CAPÇALERA: publicitat jornalet
CAPÇALERA2: FAI-TE SOCI

Jornalet, gaseta occitana d'informacions

Dimècres, 24 de julhet

Actualitats

Diluns, 17 de junh de 2019, 03h00 Istòria,Politica

Gasconha > Val d'Aran

La Val d’Aran festeja uèi son jorn nacional

Las celebracions d’uèi seràn las darrièras que presidís Carlos Barrera, que se retira de la politica. Deman se constituirà lo nòu Conselh General d’Aran ont Paco Boya serà elegit sindic


Comentaris Un comentari    
Marrit Flac Bon Plan bon Fabulós (4 vòtes)
carregant En cargar


La Val d’Aran festeja uèi son jorn nacional, en commemorant la restauracion del Conselh General lo 17 de junh de 1991, 151 ans après son abolicion per las autoritats espanhòlas. Ongan, la jornada revendica, d’un biais net e clar, lo complet desplegament e l’aplicacion de la darrièra Lei del Regim Especial d’Aran, que regula l’autogovèrn del país e sas relacions amb Catalonha. Aquela Lei d’Aran s’aprovèt lo 21 de genièr de 2015 al Parlament de Catalonha e intrèt en vigor lo 14 de febrièr d'aquela meteissa annada.
 
La celebracion se ten a Vielha, coma es abitual, amb lo passacarrièra de totes los pendons portats per de representants de cada terçon —la division istorica d’Aran— dempuèi la sedença del Govèrn d’Aran fins al Santuari de Mijaran.
 
Après la recepcion del Sindic d’Aran e del passacarrièra, a 11h, dins lo luòc de la messa solemna a la glèisa del Santuari e, puèi, dins las roïnas de l’ancian santuari, s’alçarà lo drapèl e sonarà l’imne nacional occitan, qu’es oficialament l’imne de la Val d’Aran (en version aranesa).
 
Amb la Hèsta d’Aran, a l’arribada de l’estiu, comença una epòca de celebracions fòrça importantas dins lo pichon país occitan. I cal soslinhar las fèstas del Haro a Les e del Taro a Arties per Sant Joan; e sustot la 26a corsa Aran per sa Lenga, lo dimenge 28 de julhet, que totes los araneses s’i mobilizan per la lenga nòstra.
 
 
Cambiament de govèrn
 
Las celebracions de uèi seràn las darrièras que presidís Carlos Barrera coma sindic d’Aran. Après 20 ans al cap del Conselh General d’Aran, Barrera anoncièt fa qualques jorns sa retirada de la politica, a causa dels marrits resultats qu’obtenguèt a las darrièras eleccions del 26 de mai.
 
Deman se constituirà lo nòu Conselh General d’Aran ont Paco Boya serà elegit nòu sindic.
 
 
L’encastre istoric
 
Après la desfacha de Murèth en 1213, França s’apoderèt dels territòris occitans secutats per la Crosada contra los catars, e Catalonha virèt sos uèlhs vèrs d’autras partidas de la Mediterranèa. Mas los araneses decidiguèron de demorar del costat de la Corona de Catalonha e Aragon, que reconeissiá l’organizacion administrativa aranesa per mejan de divèrses tractats e documents. Cal remarcar lo document conegut coma la Querimònia, un privilègi que configurèt e donèt la legitimitat als dreches istorics d’Aran de 1313 a 1839. Se tracta d’una compilacion dels usatges e de las costumas dels araneses per lor donar una valor legala. Es un document que balha de privilègis e de dreches a las autoritats del pichon país occitan. La Querimònia establissiá pels araneses la liura e franca possession de lors bòsques e montanhas, de l’aiga, de la pesca e de la caça, e tanben qualques exempcions d’impòstes en mai de la reconeissença del regim economic tradicional. Mas, sustot, la Querimònia restaquèt Aran a la corona reiala de Barcelona, en evitant aital lo risc que la val tombèsse dins las disputas feudalas entre senhors. Lo resultat de tot aquò es l’istòria d’un país autogerit, liure de feudalisme, qu’encara uèi lo jorn la majoritat de son territòri es juridicament de possession publica.
 
Quand Catalonha perdèt sas institucions e sas libertats, après la desfacha de 1714, Aran servèt sas institucions e mai foguèsson contrarotladas per las autoritats espanhòlas. Mas en 1834, lo reialme d’Espanha suspendèt lo Conselh General d’Aran e impausèt al país lo nòu regim administratiu general de l’estat espanhòl, en tot integrar de fòrça Aran dins la província de Lhèida.
 
Après 156 ans, en 1991, se restaurèt lo Conselh General d’Aran. Lo govèrn autonòm de la Generalitat de Catalonha escotèt las revendicacions aranesas e restabliguèt l’institucion aranesa que, dempuèi aquel moment, gerís sas politicas en educacion, santat, cultura, environament, agricultura e torisme. Aquela lei de 1990 desenant s’es actualizada.
 
 
La lei d’Aran
 
La Lei d’Aran actuala definís Aran coma una “realitat nacionala occitana”, establís que son imne es la version locala de Se canta, entitolada Montanhes araneses, e que lo drapèl es la crotz occitana amb l’escut d’Aran. Definís que la lenga es l’occitan, sonat aranés en Aran, e definís una politica lingüistica amb l’occitan coma lenga “d’usatge normal” de l’administracion publica e “lenga veïculara” dins l’educacion.
 
La lei tanben definís los organs del Conselh General d’Aran, lo foncionament, lo regim electoral, lo drech civil aranés, l’organizacion del territòri, las politicas d’egalitat, l’educacion, las infrastructuras, la seguretat, la santat, etc.
 
