CAPÇALERA: publicitat jornalet
CAPÇALERA2: FAI-TE SOCI

Jornalet, gaseta occitana d'informacions

Dimars, 17 de setembre

Actualitats

Dissabte, 9 de setembre de 2017, 03h00 Cultura

Gasconha > Lanas e Labrit > Marensin

Los Machacuus

Exposicion a Castèths (Maransin) au parat de las Jornadas deu Patrimòni. Espiada sus las ancians linhas deus camins de hèr “economics” capvath las Lanas de Gasconha


Comentaris Un comentari    
Marrit Flac Bon Plan bon Fabulós (4 vòtes)
carregant En cargar


Au temps de la vapor, que calè machar per que lo machacuu marchèssi com cau!

La mapa de la linha





Etiquetas
castèths, exposicion, fénié, tren

Dens las Lanas, la tostemps valenta associacion Memòria en Maransin  tribalha  dempuish pausa a l’istòria industriau de la contrada (arrosia, machinaires, hargas) dab exposicions e filmes. A Castèths, lo dissabte 16/09, que presenta (espaci Émile Vignes, 14h30) un navèth filme sus l’istòria deu camin de hèr La Luca-Sent Gironç (35 quilomètres), aperat eth tanben lo “Machacuu” com tan d’autas petitas linhas de las Lanas de Gasconha. Enregistrats per Michel Lamolie e Pèir Laforie, qu’enteneràn pro de testimoniatges esmavents pr’amor la linha barrèt sonque en 1979 (detalhs sus www.castets.fr).
 
Que las aperavan oficiaument “vias ferradas d’interès economic”.  Aquera linha La Luca-Sent Guironç, un chic au nòrd de Dacs, qu’estó començada en 1890 (La Luca-Linsa) puish acabada en 1909. Qu’emplegava hòrt d’obrèirs, mecanicians, manòbras o òmis de pena com totas las autas petitas linhas connectadas a la gran linha ferroviària Bordèu-Dacs-Baiona, installada devath lo Segond Empèri, en 1857 exactament.
 
 
Man d’òbra
 
Qu’èra lo temps on s’espandivan los pinhadars de pins maritims (Pinus pinaster) dont la husta èra hòrt demandada per las activitats ligadas a la revolucion industriau: gema per la quimia, hust d’òbra per taulats, per carpentas e hustatge en generau, bilhons per sostiéner las galerias de las minas de carbon o de hèr, en França, en Anglatèrra o País de Galas o quitament en Espanha. Quasiment cada vilatge avè la soa segueria o la soa destilleria o “olieria” per transformar l’arrosia o lo galipòt. E, se i avè bròs tirats per mulas per portar los bilhons de las copas dinc a la seguerias o las barricas de gema dinc aus talhèrs de transformacion,   qui avè tanben hòrt de petitas garas o estacions (aperadas sovent “haltas” dens lo jargon ferroviari) per cargar los vagons e aviar carreis pesucs dinc a las grans garas o dinc aus pòrts de Bordèu o de Baiona (lo Bocau d’Ador). Aquò hasè pro de man d’òbra emplegada. Las Lanas de Gasconha, per ruraus e paisanas qu’estossin vertadèirament, qu’èran tanben ua region industriau. Dab, a còps, caumas e susmautas quan trucavan la crisi, mes qu’un aute ahar…
 
Un chic de cent ans a – disem decap a 1914– qu’èra donc lo temps deu “maxim ferroviari”.  Los òmis de la fin deu sègle XIX qu’avèn credut au chivau vapor e multiplicat las linhas. Qu’èra lavetz lo “progrès”, com disèn. Aqueths camins d’un navèth genre que tiravan lo mei dret possible e que desenclavavan los vilatges. Nat candidat a ua eleccion cantonau qui ne gausava presentà’s shens un projècte de linha! E que bastín garas, ponts, (dens las Lanas sablosas briga de tunèls, segur…) o maisons de gardabarrèras. Que cavèn trencadas e qu’adobèn espacis de triatge. Aqueras installacions emplegavan pro de monde: òmis d’equipa per entertiéner las vias, emplegats barrejats e “aristocratas” de la conduita  dont l’aunor èra de “har l’òra”. Arrespectar l’arrelòtge qu’èra sacrat! Solide, qu’èra au servici de l’industria ligada a la seuva lanusqueta.
 
