CAPÇALERA2: FAI-TE SOCI

Jornalet, gaseta occitana d'informacions

Dissabte, 21 de julhet

Actualitats

Dissabte, 14 de febrièr de 2015, 03h00 Politica

Gasconha > Val d'Aran

La Lei d’Aran es intrada en vigor après una solemna ceremònia de confirmacion

Lo president de Catalonha e lo sindic d’Aran mostrèron una relacion de “reconeissença e respècte” dels dos païses


Comentaris 2 comentaris    
Marrit Flac Bon Plan bon Fabulós (13 vòtes)
carregant En cargar


La segonda Lei d’Aran, que s’aprovèt lo 21 de genièr passat al Parlament de Catalonha, es intrada uèi en vigor, après que lo president de la Generalitat de Catalonha, Artur Mas, e lo sindic d’Aran, Carlos Barrera, signèsson lo document de confirmacion, e la quita lei, en occitan. Aquela ceremònia de “sancionament” se debanèt ièr de ser al Santuari de Mijaran dins una solemnitat e una simbolica màgers.
 
Artur Mas diguèt que l’istòria entre Aran e Catalonha se basa sus “la reconeissença e lo respècte”. Dins aquel sens, lo president catalan diguèt que lo pòble aranés “ganha d’autonomia” e soslinhèt que s’Espanha reconeguèsse a Catalonha los dreches que Catalonha reconeis a Aran, la relacion de convivéncia seriá plan mai aisida.
 
De son costat, Carlos Barrera remembrèt qu’“era lei d’Aran establís era realitat politica e territoriau d’Aran laguens de Catalonha, atau coma cèrtes relacions dirèctes entre Presidéncia dera Generalitat e Sindicatura. Tanben fixe es marcs des negociacions economiques e competenciaus enes comissions bilateraus entre es dus govèrns.” Dins aquel sens Barrera soslinhèt qu’“era lei arreconeish era identitat pròpria d’Aran en Catalonha e li autrege eth dret de decidir eth sòn futur”. “Un dret qu’er estat espanhòu non arreconeish ath pòble catalan”, çò apondèt. De fach, la lei quitament mençona qu’Aran es una “realitat nacionala occitana”.
 
Èran presents a l’acte totes los conselhièrs e èx-conselhièrs del Conselh General d’Aran, los èx-sindics Francés Boya e Pilar Busquets e un nombrós public que recebèt un exemplar de la lei en catalan e en occitan. Qualques individús presents demandèron al president catalan de lor signar l’exemplar.
 
 
La lei
 
Aquela lei definís Aran coma una “realitat nacionau occitana”, establís que son imne es la version locala de Se Canta, entitolada Montanhes Araneses, e que lo drapèl es la crotz occitana amb l’escut d’Aran. Definís que la lenga es l’occitan, nomenat aranés en Aran, e definís una politica lingüistica amb l’occitan coma lenga “d’usatge normal” de l’administracion publica e “lenga veïculara” dins l’educacion.
 
La lei tanben definís los organs del Conselh General d’Aran, lo foncionament, lo regim electoral, lo drech civil aranés, l’organizacion del territòri, las politicas d’egalitat, l’educacion, las infrastructuras, la seguretat, la santat, etc.
 
Se definís tanplan las relacions del Conselh General d’Aran amb lo govèrn e lo Parlament de Catalonha, e lo finançament per far possible tot aquel autogovèrn.
 
La lei garentís que la Val d’Aran serà pas inclusa dins cap de division territoriala pròpria de Catalonha. Aquel ponch èra estat un chepic màger per totes los politicians araneses, qu’avián vist aquel drech istoric en perilh quand Catalonha aviá definit sa division territoriala dins çò qu’apelava de vigariás.
 
Lo modèl de finançament e lo sistèma d’eleccion dels conselhièrs generals foguèron los subjèctes mai contestats. Mas fin finala la Lei s’aprovèt amb los vòtes favorables de totes los partits levat Ciutadans, que s’abstenguèt.
 
 
L’encastre istoric
 
Après la desfacha de Murèth en 1213, França s’apoderèt dels territòris occitans secutats per la Crosada contra los catars, e Catalonha virèt sos uèlhs vèrs la Mediterranèa. Mas los araneses decidiguèron de demorar del costat la Corona de Catalonha e Aragon, que reconeissiá l’organizacion administrativa aranesa per mejan de divèrses tractats e documents. Cal soslinhar lo document conegut coma la Querimònia, un privilègi que configurèt e donèt la legitimitat als dreches istorics d’Aran de 1313 a 1839. Se tracta d’una compilacion dels usatges e de las costumas dels araneses per lor donar una valor legala. Es un document que balha de privilègis e de dreches a las autoritats del petit país occitan. La Querimònia establissiá pels araneses la liura e franca possession de lors bòsques e montanhas, de l’aiga, de la pesca e de la caça, e tanben qualques exempcions d’impòstes en mai de la reconeissença del regim economic tradicional. Mas, sustot, la Querimònia restaquèt Aran a la corona reiala de Barcelona, en evitant aital lo risc que la Val tombèsse dins las disputas feudalas entre senhors. Lo resultat de tot aquò es l’istòria d’un país autogerit, liure de feudalisme, qu’encara uèi lo jorn la majoritat de son territòri es de titularitat publica.
 
Quand Catalonha perdèt sas institucions e sas libertats, après la desfacha de 1714, Aran conservèt sas institucions, e mai se foguèron contrarotladas per las autoritats espanhòlas. Mas en 1834, lo Reialme d’Espanha suspendèt lo Conselh General d’Aran e impausèt al país lo nòu regim administratiu general de l’estat espanhòl, en tot integrar de fòrça Aran dins la província de Lhèida.
 
