CAPÇALERA: CONGRÉS AMIC
CAPÇALERA2: FAI-TE SOCI

Jornalet, gaseta occitana d'informacions

Diluns, 14 d'octòbre

Actualitats

Dimenge, 17 de junh de 2018, 03h00 Cultura,Politica,Societat

Gasconha > Val d'Aran

La Val d’Aran festeja uèi son jorn nacional

Se commemòra la restauracion del Conselh General lo 17 de junh de 1991, 151 ans après son abolicion per las autoritats espanhòlas


Comentaris Un comentari    
Marrit Flac Bon Plan bon Fabulós (5 vòtes)
carregant En cargar


La Val d’Aran festeja uèi son jorn nacional, en commemorant la restauracion del Conselh General lo 17 de junh de 1991, 151 ans après son abolicion per las autoritats espanhòlas. Ongan la jornada revendica, d’un biais net e clar, lo complet desplegament e l’aplicacion de la darrièra Lei del Regim Especial d’Aran, que regula l’autogovèrn del país e sas relacions amb Catalonha. Aquela Lei d’Aran s’aprovèt lo 21 de genièr de 2015 al Parlament de Catalonha e intrèt en vigor lo 14 de febrièr d'aquela meteissa annada.
 
La celebracion se ten a Vielha, coma es abitual, amb lo passacarrièra de totes los pendons portats per de representants de cada terçon —la division istorica d’Aran— dempuèi la sedença del Govèrn d’Aran fins al Santuari de Mijaran.
 
Après la recepcion del Sindic d’Aran e del passacarrièra, a 11h, dins lo luòc de la messa solemna a la glèisa del Santuari e, puèi, dins las roïnas de l’ancian santuari, se levarà lo drapèl e se sonarà l’imne nacional occitan, qu’es oficialament l’imne de la Val d’Aran (en version aranesa).
 
Amb la Hèsta d’Aran, a l’arribada de l’estiu, comença una epòca de celebracions fòrça importantas dins lo pichon país occitan. I cal soslinhar las fèstas del Haro a Les e del Taro a Arties per Sant Joan; e sustot la 22a corsa Aran per sa Lenga, lo dimenge 29 de julhet, que totes los araneses s’i mobilizan per la lenga nòstra.
 
 
Taula per Aran organiza una taulejada
 
Ongan, tanben la societat civila a jonch la celebracion. Lo collectiu Taula per Aran a organizat una taulejada per partejar la fèsta nacionala en tot “minjar, partejar, parlar, escotar, barar, hestejar...”. L’eveniment prepausa un canton infantil, una caissa solidària amb los presonièrs politics catalans e un concèrt amb Alidé Sans e Paulin Cortial. Cadun deu portar quicòm de manjar, per o partejar, del temps que la còla de Taula per Aran prepausaràn de bevendas e de carn “a un prètz solidari”.
 
Taula per Aran es un collectiu de ciutadans araneses que critican l’imatge d’espanholitat del país occitan balhat pels mèdias espanhòls, e afirman que Catalonha reconeis sonque l’autogovèrn e la singularitat d’Aran. Se tracta d’un collectiu especific d’aquel país occitan, inspirat dels CDR de Catalonha, valent a dire los Comitats de Defensa del Referendum que puèi venguèron de Comitats de Defensa de la Republica. Son aquel mond que capitèron a menar a bon tèrme lo referendum d’independéncia del 1r d’octòbre passat en Aran, qu’ara son venguts un collectiu apelat Taula per Aran.
 
Taula per Aran se definís coma “un corròp de ciutadans de  diuèrses idèes politiques, transversau e dubèrt ara participacion des persones que viuen en Aran”, es a dire un “grop transversau d’opinion que vò aufrir es airines entà recuperar e afortir eth debat des aranesi” en çò que tanh a l’avenidor d’Aran. Dins aquel sens, creson qu’“Aran a de besonh qüestionar-se e recéber responsa sus eth futur de Catalonha qu’afècte indefectiblament eth futur d’Aran”.
 