 
Malhum
 
Per tornar au temps on “lo trin espiava passar las vacas”, ne manquitz pas, se vos estancatz a Bordèu, d’anar véder la mapa deu gran hall de la gara de l’anciana Companhia deu Mieidia. Qu’i vederatz la densitat deu malhum aquitan. De Sent Sefrian (Lanas girondinas) estant –on demòran tostemps barrats los talhèrs ferroviaris e on ua vielha motritz aten la mòrt definitiva, arrosegada per la rovilha– que podèvan anar a Paris per Ostens e Beautiran. Qu’i avè ua linha deu Mont au país deus “Parropians” (chafre deus abitants de Sent Sefrian) per Lucsèir, e  la “halta” o arrèst deu quartièr de Houaste a Sòra.  E l’abat Cesari Daugé (1858-1945), lo celèbre felibre d’Aire, eth,  que hadó la soa Camada en Italia, decap a 1899 o 1900,  en préner lo trin a Aire sus Ador, cap a Tarba, puish Tolosa, Marselha, e tutti quanti.
 
Adara, qu’an transformat las vielhas linhas en pistas ciclablas (n’es pas ua maishanta idèia) o que las an isoladas malastrosament de las granas. E seré estat vertadèirament ua peguessa, per exemple, de guardar lo ligam entre l’Ecomusèu de las Lanas de Gasconha a Marquèsa (Sabras) e Laboèira?
 
Uei, se voletz anar deu Mont (de Marsan) a Nerac o Agen en préner lo trin per –comportament “ciutadan”, com disen estauviar l’emission de CO2, qu’es ua aventura. Que cau dus o tres òras en passant per Bordèu (espiatz suu site de la SNCF) o que’vs prepausan de préner l’autobús…  Egau!  siitz rassegurats: dab las futuras linhas de grana velocitat que ganharatz au mensh ua òra tà anar a Paris; que serà ua brava compensacion, probablament un chic carestiosa totun. Egau, n’i èm pas enqüèra…
 
Qu’èra tota ua epòca, aqueth temps deus “machacuus” mes aqueth monde d’activitat e de solidaritat que comencèt la soa longueta agonia dens las annadas 1960-70, per har simple.
 
Qu’abandonan lavetz los camins de hèr “economics” pr’amor, ce disen, ne son pas rentables. La rota que trionfa e que darrigan los ralhs o qu’i deishen creisher brosta e tusta. Adara qu’es lo trafic pèc deus camions e qu’apareishen los entrepaus de logistica au ras de las autorotas…). Lo passerís rotièr macha un chic pertot las cauçadas e hè créisher lo dangèir. D’auguns que serén a arregretar lo temps deus “machacuus”. Anem! Que m’arrèsti percé vau benlèu plorar suu temps deus calelhs e de la marina de vela…
 
 
 
 
Joan-Jacmes Fénié

 


abonar los amics de Jornalet



publicitat
BANER1-2-3: DGPL DICTADES



Comentaris

11 de setembre 23.48h

Trenets polits qu' es podrien haver conservat s' haguessen tengut un poc d'interés per part de qualcúns.


Valoriza aqueste comentari:   votar positiu 2   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadeqüat   Formulari d'abús de comentari

5 -10 -20 -totes
1




Comenta

Lo comentari es estat mandat corrèctament



  Previsualiza

La direccion del Jornalet a lo drech de publicar pas los comentaris que respècten pas las nòrmas basicas d'educacion, civisme e dialòg.
publicitat
BANER1-2-3: DGPL DICTADES

Editorial

Lo jornalisme fa son trabalh

Lo 15 de mai passat, vesitàvem lo licèu Pierre et Marie Curie de Menton. Voliam far un pichon reportatge amb los liceans de la classa d’occitan per nòstra emission #aranésòc ...
giny

