CAPÇALERA: publicitat jornalet
CAPÇALERA2: FAI-TE SOCI

Jornalet, gaseta occitana d'informacions

Dimenge, 25 d'agost

Actualitats

Dimars, 25 de julhet de 2017, 03h00 Societat

Provença > Comtat de Niça > Costiera Niçarda

Le Clézio: “A Niça emb dolor e colèra”


Comentaris 8 comentaris    
Marrit Flac Bon Plan bon Fabulós (5 vòtes)
carregant En cargar


Jean-Marie Gustave Le Clézio es un escrivan niçard d’expression francesa que recebèt lo prèmi Nobel de Literatura en 2008. A l’endeman de l’atemptat terrorista que lo patiguèt la vila, escriguèt un article esmovent. Lo 15 de julh passat, per remembrar lo primièr anniversari d’aquel chaple, lo jornal Le Point publiquèt aquel article, e ara Jornalet vos ne prepausa una version en occitan niçard facha per Laurenç Revèst.

 


Ai naissut a Niça, li ai creissut. Li es probablament minga endrech au monde que conoissèssi mièlhs.
 
Cada carriera, cada quartier d’aquesta vila, cada canton e recanton.
 
Sabi dont se tròba, li siáu anat un jorn ò l’autre, ne’n conoissi lo detalh, lo pichin ren que fa qu’es aquò e ren d’autre.
 
La passejada dei anglés, non es estat lo mieu endrech preferit. Non siáu d’aquesto quartier, tròup bèu, tròup da luxo a la mieu idèa.
 
Siáu dau pòrt. M’an plasut lu batèus —dins la mieu enfança, lu ponchuts dei pescadors, lu vièlhs cargos rovilhats que traficavan lo blec e lo súver saunós vengut de l’autre costat de Mediterranèa—, e de segur lu ferris de Corsega que, a mai dei toristas e li sieus veituras, transportavan de vacas e de cavaus. La Prom’ —coma es sonada a Niça emb afectacion e afeccion—, es mai la plaja, li filhas que se passejan per doi en minibraias, lu garçons en espadrilhas, lu pedalos, li begudas emb lu sieu tauliers de ping-pòng au sotran.
 
Quora avii 17 ans, li anaviam, mas coma aquò, sensa de mai, sensa li creire dau bòn, per jugar au torista.
 
La Prom’ avia una istòria, pura. Aquela dei famós anglés que, au mitan dau sécolo XIXn, èran estats esmauguts per la misèria dei niçards - dau temps dau ducat de Savòia - e avian vorgut li ajudar en escambiant cada jorn una gòrba de pan còntra una gòrba de còdols. Un miracle a l’anglesa, perfin de non ajustar a la caritat l’umiliacion. Lu còdols, avian servit per la bastison d’un camin de lòng de la marina, la Passejada dei Anglés.
 
 
L’identitat de “la Prom’”
 
A Niça, après aquò, denant la mar, se passèron de cauas crudèli. Avans la Primiera Guerra Mondiala, una jovena filha emigrada de Russia a viscut aquí li sieus primieri emocions de la vida adulta, s’es pantaiada de devenir pintra e escrivana, de viure una vida exaltada, liura e luminoa, e es aquí que defuntèt de la tuberculòsi en lu sieus 23 ans.
 
Se sonava Maria Bashkirtseff. Sus la passejada, li es sempre una estèla a l’ombra d’un pin, per remembrar que li venia liéger ò si pantaiar denant la marina. Quasi a la mema época, Pau Valéry venguèt estaire a Niça e Modigliani se passegèt sus la bèla avenguda liura de veituras - mas non an vist la pichina Maria.
 
Un pauc mai luenh, en anant vèrs l’èst, una amiga de ma maigran, obriera montaira en cò de Charles Pathé, viuguèt dins una d’aqueli pichini maions fachi dins lo barri, que lo productor avia afitadi per la sieu esquipa a l’época que si pensava faire d’aquest endrech la nòva Santa Monica de Califòrnia.
 
L’amiga de ma maigran se diia Gabrielle, cada matin sortia de la sieu cambreta per anar far un chum dins l’aiga fresca, sota la vista dei gabians. Èra l’época que lu grans actors americans venian a Niça, l’época de Rudolph Valentino e d’Isadora Duncan.
 