 
La lei d’Aran
 
La Lei d’Aran actuala definís Aran coma una “realitat nacionala occitana”, establís que son imne es la version locala de Se canta, entitolada Montanhes araneses, e que lo drapèl es la crotz occitana amb l’escut d’Aran. Definís que la lenga es l’occitan, nomenat aranés en Aran, e definís una politica lingüistica amb l’occitan coma lenga “d’usatge normal” de l’administracion publica e “lenga veïculara” dins l’educacion.
 
La lei tanben definís los organs del Conselh General d’Aran, lo foncionament, lo regim electoral, lo drech civil aranés, l’organizacion del territòri, las politicas d’egalitat, l’educacion, las infrastructuras, la seguretat, la santat, etc.
 
Se definís tanplan las relacions del Conselh General d’Aran amb lo govèrn e lo Parlament de Catalonha e mai lo finançament per far venir possible tot aquel autogovèrn.
 
La lei garentís que la Val d’Aran serà pas inclusa dins cap de division territoriala pròpria de Catalonha. Aquel ponch èra estat un chepic màger per totes los politicians araneses, qu’avián vist aquel drech istoric en perilh quand Catalonha aviá volgut definir una novèla division territoriala dins çò qu’apelava de vigariás.
 
Lo modèl de finançament e lo sistèma d’eleccion dels conselhièrs generals foguèron los subjèctes mai contestats. Mas fin finala la lei s’aprovèt amb los vòtes favorables de totes los partits —levat Ciutadans, que s’abstenguèt—.
 
 
L’encastre istoric
 
Après la desfacha de Murèth en 1213, França s’apoderèt dels territòris occitans secutats per la Crosada contra los catars, e Catalonha virèt sos uèlhs vèrs d’autras partidas de la Mediterranèa. Mas los araneses decidiguèron de demorar del costat de la Corona de Catalonha e Aragon, que reconeissiá l’organizacion administrativa aranesa per mejan de divèrses tractats e documents. Cal remarcar lo document conegut coma la Querimònia, un privilègi que configurèt e donèt la legitimitat als dreches istorics d’Aran de 1313 a 1839. Se tracta d’una compilacion dels usatges e de las costumas dels araneses per lor donar una valor legala. Es un document que balha de privilègis e de dreches a las autoritats del pichon país occitan. La Querimònia establissiá pels araneses la liura e franca possession de lors bòsques e montanhas, de l’aiga, de la pesca e de la caça, e tanben qualques exempcions d’impòstes en mai de la reconeissença del regim economic tradicional. Mas, sustot, la Querimònia restaquèt Aran a la corona reiala de Barcelona, en evitant aital lo risc que la val tombèsse dins las disputas feudalas entre senhors. Lo resultat de tot aquò es l’istòria d’un país autogerit, liure de feudalisme, qu’encara uèi lo jorn la majoritat de son territòri es de titularitat publica.
 
Quand Catalonha perdèt sas institucions e sas libertats, après la desfacha de 1714, Aran servèt sas institucions e mai se foguèron contrarotladas per las autoritats espanhòlas. Mas en 1834, lo reialme d’Espanha suspendèt lo Conselh General d’Aran e impausèt al país lo nòu regim administratiu general de l’estat espanhòl, en tot integrar de fòrça Aran dins la província de Lhèida.
 
Après 156 ans, en 1991, se restaurèt lo Conselh General d’Aran. Lo govèrn autonòm de la Generalitat de Catalonha escotèt las revendicacions aranesas e restabliguèt l’institucion aranesa que, dempuèi aquel moment, gerís sas politicas en educacion, santat, cultura, environament, agricultura e torisme. Aquela lei de 1990 desenant s’es actualizada.
 

 


Imatges de la celebracion.




abonar los amics de Jornalet



publicitat
BANER1-2-3: DGPL AN LAFONT



Comentaris

19 de junh 23.36h

Visca la nacion occitana e la festa nacional d'Aran !
Aquelas montanhes
que tan altas son
m'enpachan de veire
mas amors ont son.

Montanhes araneses
tot l'anh amb neu
.............


