CAPÇALERA: CONGRÉS AMIC
CAPÇALERA2: FAI-TE SOCI

Jornalet, gaseta occitana d'informacions

Dissabte, 19 d'octòbre

Actualitats

Dimècres, 18 d'abril de 2018, 03h00 Cultura,Escòla,Istòria

Gasconha > Lanas e Labrit > Senhans

Istòria: un regent de la IIIu Republica e l’occitan

Retorn suu saunei d’un regent gascon au començament de la IIIu Republica


Comentaris Un comentari    
Marrit Flac Bon Plan bon Fabulós (6 vòtes)
carregant En cargar


Silvan Lacoste
© JJF





Etiquetas
fénié

Lo dissabte 21 d’abriu, la Societat de Bordà-Patrimòni de las Lanas que tienerà la soa amassada mesadèra a Onessa e Laharí (14h30, sala de las hèstas). En mei d’ua exposicion suu musician e poèta Claude Duboscq (1897-1938) qui dens l’Entre-duas-Guèrras rencontrèt succès e infortuna e hadót deu son vilatge familiau un rendetz-vos efemèr deus mei grans artistas, qu’i aura evidentament comunicacions: a) sus las relhèvas de pòsta de la Gran Lana (Fr. Lalanne); b) sus l’istòria d’un transfugi alemand en 1943-1944 (S. Tauziet); c) e sus un personatge, vadut a Onessa e longtemps installat a Pau, lo regent Sylvain (Silvan) Lacoste (1862-1930) qui volè que los petits gascons parlèssin autan plan lo francés com lo gascon (comunicacion de M. Baris e J.J. Fénié).
 
 
Lo prètzhèit deu “hussard negue”
 
Pr’amor d’archius familiaus recentament descobèrtas, qu’an podut en efèit véder de mei pres lo tribalh un chic oblidat deu regent Silvan Lacoste, vadut dens ua familha de pinhadèrs d’Onessa e Laharí. Passat au motle o “seminari” republican” de l’École normale d’instituteurs (sic) de Dacs, qu’estó un excellent “hussard noir”, un chafre balhat un chic mei tard per l’escrivan Charles Péguy (1873-1914) per rénder omenatge aus mèstes d’escòla de la Tresau Republica. Sortits deu pòble, cargats de la nòbla mission d’Instruccion publica, qu’avèn la fe deus missionaris… Problèma: la màger partida deus lors petits escolans (o escolanas per las regentas formadas de la medisha faiçon) ne parlavan pas lo francés de París e de l’elèit. Quitament en maine d’oïl (Picardia, Santonja…) o dens la zòna aperada plan mei tard “arpitana”, e bien solide en Bretanha, au Bascoat, en Corsega e dens tot lo maine d’òc. Dab Cantal, Arièja o las Aups Maritimas las Lanas èran, segon l’enquèsta de Victor Duruy en 1864, un deus departaments on lo francés avè lo mensh penetrat.
 
Conscienciós, curiós e hòrt valent, Lacoste se balha per prètzhèit d’utilizar lo gascon per mélher passar e compréner lo francés. Un biaish d’arrespectar la lenga e la cultura de las populacions au miei de las quaus viu e ensenha. En 1888, lo joene regent lanusquet qu’escriu a personalitats divèrsas. En particular au poèta gascon landés (e ancien prefècte deu Segond Empèri) Isidòr Salas; e Frederic Mistral, un deus fondadors  deu Felibritge. Lo celèbre malhanenc que li arrecomanda d’entrar en contacte dab lo “Frair Savinian” (Joseph Lhermite, 1844-1920, hrair de las escòlas crestianas e majorau deu Felibritge en 1886) qui, deu costat de Provença, a la medisha amira.
 
Ne sabem pas exactament perqué, Lacoste càmbia de vita de cap a 1895: lo regent, director d’escòla a Tarnòs (Senhans) se hè carnissèr a Pau! Mes lo carnissèr establit dens lo capdulh de Bearn n’abandona pas lo son saunei. Au moment on vad lo felibrige gascon e sustot bearnés, dab Simin Palay, Miquèu de Camelat, l’abat Cesari Daugé o la passionada Filadèlfa de Gerda, qu’es en relacion  dab pro de monde. Qu’i a ua vertadèira arreviscolada de la literatura nòsta au torn de la revista Reclams de Bearn e Gasconha, mentre que la francizacion de la populacion, capvath montanhas, arribèras o pinhadars de la Gran Lana avança a bèras camadas.
 
