CAPÇALERA: CONGRÉS AMIC
CAPÇALERA2: FAI-TE SOCI

Jornalet, gaseta occitana d'informacions

Dissabte, 19 d'octòbre

Actualitats

Dijòus, 29 de junh de 2017, 03h00 Cultura

Guiana > Bordalés

Dilèma en Gironda: que causir lo 1r de julhet?


Comentaris Cap de comentari    
Marrit Flac Bon Plan bon Fabulós (3 vòtes)
carregant En cargar


Duas manifestacions au torn de la lenga nòsta se debanan en Gironda, dens las lanas deu Vasadés e a las termièras de las Gravas. Causida crudèu! “Mès jo non sèi per on anar”, ditz ua canta bigordana[1]


Teatraires de L’Ahromiguèra a Escaudas
© JJF





Etiquetas
cultura, fénié, gironda

La dimenjada qu’arriba, precisament lo dissabte 1r de julhet o de “garba”, com disen los letrats de la vielha Escòla Gaston Fèbus dens los ancians numèros de la revista Reclams[2], la causida serà dificila, benlèu, tau monde de Gironda estacats au gascon e a l’occitan en generau. En efèit, azard de las programacions locaus, dus petits eveniments, discrets shens dobte mes tostemps importants a l’escala locau, que’s van debanar.
 
A Escaudas. En Vasadés, au miei deus pinhadars deu parçan de Capsiuts, dens lo vilatjòt d’Escaudas, l’associacion Brigalhas de Pin dont s’ocupa Isabèla Couhault,  qu’organiza la soa 5u jornada gascona lo dissabte 1r de julhet (au vrespe). Dens aquera petita comuna, en efèit, se sovienen que la cultura e la lenga nòsta hèn partida deu patrimòni comun. Que son au limit lo patrimòni màger. Donc la nostalgia autant com la reneishença esperada qu’i son en marcha dempuish quauques annadas.
 
La tradicion pinhadèira que serà presentada per gents de Roalhan (vilatge de las Gravas on lo terrador se partatja entre pinhadars e vinhaus) qui muisharàn lo tribalh d’ua segaria mobila (de vapor) d’autes còps e parlaràn de las mulas e deus mulatrèrs deu temps de la neishença de la seuva industriau dinc aus ans 1960. Tot aquò demòra un tròç vertadèr de la memòria collectiva.  Aquera hèsta d’Escaudas mancaré de shuc se n’i avè pas los teatraires de L’Ahromiguèra. Que jogaràn quauques sainetas entà s’esclacar d’arríder. Qu’es shens pretencion e qu’es un bon moment per enténer lo parlar deu Vasadés, lo medish quasiment qu’a Lucsèir o Mostèirs (Grana Lana) qui èran d’alhors dens l’anciana diocèsi de Vasats. Aqueth gascon de las Lugas e de las arribas de Siron o de Hura qui travèrsa Sent Sefrian, se pòt léger dens lo petit lexic de Bernard Vigneau (1879), reeditat en 1982 per los Amics deu Vasadés. Joan-Pèire Laliman, agregat de letras classicas e qui ensenhèt l’occitan a La Rèula e a l’Universitat de Bordèu 3, ne parlarà evidentament quan harà son petit prosei suus parlars gascons de Gironda (16 h). Enfin, quauques landés deu País de Bòrn e de mei luenh i seràn tanben: los de la corala Lo Vent de l’Estèir (polifonias gasconas) qui apòrtan tostemps gaujor e vam comunicatiu, e, après lo chap, lo mèste Yan Cozian e sons Pass’aires acabaràn la serada (05 56 65 15 53 o www.brigalhasdepins.blogspot.com ). 
 
A Cabanac. Dens los pinhadars girondins, tot parièr a las termièras de las Gravas, se prepara ua petita hèsta dab galopadas de chivaus, melodias e cançons de l’Edat Mejana. A Cabanac e Vilagrans exactament (las duas comunas estóren reunidas en 1811) on, dempuish quauques annadas, prenen consciéncia deu patrimòni istoric. Longtemps aqueth vilatge vivó de la seuva (gema, segaria) mes adara, ja que la silvicultura sii tostemps presenta, que vad ua comuna dormitòri pr’amor de la proximitat de Bordèu. Los lotiments qu’arroganhan quauques quartièrs e las gents ne saben pas forçadament on son e d’on venen. La coneishença de l’eretage istoric e culturau pòt perméter de hargar las gents a mélher s’enrasigar dens un tau parçan. Atau, es organizada ua hèsta dita “medievau” lo dissabte 1r de julhet. Que’s debanarà au torn de las mòtas castraus deu vilatge.  Efectivament, quan espian en detalh la mapa topografica que veden lòcs aperats “las Mòtas” o “la Bastida”, entre l’arriu deu Gat Mòrt (probablament ua desformacion de “ guà mòrt”) e la crasta de Lentrés. Qu’estóren, deu temps de l’Aquitània independenta, petitas plaças defensivas com ne tròban en mantuns endrets.
 