Se definís tanplan las relacions del Conselh General d’Aran amb lo govèrn e lo Parlament de Catalonha e mai lo finançament per far venir possible tot aquel autogovèrn.
 
La lei garentís que la Val d’Aran serà pas inclusa dins cap de division territoriala pròpria de Catalonha. Aquel ponch èra estat un chepic màger per totes los politicians araneses, qu’avián vist aquel drech istoric en perilh quand Catalonha aviá volgut definir una novèla division territoriala dins çò qu’apelava de vigariás.
 
Lo modèl de finançament e lo sistèma d’eleccion dels conselhièrs generals foguèron los subjèctes mai contestats. Mas fin finala la lei s’aprovèt amb los vòtes favorables de totes los partits —levat Ciutadans, que s’abstenguèt—.

 
 
abonar los amics de Jornalet



publicitat
BANER1-2-3: DGPL AN LAFONT



Comentaris

17 de junh 13.58h

Era celebracion d'aué qu'ei tamben un dia entà rebrembar-mos de Pilar Busquets-Medan des de Guilhamuc de Les, era prumèra síndic d'Aran, la que mos drauic eths camins....


Valoriza aqueste comentari:   votar positiu 7   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadeqüat   Formulari d'abús de comentari

5 -10 -20 -totes
1




Comenta

Lo comentari es estat mandat corrèctament



  Previsualiza

La direccion del Jornalet a lo drech de publicar pas los comentaris que respècten pas las nòrmas basicas d'educacion, civisme e dialòg.
publicitat
BANER 3 teveoc

Editorial

Cal una volontat politica

En Paraguai, lo guaraní es lenga oficiala dempuèi l'an 1992, mas èra una oficialitat que se podiá pas remarcar. Puèi en 2010 se faguèt una lei que demandava ...
giny

Lo temps

Mapa
  • sol Agen 13 6
  • sol Aush 15 4
  • nuvols Bordèu 10 -1
  • sol Briançon 6 -6
  • sol Caors 14 0
  • sol Carcassona 14 2
  • pluja Clarmont-Ferrand 11 5
  • pluja Confolent 9 5
  • sol Gap 14 0
  • nuvols La Canau 13 6
  • sol La Gàrdia 22 9
  • nuvols La Torre de Pèlitz 16 4
  • pluja Limòtges 9 5
  • sol Lo Borg Sant Dalmatz 18 6
  • sol Lo Puèi de Velai 16 4
  • nuvols Marselha 18 6
  • nuvols Montpelhièr 17 8
  • nuvols Naut Aran 12 2
  • sol Niça 14 0
  • nuvols Nimes 19 5
  • nuvols Pau 15 5
  • pluja Peireguers 19 5
  • pluja Rodés 17 3
  • nuvols Tolon 17 3
  • sol Tolosa 19 5
  • pluja Valença 10 -1

giny

giny

giny

giny

Vidèos

Entrevista

giny

giny

publicitat

lateral 2 teveoc

Fotografias

  • © Franc Bardòu

    Coserans al còr

  • Gavotina marítima: trofèu d'August e vila vielha d'A Torbia

  • Estivada 2013. © Guillem Sevilla

    Estivada 2013

  • © Franc Bardòu

    Tresaurs andorrans

  • Eyes of Simurg 21/6/2017 a Tolosa. Fòto de Barthélémy Nadal

    Eyes Of Simurgh cantan en occitan a Tolosa per la fèsta de la musica 2017

  • Minecraft en version occitana

  • Mauberme. © Xavi Gutiérrez Riu

    Ivèrn en Aran

  • © Laurenç Revèst

    Besièrs, preséncia d'occitan en ciutat e CIRDOC

  • Lo grand passacarrièra de Rodés. Occitan Pride 2013

  • País de Rasés. © Franc Bardòu

    País de Rasés

  • © Franc Bardòu

    Catalonha etèrna

  • © Laurenç Revèst

    Per las carrièiras de Someire, lo pont cobèrt per la ciutat vidorlenca

  • © Franc Bardòu

    Tèrra albigesa

  • © Laurenç Revèst

    Auribeu de Sianha

  • Val d'Aran, cap de Gasconha

  • © Laurenç Revèst

    Fòrt Maginòt de Sant Anhe

  • Manifestacion Anem Òc, Tolosa 31 de març 2012. © Cecília Hautefeuille

    Manifestacion Anem Òc, Tolosa 31 de març 2012

  • Glèisa, cloquièr e muralhon. © Andrea Celauro

    País d'Aison (Val d'Estura)

  • Niça vièlha en occitan niçard. © LR

    Niça vièlha en occitan niçard

  • © Aure Séguier

    Carnaval Biarnés 2017

publicitat

lateral 2 teveoc



publicitat

LATERAL1 300X250: sapiéncia

Las mai...

publicitat

LATERAL1 300X250: radio pais

giny

Sondatge

Per recuperar l'occitan, creses que cal un combat politic?


90%



9%



1%




Vots 106 vòtes

comentaris 1

Bulletin

Se vòls recebre per e-mail los grands títols de Jornalet, abona-te

Adreiça E-mail
       
avís legal
En complir la Lei de Servicis de la Societat de l'Informacion e de Comèrci Electronic e la Lei Organica de Proteccion de Donadas (de l'Estat espanhòl) t'informam que se vòls pas contunhar de recebre lo nòstre bulletin informatiu, te pòdes desabonar a travèrs d'aqueste formulari.



Etiquetas

giny





Jornalet, gaseta occitana d'informacions


Associacion entara Difusion
d'Occitània en Catalonha
(ADÒC)