Bandièra01 capçalera  1180x150: Novestivada

Opinion

Bodon, drech dins los uèlhs...

Jaume Figueras i Trull

Jaume Figueras i Trull

Ensenhaire. Licenciat en Filologia Catalana e Mastèr de Recèrca en Literatura Comparada. Dempuèi 1996, trabalha a la divulgacion de la literatura occitana en Catalonha.

Mai d’informacions
A!, que siam maluroses nautres!
 

Vaquí cossí Bodon aimava de s’imaginar, el e son pòble malfadat, al còr de l’Istòria: totjorn maluroses, assucats de misèria, rosegats de vergonha... Conscient qu’avián pas finit de patir. Que n’i aviá per fòrça temps, encara. Amb un agach pas brica complasent qu’anava ben al delà de sos personatges, menats del cap del nas per de fòrças que i pòdon pas res, petetas pietadosas que de bracejar comptan se sauvar, innocentasses, remandats al canton, acaçats fòra país, desprovesits de lor èime... E totjorn en exilh, a rebalar pels camins del monde, a somiar sus un retorn que non paga jamai lo sòmi, a beure sols, en tot cercar un amic a qual parlar. Despatriats d’a fons.
 
E ben!, me desencusaretz mas es pas aqueste lo Bodon qu’a ieu me pivelèt, en 1996, i a d’aquò vint-e-cinc ans, a Barcelona, quand aguèri l’astre —sabi pas quina fada m’i acaminèt— de tombar sus un de sos libres: La grava sul camin. En cò d’un boquinista.
 
Un libre qu’aquela quita nuèit comencèri de legir, a l’azard, per aquel capítol ont Ricon de Savinhac passa sa primièira nuèit al Cors Complementari de Nòvacèla, e que m’esmoguèt prigondament... Al punt que me diguèri que la voliái far mieuna, aquela lenga de faidits que capitavi de comprene ben que mal, sens la conéisser, e mai me metèri a revirar aquel roman.
 
Mas i aguèt mai, encara. Puèi qu’a l’annada d’après, per l’estiu, quand de nòstre òme n’aviái ja legit los Contes, e Catòia, e la Quimèra, e mai los Grands Jorns e la Santa Estèla, ambe la femna montèrem al país de Bodon per lo conéisser. De Sant Andrieu de Najac a Sant Genièis, del Pont de Ciron a la Bonacomba. E nos passegèrem pels travèrses de Viaur -ont cerquèrem debadas las roïnas del castèl de Torena- e a Crespin demandèrem per l’ostal de Bodon, ont son fraire Çubrian, qu’aquel jorn èra aquí, nos faguèt montar a la cosina –i aviá de cendres, al fogairon- e nos mostrèt la pendula del temps de Bonaparta, e lo lièch dejós l’escalièr que monta al trast...
 
E me cabrèri sul ròc de l’Espinassòla, tanben, per i agachar tot a l’entorn Roèrgue, d’un costat, e Albigés de l’autre, ambe Viaur en aval, que gronissiá... Coma lo masc de la Comba Bastida. E me soveni d’aver contat a Maria Ròsa, al pè d’aquel ròc, l’istòria de Balssanon.
 
Tot aquò per dire que çò que m’a totjorn atirat de Bodon, al delà de tot çò que ne fa un dels romancièrs mai vigoroses de l’occitanitat despossedida, es son umanitat: lo biais qu’a d’emponhar lo legeire, de lo téner a las tripas. De li parlar a l’aurelha.
 
Bodon m’a fach mai d’un còp plorar, ai pas cap de vergonha a o dire. E ai patit a costat de Catòia, quand li cal tot sol menar lo pepin al cementèri, e puèi far sa vida en silenci, a l’ostal, acoconat sus sa solesa.
 
Mas m’a tanben tot sovent amusat e m’a fach rire, el qu’aimava tant de galejar per se tirar de l’amarum que i a a viure, que se daissava emportar de tendresa per totes los malaimats, que de çò que li mancava ne’n tirava sa fòrça.
 
Puèi qu’en cò de Bodon l’umanitat es al patiment que se mesura. E se la vida foguèt pas tendra per el, coma ne’n serà pas per nautres, es d’aquela sensibilitat amadurada pel sofriment que nais sa fonsa intelligéncia de çò que viure vòl dire.
 
Vaquí lo Bodon qu’aimi lo mai, donc: lo qu’es a costat de totas las victimas, que trantalha pas a agachar drech dins los uèlhs dels que ploran. Lo que l’a vist e lo nos fa veire, lo castèl de raive. Lo qu’a la fin de cada roman se pèrd dins la nuèit, coma lo Mauberdòt de Pèir de Garròs, mas ne canta una, coratjós...
 