Dab los musicians de Gric de Prat, la serada “son e lutz” qu’aurà ua nòta gascona dab cantas e evocacion deus personatges qui hèn l’istòria d’aquera contrada. Shens oblidar las hadas qui travèrsan las legendas qui viran au torn d’aqueths lòcs. Que saben que, tostemps, dens la memòria collectiva, tròban un recit d’aqueth escantilh. Qu’es sovent un petit indici que permet aus arqueològs e istorians en generau d’entamiar las recèrcas mes, evidentatament, que cau cercar e suu terren e dens los vielhs pergams. Entresenhas: +33(0)5 56 63 14 63 o http://gricdeprat.com/ 
 
 
 
 
Joan Jacme Fénié
 
 
 
 

fffff   fffff
  Mòtas e  casterars. Lo site de Cabanac dab las soas duas mòtas  vesinas sembla un chic excepcionau. Egau, tròban mòtas dens pro de vilatges e nòste e tanben lòcs denominats “casterar” o “castelar” (lo sufixe –ar qu’au sens a l’encòp locatiu e collectiu, com dens pinhadar, cassorar o branar). A l’origina, sus un tuc o un tuquet, artificiau o naturau (un esperon  entre duas vaths per exemple) que basteishen un castèth de tèrra e de husta,en fèit ua tor de guèit renforçada dab quauques parets de pèiras. Los grans castèths, granas fortalesas dab tors, carners (francés créneaux), arquèras, emponts (francés hourds) deus libes d’imatges son apareishuts au hiu deu temps, a còps arrebastits au sègle XIXu per arquitèctes “romantics” com lo celèbre Viollet-Leduc.
 
Los castèths de tèrra de las originas son a bèths còps de bèra talha. La mòta deus Albret a Labrit n’es un bèth exemple e que seré bien de coneisher enfin los resultats  de las cavadas arqueologicas hèitas quauques annadas a... Dens la nòsta vielha Guiana, lo rei (sobiran d’Anglatèrra) e duc d’Aquitània permetót la construccion de navèths casterars per mélher resistir a la miaça franchimana qui fení per triomfar en 1453. Lo gran artista girondin Léo Drouyn (1816-1896) ne representèt un gran nombre dens las soas gravaduras sus la “Guiana militara”[3].
 
     
 

 
 
 
 
[1] Lo son titol: Triste ei lo cèu, trista ei la tèrra…
 
[2] L’associacion Escòla Gaston Febus–Edicions Reclams qu’a la soa navèra amassada generau extraordinària (pr’amor deu quorum) lo dissabte 1èr/07, a l'Ostau bearnés, a Pau, 46 baloard Alsàcia-Lorena). Lo capdau Maurici Romieu e la soa equipa que son en efèit un chic tesicats per la situacion actuau de la revista Reclams e de las edicions. Lo problèma de hons es que baisha lo nombre de legidors, un fenomène generau qui tòca e societats sabentas e revistas literàrias. Shens comptar que la situacion de la lenga occitana (arreconeishença, transmission, plaça dens los mediàs...) n’ajudas tròp a l’ahar. E cau tot deishar cader? E cau passar au numeric? E cau augmentar la cotiza? Que parlaràn de tot aquò e, bien segur, deus ahars deu Castèth de Mauvesin en Bigòrra, proprietat de l’Escòla Gaston Febus (www.reclams.org ).
 
