CAPÇALERA: CONGRÉS AMIC
CAPÇALERA2: FAI-TE SOCI

Jornalet, gaseta occitana d'informacions

Dimenge, 20 d'octòbre

Actualitats

Divendres, 16 de junh de 2017, 03h00 Sciéncia

La desaparicion d’un flume


Comentaris Cap de comentari    
Marrit Flac Bon Plan bon Fabulós (4 vòtes)
carregant En cargar


Lo retirament del glaç del glacièr a provocat la fugida de las aigas del flume Slims cap al flume Kaskawulsh. Aquò es estat considerat coma lo primièr cas de piratariá de flumes de l’epòca modèrna
© phys.org





Etiquetas
andreu, sapiéncia

La geologia a pogut confirmar lo primièr cas dins los tempses modèrnes de la desaparicion d’un flume. La causa n’es lo cambiament environamental sul glacièr Kaskawulsh en Yukon. Lo retirament del glaç del glacièr a provocat la fugida de las aigas del flume Slims cap al flume Kaskawulsh. Aquò es estat considerat coma lo primièr cas de piratariá de flumes de l’epòca modèrna.
 
Fins ara la fonda de glaç del glacièr Kaskawulsh, en Canadà, balhava d’aiga al flume Slims e puèi aqueste la dirigissiá fins a la mar de Bering. Mas dempuèi gaire de temps arriba pas pus d’aiga a aqueste flume e sas aigas se son vistas obligadas de se dirigir cap a un autre flume,  Kaskawulsh, e puèi cap al Golf d’Alaska.
 
La fugida de las aigas d’un flume vèrs l’autre es estada confirmada en un nòu estudi publicat per l’Universitat de Tacoma, dins l’estat de Washington, e publicat dins la revista Nature Geoscience. Seriá lo primièr cas de piratariá modèrna de flumes confirmada per la sciéncia geologica. “Fins ara l’analisi d’aqueles fenomèns naturals èra estudiada en epòcas luenchencas —çò diguèt Dan Shugar, cap de l’estudi e geològ dins aquela universitat—. Mas aviam pas espepissat çò que se debana al sègle XXI e avèm descobèrt qu’es una realitat evidenta”.
 
Aquò pr’amor que la nomenada piratariá de flumes se debana quand un flume pren las aigas a un autre flume, mas per de rasons normalament tectonicas: terratrèms, erosion o cambiaments dins de glacièrs. Mas l’estudi confirma qu’aqueste còp la causa n’es lo cambiament environamental mondial.
 

Una desaparicion inesperada
 
Lo fach aguèt luòc l’estiu passat, quand Dan Shugar e son collèga Jim Best, de l’Universitat d’Illinois e tanben John Clague, de l’Universitat Simon Fraser, arribèron al flume Slims per l’estudiar. Es —o èra— dins un sistèma actiu geologic qu’es una de las fonts del lac Kluane, en Yukon. Quand i pervenguèron, i aviá pas cap de flume. Lo flume s’èra secat a la fin del mes de mai de l’an 2016.
 
“A la fin de l’estiu —çò confirmèron aqueles geològs— demorava solament un fil d’aiga. L’aiga, de mai, rajava pas pus e tot èra un pichon lac. E cada jorn vesián que i aviá de mens en mens d’aiga”. En tot estudiar lo glacièr pròche que balhava d’aiga al flume, descobriguèron qu’aqueste èra la causa de la mòrt del flume Slims.
 
“Pendent los darrièrs 300 ans, lo flume Slims finissiá en mar de Bering e lo mai pichon flume Kaskawulsh dins lo Golf d’Alaska” çò diguèt Shugar. “Descobriguèron que lo lac glaciari qu’èra l’origina del flume Slims s’èra modificat en causa del cambiament environamental. Ara i aviá un canhon de mai de 30 mètres a la fin del glacièr e l’aiga se n’anava d’un lac a un autre de manièra rapida”.
 
Otra d’aquò, los geològs confirmèron que lo flume Kaskawulsh rajava en una direccion desparièra del flume Slims. “Çò d’estonant es que los dos flumes son desseparats per una division geologica”.
 
Tot comencèt fa 4 ans, quand Clague poguèt espepissar que lo lac Kluane, lo lac mai grand del Yukon, aviá pojat sos nivèls d’aiga de mai de 12 mètres per rapòrt a sos nivèls de fa de sègles. Sa conclusion foguèt de pensar que lo flume Slims èra nascut amb l’avançada del glacièr e que se podiá predire sa desaparicion pr’amor del retirament actual del meteis glacièr.
 
“Es un cambiament fòrça singular —çò diguèt Clague— pr’amor de la situacion geografica unica d’aqueles flumes, e çò que o demòstra es lo nivèl de cambiament que patisson uèi lo jorn los glacièrs en causa del cambiament environamental”.
 