La Prom’, quora comencèri de li anar, èra plus frequentada per aquelu remarcables excentrics, e per plus pauc de millionaris. Èra mai l’apuntament dei retirats confortables que se caufavan ai rebats dau soleu sus lu barcons dei immòbles modèrnes, en esperant la batalha de flors ò lo passacarriera de caramentrant. D’unu jorns, èra la passejada dei tempèstas, la mar en furia getava de peiras sus li veirinas dei cafès e sus la façada dau Palais de la Mediterranèa.
 
D’unu seras d’estiu, un dissident nomenat Fontan dissertava sus lu nòus limites dau monde segon li lengas, e dessenhava sus una mapamundi. Quora devenia destorbant, la polícia l’expulsava de l’autre costat de la frontiera, mas tornava sempre. Tot aquò es ancian, mas es restat per ieu l’identitat d’aquesta part de la vila, entre exotisme e innocéncia, adolescéncia insolenta e maduretat resignada.
 
Cen qu’arriba a Niça, aquesto crimi mostrós, indescriptible, qu’a picat aquesto luec e qu’a tuat tant de passejaires innocents, de familhas emb lu enfants, un jorn de fèsta, mi pertòca doblament, perqué li siáu anat soventifes, autrescòups, portant mei filhas sus li mieus espatlas per que posquèsson veire lo fuec d’artifici sensa èstre butadi per la molonada - e finda, e subretot, perqué en tuant aquelu innocents l’assessin a destruch, a sagatat e matrassat cen que nen restaca: la vida, non la pavana da luxo e de vanitat tala coma un esperit confús pòu l’imaginar, mas la vida ordinària, emb lu sieus pichins plasirs, lu sieus festins, li sieus istorietas d’amor sus la plaja de còdols, lu sieus juecs d’enfants ai brams aguts, lu sieus escotaires emb rollèrs ò lu sieus pichins vièlhs penequeant sus li sieus cadieras lòngui, li sieus autostopairas espelofidas ò lu sieus fotografas de solèus tracolants.
 
La tragèdia entra aquí, avuglament, chapla lu còrs e lu pantais, tua lu enfants qu’an encara dintre lu uelhs una garba de belugas dau boquet final dintre li neblas ròsi.
 
Que sigue maudich l’assessin qu’a dubèrt aquela plaga dins aquesta ciutat.
 
Cen que si pensèt, cen que vorguèt au moment que lo sieu camion se roncèt dins la molonada, trissèt lo còrs dei enfants dins lu braçs de sei parents, cen qu’audèt dintre lu sieus brams avans lo silenci de la fin?
 
Que si mòre lo monde vist que non volia mai li viure, es cen qu’a vorgut. Es cen que nen devèm refudar. Serà dificil, bensai impossible. Coma podèm levar lo vèu dau nonren per temptar de retrobar la vida?
 
Coma porrai reveire lo pin de Maria, lo pichin matin blau de Gabrielle, coma refermar li bruas d’aquela plaga? La memòria dei innocents segats sus la Prom’ esto sera dau 14 de julhet dau 2016 nen ajuderà bensai, alora per li creire deurem imaginar, coma lu japonés, li sieus ànimas flotant per totjorn dins lo cèu au sobran de marina coma un vòl de meravelhós parpalhons.
 
 
 
 
Jean-Marie-Gustave Le Clézio
 
 


Article publicat en francés sus Le Point
Traduccion en occitan per Laurenç Revèst

 
 


abonar los amics de Jornalet
 



publicitat
BANER1-2-3: DGPL TRADUCTOR



Comentaris

28 de julhet 15.15h

#3 Oblidavi de senhalar que tanben Le Clézio a editat un libre de "sirandanes" (devinalhas) en creòl amb una introduccion interessanta sus la lenga e la cultura que n'es portaira.

-Dolo dibut?
-Lakan!

Garantissi pas l'ortografia que citi de memòria:
-D'aiga quilhada?
-La cana de sucre!