Lo temps

Mapa
  • sol Agen 23
  • sol Aush 24
  • sol Bordèu 24
  • sol Briançon 19
  • sol Caors 23
  • sol Carcassona 23
  • sol Clarmont-Ferrand 19
  • sol Confolent 19
  • sol Gap 15
  • sol La Canau 24
  • sol La Gàrdia 21
  • sol Limòtges 21
  • sol Lo Borg Sant Dalmatz 18
  • sol Lo Puèi de Velai 20
  • sol Marselha 21
  • sol Montpelhièr 22
  • sol Naut Aran 21
  • sol Niça 20
  • sol Nimes 23
  • sol Pau 22
  • sol Peireguers 22
  • sol Rodés 24
  • sol Tolon 22
  • sol Tolosa 23
  • sol Valença 20

giny

giny

Vidèos

giny

Entrevista

“Volèm recobrar la fiertat d’èsser catalans”

Jordi Riba president de l’Associacion Culturala Vibrant

“Volèm recobrar la fiertat d’èsser catalans”
giny

giny

publicitat

lateral 2 teveoc

Fotografias

  • Mónego, Bersorèlh e 'A Torbia sota 'a nèu. © Artusa Garavan

    Mónego, Bersorèlh e 'A Torbia sota 'a nèu

  • © Laurenç Revèst

    Mónegue

  • © Laurenç Revèst

    Val de la Tiniá

  • © Laurenç Revèst

    Dins lei paluns de Camarga, la Torre Carbonièira e Aigas-Mòrtas

  • 80a annaia d’a fèsta dau limon a Menton, en lu Òrts Biovès (16 de febraro au 6 de mars). ©  Artusa Garavan

    80a annaia d’a fèsta dau limon a Menton, en lu Òrts Biovès (16 de febraro au 6 de mars)

  • Nèu sus sei Plans de Caussòus e dau Calern e a Canaus d'Andon. © Laurenç Revèst

    Nèu sus sei Plans de Caussòus e dau Calern e a Canaus d'Andon

  • © Franc Bardòu

    Catalonha etèrna

  • © Laurenç Revèst

    Dins lei paluns de Camarga, la Torre Carbonièira e Aigas-Mòrtas

  • © Laurenç Revèst

    Menton, 'a vivaroalpenca maritima

  • © Laurenç Revèst

    Sauve (Cevènas), ciutat màger vidorlenca a las carrièiras bèlas e en mudason

  • Uèlh de Garona. © Xavi Gutiérrez Riu

    Corsa Aran per sa Lengua 2014

  • © Xavi Gutiérrez Riu

    Baish Ador

  • 20u corsa Aran per sa Lengua. © Guillem Sevilla

    20u corsa Aran per sa Lengua

  • Manifestacion Anem Òc, Tolosa 31 de març 2012. © Cecília Hautefeuille

    Manifestacion Anem Òc, Tolosa 31 de març 2012

  • © Franc Bardòu

    Coserans al còr

  • Estacion de trens de Limós (Rasés) - Senhalizacion en occitan. © Terric Lausa

    Estacion de trens de Limós (Rasés) - Senhalizacion en occitan

  • © Franc Bardòu

    Tèrra albigesa

  • Ferriòl Macip

    Manifestacion Anem Òc! per la lenga occitana. Montpelhièr 24 d'octòbre de 2015

  • Valadas. © Xavi Gutiérrez Riu

    Valadas

  • Asuèlhs comengeses. © Franc Bardòu

    Asuèlhs Comengeses

publicitat

LATERAL2 330x60: Casteth Paums



publicitat

LATERAL1 300X250: radio pais

Las mai...

publicitat

LATERAL1 300X250: radio pais

giny

Sondatge

Bulletin

Se vòls recebre per e-mail los grands títols de Jornalet, abona-te

Adreiça E-mail
       
avís legal
En complir la Lei de Servicis de la Societat de l'Informacion e de Comèrci Electronic e la Lei Organica de Proteccion de Donadas (de l'Estat espanhòl) t'informam que se vòls pas contunhar de recebre lo nòstre bulletin informatiu, te pòdes desabonar a travèrs d'aqueste formulari.



Etiquetas

giny





Jornalet, gaseta occitana d'informacions


Associacion entara Difusion
d'Occitània en Catalonha
(ADÒC)