Lo païsatge tanben a cambiat. Lo flume Slims traversava l’autoestrada d’Alaska. Ara que i a pas pus de flume, los moflons de Dall del Pargue Nacional de Kluane davalan manjar d’èrba fresca dins un territòri ont pòdon èsser caçats legalament. Lo lac Kluane es demorat –sens font d’aiga– amb solament un mètre de mens que lo recòrd mai bas d’aiga jamai estudiat. Las comunautats de Burwash Landing e Destruction Bay son ara luènh del lac e, s’aquò contunha aital, demorarà isolat de tota font d’aiga. (Legissètz la seguida).


 


Aqueste article es  publicat dins Sapiéncia, la revista occitana de divulgacion scientifica, amb la quala Jornalet a un acòrdi de cooperacion. Podètz legir l'article entièr aicí.




abonar los amics de Jornalet
 

 
 
 
 
 
 



publicitat
BANER1-2-3: DGPL TRADUCTOR



Comentaris


I a pas cap de comentari




Comenta

Lo comentari es estat mandat corrèctament



  Previsualiza

La direccion del Jornalet a lo drech de publicar pas los comentaris que respècten pas las nòrmas basicas d'educacion, civisme e dialòg.
publicitat
BANER 3 teveoc

Editorial

Que pas res nos arrèste

“Òu, Union Europèa, calma-te. Torni dire: s’ensajas de qualificar nòstra operacion d’invasion, nòstre prètzfach es simple. Dobrirem las pòrtas ...
giny

Lo temps

Mapa
  • sol Agen 14
  • sol Aush 15
  • sol Bordèu 14
  • sol Briançon 13
  • sol Caors 13
  • sol Carcassona 17
  • sol Clarmont-Ferrand 12
  • sol Confolent 17
  • sol Gap 9
  • sol La Canau 14
  • sol La Gàrdia 14
  • sol Limòtges 13
  • sol Lo Borg Sant Dalmatz 15
  • sol Lo Puèi de Velai 18
  • sol Marselha 20
  • sol Montpelhièr 20
  • sol Naut Aran 15
  • sol Niça 18
  • sol Nimes 20
  • sol Pau 15
  • sol Peireguers 14
  • sol Rodés 15
  • sol Tolon 13
  • sol Tolosa 16
  • sol Valença 17

giny

giny

Vidèos

giny

Entrevista

giny

giny

publicitat

lateral 2 teveoc

Fotografias

  • © Laurenç Revèst

    Vista de Nimes, lengadociana per l'istòria, provençala per lo dialècte

  • Valadas. © Xavi Gutiérrez Riu

    Valadas

  • © Laurenç Revèst

    Fòrt Maginòt de Sant Anhe

  • Valadas. © Xavi Gutiérrez Riu

    Valadas

  • © Laurenç Revèst

    Menton, 'a vivaroalpenca maritima

  • © Laurenç Revèst

    Cavairac, Vau Naja (Costièra de Nimes)

  • Niça vièlha en occitan niçard. © LR

    Niça vièlha en occitan niçard

  • Hug de la Rosa

    Manifestacion "Er aranés, era nòsta identitat". Vielha 24 de març 2018

  • © Laurenç Revèst

    Vista de Gavotina (est Velai) e d'Auvèrnhe (Vivarés, Gevaudan)

  • © Laurenç Revèst

    Ua comua de la valaia dai Palhons: L'Escarea, gents de cadea

  • © Franc Bardòu

    Coserans al còr

  • País de Rasés. © Franc Bardòu

    País de Rasés

  • Valadas. © Xavi Gutiérrez Riu

    Valadas

  • © Laurenç Revèst

    Galaria fòto: La Gavotina marítima: Esa vielha, totplen de botigas e de toristas, 16 estatjants, 2 vielhs esascs, una gleia e un castèl arroïnat

  • País de Rasés. © Franc Bardòu

    País de Rasés

  • Estacion de trens de Limós (Rasés) - Senhalizacion en occitan. © Terric Lausa

    Estacion de trens de Limós (Rasés) - Senhalizacion en occitan

  • Estivada 2013. © Guillem Sevilla

    Estivada 2013

  • © Laurenç Revèst

    Sauve (Cevènas), ciutat màger vidorlenca a las carrièiras bèlas e en mudason

  • Font soanhaira. © Laurenç Revèst

    Remembres de Vaquí, emission en la Vau Clusa, novembre de 2005

  • Asuèlhs de Menerbés. © Franc Bardòu

    Asuèlhs de Menerbés

publicitat

lateral 2 teveoc



publicitat

LATERAL1 300X250: sapiéncia

Las mai...

publicitat

LATERAL1 300X250: radio pais

giny

Sondatge

Bulletin

Se vòls recebre per e-mail los grands títols de Jornalet, abona-te

Adreiça E-mail
       
avís legal
En complir la Lei de Servicis de la Societat de l'Informacion e de Comèrci Electronic e la Lei Organica de Proteccion de Donadas (de l'Estat espanhòl) t'informam que se vòls pas contunhar de recebre lo nòstre bulletin informatiu, te pòdes desabonar a travèrs d'aqueste formulari.



Etiquetas

giny





Jornalet, gaseta occitana d'informacions


Associacion entara Difusion
d'Occitània en Catalonha
(ADÒC)