Valoriza aqueste comentari:   votar positiu 0   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadeqüat   Formulari d'abús de comentari

28 de julhet 15.08h

#3 De Le Clézio m'an agradat subretot:

"Le chercheur d'or" (de legir abans d'anar a Maurici e a Rodrigues);

"La quarantaine": L'istòria de trabalhaires indians "engatjats" oblidats pendent de meses sus un illòt ont devián èsser pas qu’en quarantena, a quatre passes de l’illa Maurici . La màger part d’entre eles moriguèron de fam.

Per contra, "Voyage à Rodrigues", que conta la genèsi de "Le chercheur d'or", es de mal legir.

Quant li autregèron lo Prèmi Nobel, Le Clézio di... Legir mai


Valoriza aqueste comentari:   votar positiu 0   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadeqüat   Formulari d'abús de comentari

27 de julhet 10.30h

#4 niçard, en grafia classica, e au feminin niçarda.


Valoriza aqueste comentari:   votar positiu 1   votar negatiu 1
Respondre comentari replica Comentari inadeqüat   Formulari d'abús de comentari

26 de julhet 19.07h

#2 Aquò qu'es plan ambé aquèu bon babi de Passa Al Mezzo es que per èu l'alternativa a la mòrt de l'occitan es tota trobada : escanar lo nombre mai grand d'arabis/negres/musulmans. Ma fista, polit programa !


Valoriza aqueste comentari:   votar positiu 17   votar negatiu 2
Respondre comentari replica Comentari inadeqüat   Formulari d'abús de comentari

26 de julhet 16.02h

Revolucion en cò de Folio. I parla de son estacament ambe lo niçart. Après t'aconselhe totei seis òbras. Per ieu, es lo mai grand.


Valoriza aqueste comentari:   votar positiu 2   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadeqüat   Formulari d'abús de comentari

25 de julhet 19.34h

Un libre de Le Clézio que qualqu'un conselhariá (o d'evitar) per qualqu'un que l'a pas encara legit ?


Valoriza aqueste comentari:   votar positiu 0   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadeqüat   Formulari d'abús de comentari

25 de julhet 09.10h

a la tele, la sorre e la neboda dau prèire assassinat se declaran : sensa òdi ni venjança, comprenon pas e entreveson lo remedi per metre fin ais atentat la preguiera. Prenon pas en compte que l'assassin fasiásei cin preguieras per jorn, que benlèu son contengut èra pas lo meteis; per quand à LeClezio farai la remarca qu'escriu fòrça ben en francés e que la traduccion en oc consequentament ei bona, tanben fai de l'assassin un nihilista russa e pobla lo paradis d'Allah d'un vòl de mer... Legir mai


Valoriza aqueste comentari:   votar positiu 4   votar negatiu 17
Respondre comentari replica Comentari inadeqüat   Formulari d'abús de comentari

25 de julhet 08.51h

Quò es plan, quò es plan. Mas, quò fai pas belcòp avançar per saubre qui son los assasins.
La tragedia fai naisser daus poetes!


Valoriza aqueste comentari:   votar positiu 11   votar negatiu 3
Respondre comentari replica Comentari inadeqüat   Formulari d'abús de comentari

5 -10 -20 -totes
1




Comenta

Lo comentari es estat mandat corrèctament



  Previsualiza

La direccion del Jornalet a lo drech de publicar pas los comentaris que respècten pas las nòrmas basicas d'educacion, civisme e dialòg.
publicitat
BANER1-2-3: DGPL AN LAFONT

Editorial

Lo drech de viure es pus important que totas las frontièras

Uèi, dimenge 18 d’agost, fa 18 jorns que l’Open Arms reten malgrat el mai d’un centenat de migrants socorreguts en marrit estat de santat. Enfin, lo naviri es arribat davant ...
giny