Après 156 ans, en 1990, se restabliguèt lo Conselh General d’Aran. Lo govèrn autonòm de la Generalitat de Catalonha escotèt las revendicacions aranesas e restabliguèt l’institucion aranesa que, dempuèi aquel moment, gerís sas politicas en educacion, santat, cultura, environament, agricultura e torisme. Aquela lei de 1990 desenant s’es actualizada.



publicitat



Comentaris

21 de febrièr 10.23h

Visca laTerra!


Valoriza aqueste comentari:   votar positiu 1   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadeqüat   Formulari d'abús de comentari

14 de febrièr 10.42h

Un gran dia entà Aran. Un gran dia entà Occitània. Visca Catalonha!


Valoriza aqueste comentari:   votar positiu 15   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadeqüat   Formulari d'abús de comentari

5 -10 -20 -totes
1




Comenta

Lo comentari es estat mandat corrèctament



  Previsualiza

La direccion del Jornalet a lo drech de publicar pas los comentaris que respècten pas las nòrmas basicas d'educacion, civisme e dialòg.
publicitat
BANNER 1-2-3 IEA

Editorial

"Anatz enfants de lor patria"

Lo 14 de julhet de 1789, una còla de revolucionaris prenguèron una preson de París e ne liberèron los qualques presonièrs que i aviá. Aquò marquèt ...
giny

Lo temps

Mapa
  • nuvols Agen 24 13
  • nuvols Aush 23 13
  • sol Bordèu 24 14
  • sol Briançon Low:9 High:21
  • sol Caors 24 13
  • nuvols Carcassona 21 14
  • nuvols Clarmont-Ferrand 23 13
  • nuvols Confolent 22 14
  • sol Gap Low:15 High:28
  • sol La Canau 24 14
  • nuvols La Gàrdia 31 23
  • nuvols La Torre de Pèlitz 24 17
  • nuvols Limòtges 22 14
  • pluja Lo Borg Sant Dalmatz 25 18
  • nuvols Lo Puèi de Velai 20 12
  • nuvols_parcials Marselha 32 21
  • sol Montpelhièr 29 21
  • nuvols Naut Aran 18 12
  • sol Niça Low:9 High:16
  • sol Nimes 32 21
  • nuvols Pau 22 14
  • nuvols Peireguers 23 14
  • nuvols Rodés 24 12
  • sol Tolon 30 17
  • nuvols Tolosa 24 16
  • nuvols Valença 21 14

giny

giny

giny

giny

giny

publicitat

lateral 2 teveoc

Entrevista

Avèm passat set meses que parlar de questions de lenga i èra... dangierós

Xavier Moral responsable dels afars occitans e de la promocion de la lenga dels signes catalana a la Direccion Generala de Politica Lingüistica de Catalonha

Avèm passat set meses que parlar de questions de lenga i èra... dangierós
publicitat

LATERAL1 300X250: radio pais



publicitat

lateral 2 teveoc

Fotografias

  • Hug de la Rosa

    Manifestacion "Er aranés, era nòsta identitat". Vielha 24 de març 2018

  • © Laurenç Revèst

    Dau castèu de Grimaud

  • © Laurenç Revèst

    Castelar

  • © Aure Séguier

    Carnaval Biarnés 2017

  • 80a annaia d’a fèsta dau limon a Menton, en lu Òrts Biovès (16 de febraro au 6 de mars). ©  Artusa Garavan

    80a annaia d’a fèsta dau limon a Menton, en lu Òrts Biovès (16 de febraro au 6 de mars)

  • © Laurenç Revèst

    Toponims occitan en Li Bergueas, Li Novenas (vilars de Pelhon): valaia dal Palhon de Pelha

  • Coserans: Sent Líser, Casavèth, Sent Guironç, Saurat...

  • Ferriòl Macip

    Manifestacion Anem Òc! per la lenga occitana. Montpelhièr 24 d'octòbre de 2015

  • © Franc Bardòu

    País Bordalés

  • © Franc Bardòu

    Asuèlhs Bigordans

  • © Celèsta Toion

    La plaja espaci de libertat? D'expression?

  • País de Rasés. © Franc Bardòu

    País de Rasés

  • © Franc Bardòu

    Asuèlhs de Lauragués

  • © Laurenç Revèst

    Nimes e preséncia d'occitan

  • © Franc Bardòu

    Coserans al còr

  • © Franc Bardòu

    Asuèlhs Bigordans

  • © Laurenç Revèst

    Val de la Tiniá

  • Ferriòl Macip

    Manifestacion Anem Òc! per la lenga occitana. Montpelhièr 24 d'octòbre de 2015

  • © Zep Armentano

    Era Mongetada (Val d'Aran 28-29 d'octobre 2017)

  • © Celèsta Toion

    La plaja espaci de libertat? D'expression?

giny

Vidèos

Las mai...

publicitat

LATERAL2 300X250: CAOC

giny

Sondatge

As festejat lo 14 de julhet?


15%



85%




Vots 123 vòtes

comentaris 4

Bulletin

Se vòls recebre per e-mail los grands títols de Jornalet, abona-te

Adreiça E-mail
       
avís legal
En complir la Lei de Servicis de la Societat de l'Informacion e de Comèrci Electronic e la Lei Organica de Proteccion de Donadas (de l'Estat espanhòl) t'informam que se vòls pas contunhar de recebre lo nòstre bulletin informatiu, te pòdes desabonar a travèrs d'aqueste formulari.



Etiquetas

giny


Jornalet, gaseta occitana d'informacions


Associacion entara Difusion
d'Occitània en Catalonha
(ADÒC)