Com disó Ives Roqueta dens ua entervista: “Los parents qu’empachavan los dròlles de parlar lor lenga pr’amor que’us aimavan!” Que òc! Volèvan lo “progrès”, la possibilitat de montar dens l’escala sociau, de vàder regent, foncionari o militar, gradat de preferéncia. Drama pregond e terrible de la lenga nòsta.
 
Los felibres gascons se pausan lo problèma de la grafia. Letras de Camelat o deu doctor Lacoarret (Al-Cartero) a Lacoste muishan que puntejava la question deu retorn a ua grafia classica, evidentament arrespectuosa, lo mei possible, de l’etimologia... En 1904, lo “bochèir” de Pau publica lo son Recuelh de versions gasconas. Qu’a amassat tèxtes d’un chic pertot, deu mijorn de Gasconha mei que mei. Que’us explica, que’us arrevira e prepausa exercicis. D’auguns son hòrt “patriotics”. Qu’i es question de drapèu tricolòr, de fiertat d’estar de la Grana Pàtria en medish temps que d’aver la soa Petita Pàtria. Un tèma bien coneishut e estudiat per los istorians (J.-Fr. Chanet, F. Martèl, A.-M. Thiesse…). Mes, que voletz! cau pensar au contèxte istoric: la question d’Alsàcia-Lorena, Déroulède e la soa “Liga deus Patriòtas”, la pujada deu nacionalisme e, tot simplament l’ideologia francesa e la construccion deu “roman nacionau” capvath Le Tour de la France par deux enfants  o l’Istòria de França per Lavisse.
 
Lo libe de Lacoste rencontra ua petita simpatia dens quauques mitans convençuts. Mes l’obratge tomba rapidament dens l’oblit e Lacoste torna, decebut e shens dobte plen d’amarum, a las soas costaletas e aus tròç de penon o de carbonada. Près de 70 ans après, Robert Darrigrand (1933-2017) utiliza quauques tèxtes recuelhuts per Lacoste entà hargar lo son libe Initiation au gascon (Per noste, 1971, tornat imprimir quate còps e tornat editar en 2012). L’arrenavida n’èra pas acabada.
 
 
 
 
Joan Jacmes Fénié

    

 
fffff   fffff
  Conferéncia. A Onessa e Laharí l’associacion Aigas Vivas contunha los cors de gascon qui son la màger part deu temps animats preu president Dominique Commet qui, dens la soa vita vitanta es comedian e palhassa, cantaire quauques còps (la soa tropa es la CKC o Clown Kitch Compagnie). Justament, au son programa, qu’a un espectacle titolat “conferéncia suus gascons landés”. Qu’i parla de las nòstas Lanas de Gasconha qu’an longtemps sofèrt d’ua maishanta reputacion. A la fin deu sègle XVIII e au XIXau, escrivans, viatjaires o jornalistas estipendiats qu’an sovent esgroat imatges negatius suu país e abitants de la Gran Lana o deu País de Bòrn. Que son dits “sauvatges e pauc civilizats”, qu’an la cara jauna e que son tostemps gahats per las frèbes e lo Doctor Thore, metge de Dacs e botanista de renom, escriu en 1810 que los landés son ua poblada a despart, “inaccessibla a las emocions de l’amna”. Ne passi, e de las mei bonas!  Domenje Commet s’i enten per passar tot aquò a la molineta... (http://www.lacieckc.fr/).  
     


 


abonar los amics de Jornalet



publicitat
BANER1-2-3: DGPL TRADUCTOR



Comentaris

18 d'abril 05.16h

Mercé per aqueste tròç d'istòria. Cada cronica d'aquesta mena es un pas per sortir de l'escurantisme.