[3]Las òbras completas de l’artista « bordalés » son adara beròiament reeditadas per http://www.editions-entre2mers.com/ 




abonar los amics de Jornalet
 
 



publicitat
BANER1-2-3: DGPL TRADUCTOR



Comentaris


I a pas cap de comentari




Comenta

Lo comentari es estat mandat corrèctament



  Previsualiza

La direccion del Jornalet a lo drech de publicar pas los comentaris que respècten pas las nòrmas basicas d'educacion, civisme e dialòg.
publicitat
BANER1-2-3: DGPL DICTADES

Editorial

Que pas res nos arrèste

“Òu, Union Europèa, calma-te. Torni dire: s’ensajas de qualificar nòstra operacion d’invasion, nòstre prètzfach es simple. Dobrirem las pòrtas ...
giny

Lo temps

Mapa
  • sol Agen 13
  • sol Aush 13
  • sol Bordèu 14
  • sol Briançon 11
  • sol Caors 12
  • sol Carcassona 13
  • sol Clarmont-Ferrand 12
  • sol Confolent 14
  • sol Gap 8
  • sol La Canau 14
  • sol La Gàrdia 12
  • sol Limòtges 12
  • sol Lo Borg Sant Dalmatz 15
  • sol Lo Puèi de Velai 13
  • sol Marselha 19
  • sol Montpelhièr 18
  • sol Naut Aran 11
  • sol Niça 16
  • sol Nimes 19
  • sol Pau 14
  • sol Peireguers 13
  • sol Rodés 13
  • sol Tolon 14
  • sol Tolosa 13
  • sol Valença 15

giny

giny

Vidèos

giny

Entrevista

giny

giny

publicitat

lateral 2 teveoc

Fotografias

  • Asuèlhs comengeses. © Franc Bardòu

    Asuèlhs Comengeses

  • © Salça Morena

    Passeaia nucleària dal Prat (vilar de Sant Dalmaç lo selvatge) a Sant Dalmaç en passar per las baissas de Boneta e de Motiera (auta valaa de Tiniá)

  • © Aure Séguier

    Carnaval Biarnés 2017

  • © Salça Morena

    Passeaia nucleària dal Prat (vilar de Sant Dalmaç lo selvatge) a Sant Dalmaç en passar per las baissas de Boneta e de Motiera (auta valaa de Tiniá)

  • © Hug de la Rosa

    Era vila de Les (Aran) a hestejat era declaracion de patrimòni dera umanitat des hèstes deth huec

  • © Conselh Generau d'Aran

    Lo Torn de França 2016 en Aran

  • Plan de Grauèrs, Val de Toran.  © Xavi Gutiérrez Riu

    Val d'Aran

  • © Laurenç Revèst

    Menton, 'a vivaroalpenca maritima

  • Fèsta dal Dalfin al Borg. © Cristòu Daurore

    Fèsta dal Dalfin al Borg Sant Dalmatz

  • Zep Armentano

    25au Corsa Aran per sa Lengua

  • © Franc Bardòu

    Catalonha etèrna

  • Eyes of Simurg 21/6/2017 a Tolosa. Fòto de Barthélémy Nadal

    Eyes Of Simurgh cantan en occitan a Tolosa per la fèsta de la musica 2017

  • De passatge a Montpelhièr, a l'escota de Ràdio Lenga d'Òc Montpelhièr. © Laurenç Revèst

    Mèdias

  • © Franc Bardòu

    Catalonha etèrna

  • © Laurenç Revèst

    Vista de Nimes, lengadociana per l'istòria, provençala per lo dialècte

  • © Aure Séguier

    Carnaval Biarnés 2017

  • Valadas. © Xavi Gutiérrez Riu

    Valadas

  • © Franc Bardòu

    Catalonha etèrna

  • Meravilhas aranesas. © Franc Bardòu

    Meravilhas aranesas

  • © Marion Quenut

    Jornada de protèsta contra lo barratge del Testet, a Sivens

publicitat

LATERAL2 330x60: Casteth Paums



publicitat

LATERAL1 300X250: sapiéncia

Las mai...

publicitat

LATERAL1 300X250: radio pais

giny

Sondatge

Bulletin

Se vòls recebre per e-mail los grands títols de Jornalet, abona-te

Adreiça E-mail
       
avís legal
En complir la Lei de Servicis de la Societat de l'Informacion e de Comèrci Electronic e la Lei Organica de Proteccion de Donadas (de l'Estat espanhòl) t'informam que se vòls pas contunhar de recebre lo nòstre bulletin informatiu, te pòdes desabonar a travèrs d'aqueste formulari.



Etiquetas

giny





Jornalet, gaseta occitana d'informacions


Associacion entara Difusion
d'Occitània en Catalonha
(ADÒC)