per sa Lengua

  • Castelar

  • © Laurenç Revèst

    Galaria fòto: La Gavotina marítima: Esa vielha, totplen de botigas e de toristas, 16 estatjants, 2 vielhs esascs, una gleia e un castèl arroïnat

  • © Franc Bardòu

    País Bordalés

  • Castelar

  • © Zep Armentano

    Era Mongetada (Val d'Aran 28-29 d'octobre 2017)

  • Cafeteria Tuca. © Xavi Gutiérrez Riu

    Ivèrn en Aran

  • © Julien Cazenave

    12.02.2019: manifestacion a Brussèlas per la libertat presonièrs politics catalans jutjats a Madrid

  • País de Rasés. © Franc Bardòu

    País de Rasés

  • © Zep Armentano

    Era Mongetada (Val d'Aran 28-29 d'octobre 2017)

  • A Gavotina marítima: Recabruna Cab Martin, a vila vielha e o castèl dau sécolo X

publicitat

LATERAL2 330x60: Casteth Paums



publicitat

LATERAL1 300X250: radio pais

Las mai...

publicitat

LATERAL1 300X250: radio pais

giny

Sondatge

Bulletin

Se vòls recebre per e-mail los grands títols de Jornalet, abona-te

Adreiça E-mail
       
avís legal
En complir la Lei de Servicis de la Societat de l'Informacion e de Comèrci Electronic e la Lei Organica de Proteccion de Donadas (de l'Estat espanhòl) t'informam que se vòls pas contunhar de recebre lo nòstre bulletin informatiu, te pòdes desabonar a travèrs d'aqueste formulari.



Etiquetas

giny





Jornalet, gaseta occitana d'informacions


Associacion entara Difusion
d'Occitània en Catalonha
(ADÒC)