Teni Bodon, aital, per un dels escrivans mai fonsament pastats d’Evangèli que sián, el qu’aviá pas de Glèisa per s’i recaptar nimai de doctrina a proclamar. Que podiá pas s’endevenir ambe cap de poder. Que podiá pas plegar l’esquina davant los mèstres. Qu’a causir entre lo pastre e lo pagés, entre la mèstra e la serventa, èra totjorn del costat del paure. Que dels contes entenduts al canton del fuòc ne’n fa de faulas de vida, ont son los lops que fan justícia – pas los jutges.
 
Enfin: sabi ben que de Bodon òm n’a entreprés d’analisis ponchudas que n’an pagelat ambe una rara intelligéncia tot l’espés e tot l’ample de sas bastisons literàrias, e me soi regalat milanta còps a me daissar menar per aqueles savis pels camins de lors soscadissas. Mas uèi, a l’ocasion dels cent ans de la naissença de Clamenç de Briana, es a l’òme e al contaire qu’ai pensat...
 
A!, que siam uroses d’aver Bodon a legir, nautres!

 
 
 
abonar los amics de Jornalet
 
 

 

Jornalet es possible gràcias al sosten economic e jornalistic dels legeires e benevòls. Se lo podètz sosténer en venent sòci dels Amics del Jornalet o de l'Associacion ADÒC, o tot simplament en fasent un don, atal contribuiretz a far un mèdia mai independent e de melhora qualitat.

Comentaris

joan-pèire tardiu cassanuèlh (agenés naut)
4.

M'a bravament tocat, aquel article de Jaume Figueras i Trull: tan juste, tan pregondament sensible, e que ditz lumenosament çò que fai l'umanitat de l'escritura de Bodon. Amb, tanben, tota la carga emocionala de las endevenenças que faguèron que l'autor poguèt dintrar dins l'univèrs bodonian, - dins los libres e dins la vida (que per Bodon, rai, fan pas qu'un).
E tot aquo dins un occitan que mai d'un Occitan lo poiriá pas escriure tan remirablament.
Moltes gràcies, Jaume Figueras i Trull.

  • 3
  • 0
Gerard Cairon Florentin d Albigés
3.

Quin polit omenatge a Joan Bodon !
Per ieu, pòdi dire que la lectura de Bodon capvirèt la meu vida. Me faguèt préne consciéncia de la dignitat d'aquela lenga que jovenòt ausissiái amb un pauc de mespretz amusat. Estranha vergonha esquizofrenica....mentre qu'èra la lenga majoritariá entre las parets de l'ostal e amb'l vesinatge, que mon francés n'èra claufit e mon accent ne fasiá ressontir las benlèu ultimas fonsalhas.
E, puèi, " La grava sul camin" , lo primièr roman legit....lenga tan pròcha del parlar de l'ostal. Se podiá donc cavar, dins l'escrich, en "patoès" (coma aquò disiái, d'aquel temps) al pus plond dels torments de l'arma. Consí n'aviái pas agut consciéncia pus lèu ?! .... alara qu'ausissiá la pena, lo lagui, la colèra, tanplan coma lo rire o la tendresa sortir dins aquela lenga de la boca del monde que m'enrodavan .
Mas los sols rebats publics de l'occitan que coneissiái d'aquel temps acabavan de me butar a defugir aquela cultura qu'èra meuna çaquelà.
Me soveni de la cançon del vilatge(vesin) de la maire (cançon que m'agradava e m'agrada encara...):
"LaGrava, bèl país, i sièm totes units coma de bons amics ...." " Ò ! èrem pas totes bons amics, non..."fasiá ela en clucant l'uèlh...
O quand Mistrau escriviá : " Cante....aquelei temps d'antiqua bonomia onte lei pòrtas avián ges de sarralha.."
Aquela idealizacion d'un passat imaginari, pòrta dubèrta de la folclorisacion, me fasiá fàstic.....
E Bodon, coma un tròn, dintrèt dins la meu vida.( Maites, solide, seguiguèron...)
E me mainèri amb fòrça , tot en un còp, que la solesa, l'exclusion, la misèria sociala, se podián escriure dins una lenga , per ieu daissada de caire fins là, dins una lenga digna, que la beutat n'es sublimada per la simplicitat de primièira vista.
e, legissent puèi "Catòia" me sovenguèri de la cort d'escòla quand, a cinc o sièis ans, me risiái dels dos companhs que parlavan pas encara francés, e se metián dins un canton per parlar la lenga dels trobadors, del temps de la recreacion....

  • 10
  • 0
Jaume El Vendrell
2.

E de la poder parlar! De far jogar los mots, de los far clantir, de los saborar.
L'occitan es venguda una lenga de plaser, per nautres... E la fèsta mena a la batèsta, coma disiá Bodon.

  • 6
  • 0
artur quintana i font La Codonyera (Aragon)
1.

E quin plaser de vos poder legir, Jaume!

  • 3
  • 0

Escriu un comentari sus aqueste article