Lo temps

Mapa
  • sol Agen 13 6
  • sol Aush 15 4
  • nuvols Bordèu 10 -1
  • sol Briançon 6 -6
  • sol Caors 14 0
  • sol Carcassona 14 2
  • pluja Clarmont-Ferrand 11 5
  • pluja Confolent 9 5
  • sol Gap 14 0
  • nuvols La Canau 13 6
  • sol La Gàrdia 22 9
  • nuvols La Torre de Pèlitz 16 4
  • pluja Limòtges 9 5
  • sol Lo Borg Sant Dalmatz 18 6
  • sol Lo Puèi de Velai 16 4
  • nuvols Marselha 18 6
  • nuvols Montpelhièr 17 8
  • nuvols Naut Aran 12 2
  • sol Niça 14 0
  • nuvols Nimes 19 5
  • nuvols Pau 15 5
  • pluja Peireguers 19 5
  • pluja Rodés 17 3
  • nuvols Tolon 17 3
  • sol Tolosa 19 5
  • pluja Valença 10 -1

giny

giny

giny

Vidèos

Entrevista

“Mn. Condò siguec hilh dera Renaishença Catalana”

Jusèp Amiell prèire e escrivan aranés

“Mn. Condò siguec hilh dera Renaishença Catalana”
giny

giny

publicitat

lateral 2 teveoc

Fotografias

  • Valadas. © Xavi Gutiérrez Riu

    Valadas

  • Fèsta dal Dalfin al Borg. © Cristòu Daurore

    Fèsta dal Dalfin al Borg Sant Dalmatz

  • © Laurenç Revèst

    Galaria fòto: La Gavotina marítima: Esa vielha, totplen de botigas e de toristas, 16 estatjants, 2 vielhs esascs, una gleia e un castèl arroïnat

  • © Laurenç Revèst

    Sauve (Cevènas), ciutat màger vidorlenca a las carrièiras bèlas e en mudason

  • Cap a las fonts autas d'Arièja. © Franc Bardòu

    Savartés. Cap a las fonts autas d'Arièja

  • La prima en valaa de Tiniá. © Laurenç Revèst

    La prima en Tiniá

  • © Laurenç Revèst

    Auribeu de Sianha

  • © Laurenç Revèst

    La botiga de Macarèl a Sant Joan de Vedats (Montpelhierenc)

  • © Laurenç Revèst

    De las charrièiras de Genolhac (500 m. d'altitud) al bèlvéser de las Bosedas (1235 m.)

  • © Laurenç Revèst

    Mónegue

  • © Franc Bardòu

    Asuèlhs Bigordans

  • Era còlha dera ADÒC ath trabalh

  • Omenatge a Aragon. © Franc Bardòu

    Omenatge a Aragon

  • Carnaval independent de Niça. © Centre Cultural Occitan País Niçard e Alpenc

    Carnaval independent de Niça

  • © Laurenç Revèst

    Dins lei paluns de Camarga, la Torre Carbonièira e Aigas-Mòrtas

  • Eyes of Simurg 21/6/2017 a Tolosa. Fòto de Barthélémy Nadal

    Eyes Of Simurgh cantan en occitan a Tolosa per la fèsta de la musica 2017

  • © Franc Bardòu

    Tèrra albigesa

  • Eyes of Simurg 21/6/2017 a Tolosa. Fòto de Barthélémy Nadal

    Eyes Of Simurgh cantan en occitan a Tolosa per la fèsta de la musica 2017

  • © Laurenç Revèst

    Per las carrièiras de Someire, lo pont cobèrt per la ciutat vidorlenca

  • © Laurenç Revèst

    Fòrt Maginòt de Sant Anhe

publicitat

LATERAL2 330x60: Casteth Paums



publicitat

LATERAL1 300X250: radio pais

Las mai...

publicitat

LATERAL1 300X250: radio pais

giny

Sondatge

Creses que refusar de socórrer los migrants es racista?


43%



33%



23%



1%




Vots 141 vòtes

comentaris 2

Bulletin

Se vòls recebre per e-mail los grands títols de Jornalet, abona-te

Adreiça E-mail
       
avís legal
En complir la Lei de Servicis de la Societat de l'Informacion e de Comèrci Electronic e la Lei Organica de Proteccion de Donadas (de l'Estat espanhòl) t'informam que se vòls pas contunhar de recebre lo nòstre bulletin informatiu, te pòdes desabonar a travèrs d'aqueste formulari.



Etiquetas

giny





Jornalet, gaseta occitana d'informacions


Associacion entara Difusion
d'Occitània en Catalonha
(ADÒC)