Bandièra01 capçalera  1180x150: Novestivada

Opinion

Lo tornado

Un tornado ais Estats Units, en 1927: fòto celèbra de Lucille Handberg que s'es reproducha mantei vegadas, per exemple sus aqueste disc dau grop de rock Siouxsie and the Banshees
Un tornado ais Estats Units, en 1927: fòto celèbra de Lucille Handberg que s'es reproducha mantei vegadas, per exemple sus aqueste disc dau grop de rock Siouxsie and the Banshees
Lo tornado es un movement d’aire que fa un revolum en forma d’espirala amb una rapiditat extraordinària.
 
Lo fenomèn es abituau solament dins certanei zònas de la planeta coma leis estats Units, la partida tropicala de l’Ocean Atlantic e la còsta occidentala d’Africa. Es pas un fenomèn frequent en Euròpa. Per tant, pendent lòngtemps, lei lengas europèas aguèron pas de besonh d’un mot particular per designar aquela causa. L’occitan a pas de tradicion fòrta ni evidenta per ne parlar amb un mot adeqüat.
 
Lei lengas europèas que trobèron un tèrme precís per aqueu fenomèn foguèron d’en primier l’anglés e l’espanhòu. Es pas a l’azard car son de lengas d’expansion coloniala, ben presentas dins lei zònas ont lei tornados son frequents. De parlants de l’anglés e de l’espanhòu aguèron besonh de trobar un mot precís.
 
En espanhòu, tre lo sègle XVI, d’unei que i a utilizèron probable lo nom femenin la tronada, que significa “tempèsta de tròns” e qu’a una forma e un sens fòrça similars a l’occitan la tronada. En espanhòu la tronada ven de el trueno coma en occitan la tronada ven de lo tròn.
 
Puei en anglés apareguèt au sègle XVI lo nom the tornado per designar lo revolum violent d’aire. Se supausa que ven de l’espanhòu la tronada amb l’influéncia dau mot espanhòu tornado que significa “tornat, vengut un autre còp, revengut”.
 
A partir de l’anglés, lo modèl thetornado s’es espandit dins l’ensemble dei lengas d’Euròpa per parlar tanben dau revolum violent d’aire. L’espanhòu a représ lo mot a l’anglés e ditz el tornado; e parier se ditz en catalan el tornado, en italian il tornado, en alemand der Tornado, etc.
 
En francés, lo modèl internacionau the tornado arriba a la tornade, amb una desparicion de la ‑o finala e un cambiament de genre vèrs lo femenin. Es una evolucion ultraparticulara dau francés.
 
En occitan, que podèm far?
 
I a pas de solucion evidenta per designar lo revolum violent d’aire car l’occitan a jamai agut d’expansion coloniala, donc s’es jamai parlat massissament en Africa, en America o dins lei zònas tropicalas de l’Atlantic (e mai se d’occitans an agut viatjat dins aquelei zònas). Donc en occitan devèm trobar un mot novèu, un neologisme... La melhora solucion, per lo revolum violent d’aire, es de chausir lo nom masculin lo tornado segon lo modèl internacionau.
 
D’unei que i a prepausan de dire en occitan la tornada, nom femenin, perque aquò sembla lo modèl francés la tornade. Mai aquò seriá pas una bòna solucion. En realitat, l’occitan ja utiliza un vielh mot, la tornada, qu’a de significacions ben diferentas: es un tipe de trajècte que reven a son ponch iniciau o ben es un element repetitiu de poesia. En occitan, la tornada es jamai un revolum violent d’aire.
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Jornalet es possible gràcias al sosten economic e jornalistic dels legeires e benevòls. Se lo podètz sosténer en venent sòci dels Amics del Jornalet o de l'Associacion ADÒC, o tot simplament en fasent un don, atal contribuiretz a far un mèdia mai independent e de melhora qualitat.

Comentaris

jordi catalunya
21.

en català és 'tornador' si és en terra; 'prester' si és en mar. També hi ha 'esclafit', si és sobtat i curt de temps, i 'bufarut', a talý de ventada, si bé l'em prou sentit com a coreferent de 'tornador'.
Val a recordar que les lyengües lyiures poc que fan escrúpols a afesomiar les paraules i les dites -vinguin del nord, vinguin del sud- a la morfo-sintaxi que les caracteritza, independentment de les extensions i les isoglosses dialectològiques, que a uns altres tan els obsedeix. Aquest sol debat que empic existeix entre els filòlegs occitans, gascons i catalans, empic enceten cap tema de re sobre la convinència d'anostrar-ho o de plagiar-ho ja els retrata com a guies orbs de ramats orbs.
Els recordatoris de 'hodre' 'hodràs' (gascó) i de 'tornada' (lyengua d'oc) sempre fan bé de lyegir. plan mercés.

  • 0
  • 1
Hodre Gasconha maritima
20.

#10 "Hodre" non a pas exactament lo sens de "tornado". Los dus mots que pòden coexistir, cadun dab la soa significacion particulara.

  • 4
  • 2
DJC mercés
19.

#15 Sovent, l'acusacion de troll es de troll. L'occitanisme a la moda nacionalista vol pas ausir la mendre critica, pas jamai ! E pas voler admetre que lo modèl subrenormalizator es lo meridion, aquo es de troll !

  • 9
  • 15
MC M
18.

#13 fasètz ben coma voletz hè... Dire que la terminaison en -O atòna es un "mostre" en occitan es faus, pas mai.

  • 4
  • 1
antitròl
17.

#13#14 Lo tròl JCD s'exprimís tornarmai. Paure pichon tròl... :D

  • 2
  • 4

Escriu un comentari sus aqueste article