Valoriza aqueste comentari:   votar positiu 9   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadeqüat   Formulari d'abús de comentari

5 -10 -20 -totes
1




Comenta

Lo comentari es estat mandat corrèctament



  Previsualiza

La direccion del Jornalet a lo drech de publicar pas los comentaris que respècten pas las nòrmas basicas d'educacion, civisme e dialòg.
publicitat
BANER1-2-3: DGPL AN LAFONT

Editorial

Que pas res nos arrèste

“Òu, Union Europèa, calma-te. Torni dire: s’ensajas de qualificar nòstra operacion d’invasion, nòstre prètzfach es simple. Dobrirem las pòrtas ...
giny

Lo temps

Mapa
  • sol Agen 14
  • sol Aush 13
  • sol Bordèu 13
  • sol Briançon 10
  • sol Caors 13
  • sol Carcassona 14
  • sol Clarmont-Ferrand 13
  • sol Confolent 14
  • sol Gap 8
  • sol La Canau 13
  • sol La Gàrdia 11
  • sol Limòtges 12
  • sol Lo Borg Sant Dalmatz 15
  • sol Lo Puèi de Velai 13
  • sol Marselha 19
  • sol Montpelhièr 18
  • sol Naut Aran 12
  • sol Niça 16
  • sol Nimes 19
  • sol Pau 14
  • sol Peireguers 13
  • sol Rodés 13
  • sol Tolon 14
  • sol Tolosa 13
  • sol Valença 15

giny

giny

Vidèos

giny

Entrevista

giny

giny

publicitat

lateral 2 teveoc

Fotografias

  • © Laurenç Revèst

    Auribeu de Sianha

  • © Laurenç Revèst

    Fòrt Maginòt de Sant Anhe

  • © Xavi Gutiérrez Riu

    Coserans: Sent Líser, Casavèth, Sent Guironç, Saurat...

  • © Celèsta Toion

    La plaja espaci de libertat? D'expression?

  • © Laurenç Revèst

    La botiga de Macarèl a Sant Joan de Vedats (Montpelhierenc)

  • Vista dal País Niçard e Alpenc. © Centre Cultural Occitan País Nissart e Alpenc

    Vista dal País Niçard e Alpenc

  • Asuèlhs de Menerbés. © Franc Bardòu

    Asuèlhs de Menerbés

  • Vaquí la nòstra taula parada pel dinnar de Reis (Epifania), amb de servietas reialas. © Xevi

    Concors de Nadal 2014. Las Calendas en çò vòstre

  • © Conselh Generau d'Aran

    Lo Torn de França 2016 en Aran

  • 80a annaia d’a fèsta dau limon a Menton, en lu Òrts Biovès (16 de febraro au 6 de mars). ©  Artusa Garavan

    80a annaia d’a fèsta dau limon a Menton, en lu Òrts Biovès (16 de febraro au 6 de mars)

  • © Laurenç Revèst

    Fòrt Maginòt de Sant Anhe

  • © Catarin Seguran

    Las ribas del riu Tiniá d'estiu

  • © Aure Séguier

    Carnaval Biarnés 2017

  • Arrai de solei. © Xavi Gutiérrez Riu

    Ivèrn en Aran

  • Ont es LA veritat? © Laurenç Revèst

    Concors d'estiu 2012: La fotografia de las vacanças

  • © Salça Morena

    Passeaia nucleària dal Prat (vilar de Sant Dalmaç lo selvatge) a Sant Dalmaç en passar per las baissas de Boneta e de Motiera (auta valaa de Tiniá)

  • © Laurenç Revèst

    Fòrt Maginòt de Sant Anhe

  • País de Rasés. © Franc Bardòu

    País de Rasés

  • © Aure Séguier

    Carnaval Biarnés 2017

  • © Miquèu Barís

    Los calandrons d'Auloron qu'an visitat Baiona

publicitat

lateral 2 teveoc



publicitat

LATERAL1 300X250: sapiéncia

Las mai...

publicitat

LATERAL1 300X250: radio pais

giny

Sondatge

Bulletin

Se vòls recebre per e-mail los grands títols de Jornalet, abona-te

Adreiça E-mail
       
avís legal
En complir la Lei de Servicis de la Societat de l'Informacion e de Comèrci Electronic e la Lei Organica de Proteccion de Donadas (de l'Estat espanhòl) t'informam que se vòls pas contunhar de recebre lo nòstre bulletin informatiu, te pòdes desabonar a travèrs d'aqueste formulari.



Etiquetas

giny





Jornalet, gaseta occitana d'informacions


Associacion entara Difusion
d'Occitània en Catalonha
(ADÒC)