Valoriza aqueste comentari:   votar positiu 0   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadeqüat   Formulari d'abús de comentari

5 -10 -20 -totes
1




Comenta

Lo comentari es estat mandat corrèctament



  Previsualiza

La direccion del Jornalet a lo drech de publicar pas los comentaris que respècten pas las nòrmas basicas d'educacion, civisme e dialòg.
publicitat
BANER1-2-3: DGPL AN LAFONT

Editorial

Que pas res nos arrèste

“Òu, Union Europèa, calma-te. Torni dire: s’ensajas de qualificar nòstra operacion d’invasion, nòstre prètzfach es simple. Dobrirem las pòrtas ...
giny

Lo temps

Mapa
  • sol Agen 19
  • sol Aush 19
  • sol Bordèu 19
  • sol Briançon 12
  • sol Caors 18
  • sol Carcassona 20
  • sol Clarmont-Ferrand 15
  • sol Confolent 16
  • sol Gap 12
  • sol La Canau 19
  • sol La Gàrdia 14
  • sol Limòtges 17
  • sol Lo Borg Sant Dalmatz 14
  • sol Lo Puèi de Velai 15
  • sol Marselha 18
  • sol Montpelhièr 19
  • sol Naut Aran 16
  • sol Niça 19
  • sol Nimes 16
  • sol Pau 18
  • sol Peireguers 18
  • sol Rodés 19
  • sol Tolon 17
  • sol Tolosa 19
  • sol Valença 15

giny

giny

Vidèos

giny

Entrevista

giny

giny

publicitat

lateral 2 teveoc

Fotografias

  • Uvernada Lou Dalfin 2012. ©  Cristòl Daurore

    Uvernada Lou Dalfin 2012

  • © Laurenç Revèst

    Fòrt Maginòt de Sant Anhe

  • Valadas. © Xavi Gutiérrez Riu

    Valadas

  • Hug de la Rosa

    Manifestacion "Er aranés, era nòsta identitat". Vielha 24 de març 2018

  • © Montse Torres -  Arxiu dels Castellers de la Vila de Gràcia

    "Castellers" catalans en Bearn

  • Valadas. © Xavi Gutiérrez Riu

    Valadas

  • © Salça Morena

    Passeaia nucleària dal Prat (vilar de Sant Dalmaç lo selvatge) a Sant Dalmaç en passar per las baissas de Boneta e de Motiera (auta valaa de Tiniá)

  • Petugon de La Boal

    Conferéncia e dedicaça de l'artista Richard Cairaschi au Musèu municipau deis Arts e Tradicions populàrias de Grimaud (Mauras)

  • © Laurenç Revèst

    Economia occitana: fromais, lenga occitana e país d'Òc

  • Pòrt de Niça: Li galeras

  • © Julien Cazenave

    12.02.2019: manifestacion a Brussèlas per la libertat presonièrs politics catalans jutjats a Madrid

  • © Franc Bardòu

    Asuèlhs de Lauragués

  • © Zep Armentano

    XI prèmis Gaudí de l'Acadèmia Catalana del Cinèma

  • © Aure Séguier

    Carnaval Biarnés 2017

  • Valadas. © Xavi Gutiérrez Riu

    Valadas

  • Espaci occitan a Draoníer (Val Maira). © Cristòu Daurore

    Espaci occitan a Draoníer (Val Maira)

  • © Zep Armentano

    Era Mongetada (Val d'Aran 28-29 d'octobre 2017)

  • © Iñaki Delaurens

    Val d'Aran

  • Grassa. © Lissandre Varenne

    L'occitan per carrièras (concors de prima 2014)

  • © Laurenç Revèst

    Nimes e preséncia d'occitan

publicitat

lateral 2 teveoc



publicitat

LATERAL1 300X250: sapiéncia

Las mai...

publicitat

LATERAL1 300X250: radio pais

giny

Sondatge

Bulletin

Se vòls recebre per e-mail los grands títols de Jornalet, abona-te

Adreiça E-mail
       
avís legal
En complir la Lei de Servicis de la Societat de l'Informacion e de Comèrci Electronic e la Lei Organica de Proteccion de Donadas (de l'Estat espanhòl) t'informam que se vòls pas contunhar de recebre lo nòstre bulletin informatiu, te pòdes desabonar a travèrs d'aqueste formulari.



Etiquetas

giny





Jornalet, gaseta occitana d'informacions


Associacion entara Difusion
d'Occitània en Catalonha
(ADÒC)