CAPÇALERA: publicitat jornalet
CAPÇALERA2: FAI-TE SOCI

Jornalet, gaseta occitana d'informacions

Dijòus, 19 de setembre

Actualitats

Dimenge, 4 de març de 2018, 03h00

Nòva Zelanda: lo musèu Te Papa

Quand passaretz per Wellington vos cal anar vistalhar lo musèu dedicat per una brava part al pòble maòri. Mas nos podèm plan pausar la question: ont se trapa lo musèu viu de la cultura occitana?


Comentaris Un comentari    
Marrit Flac Bon Plan bon Fabulós (2 vòtes)
carregant En cargar






Quand passaretz per Wellington (Nòva Zelanda), sustot vos cal anar vistalhar lo musèu Te Papa Tongarewa (Tresaurs de nòstra tèrra) dedicat per una brava part al pòble maòri. E òc, lo musèu es consacrat a la Nòva Zelanda de las originas a uèi. Musèu nacional, foguèt dobèrt en 1998,: i caldriá passar tranquillament mai d’una jornada per espepissar totes los documents, gaitar los vidèos e escotar de musicas e de testimoniatges (pro de comprene coma cal l’anglés o lo maòri!).
 
De salas presentan la natura, flòra e fauna, en insistent sus las bèstias autoctònas que d’unas se trapan pas brica sus d’autres continents. Doblidan pas d’evocar los problèmas grèus nascuts de l’arribada e de l’importacion dels animals europèus. Veiretz tanben dins son banh de glicòl lo mai grand calamar del Mond. Cèrtas bèstias vengudas ara pichonas foguèron grandarassas als bèls temps passats. 
 
Una part de las salas espepissa la geologia, las erupcions volcanicas e tèrratrems qu’una linha de fractura e de rescontre de placas tectonicas travèrsa lo país e que Wellignton se trapa sus aquesta linha. Un pichon pargue presenta las plantas del país. 
 
Las paginas negras de l’arribada del capitani Cook son pas amagadas (aquò foguèt un massacre: los fusilhs respondèron als presents que los maòris comptavan d’ofrir a aquel mond vengut d’endacòm mai). Lo sègle 19 vegèt una cordelada de conflictes entre lo poder britannic e los maòris: aquò s’acabèt per un tractat de patz (lo Tractat de Waitangi) que los reconeguèt coma subjèctes de Sa Majestat e que lor i autregèt qualques dreits sus las tèrras. 
 
Tot un estatge es consacrat a la cultura maòri: objèctes, barcas (una piròga longarassa: waka). E non, lo mond èra pas embarrat dins sos vilatjòts: una carta mòstra los viatges e los escambis entre Nòva Zelanda, Asia e Polinesia. Apuèi, se trapa monde per dire qu’aquelas contradas an pas d’istòria), un ostal comun (marae) es reconstituit. Las cresenças (de còps, recuperadas per las glèisas crestianas), los rapòrts als aujòls e a la Natura (que mena tot: la tèrra maire) son largament presentats e comentats, coma la volontat de servar los rites e d’i creire. Lo bilingüisme anglés-maòri es pas general, mas plan present suls panèus e dins los enregistraments. Los dròlles se veson proposar d’activitats ludicas o educativas o las doas a l’encòp. 
 
Aquela fòrta cabussada dins l’istòria e dins l’imaginari empacha pas de pausar las questions d’actualitat (coma las migracions novèlas amb los pòbles de Pacific o de mond d’endacòm mai) son presentadas sens amagar los problèmas pausats. Lo musèu explica atal un territòri dins totas sas dimensions, mas tanben dins l’encastre d’una dobertura sul Mond. Sèm pas dins nòstres musèus de las arts e tradicions popularas que viran plan sovent a l’engaumit (Bon, veirem plan çò que ne serà del Museon Arlaten quand tornarà dobrir d’aicí 2020). Mas nos podèm plan pausar la question: ont se trapa lo musèu viu de la cultura occitana?
 
 
Paratge maòri
 
Dins la cultura maòri, cada tribu (iwi), cada sostribu (hapu), cada individú es dotat d’un mana. Dins lo mana, las valors de leialtat e de solidaritat son mai de compte que las ierarquias de reng o de fortuna.
 
 
En escart
 
En 2017, coma mòstra temporària, se trapava de salas que ramentavan lo còrs expedicionari australoneozelandés que venguèt portar ajuda als Aliats dins la Granda Guèrra. Se met endavant lo coratge d’aquelas tropas, coma en Palestina, mandats en primièra linha pels angleses, coma los francimands faguèron pels soldats occitans o bretons. Aquel patriotisme èra tanben mes endavant dins un espectacle per la toristalha prèp de Cairns en Austràlia ont la cultura autoctòna ten una plaça magrinèla a costat de la conquista del país pels colons europèus. De mai, daissan coma present a cada espectator e cada espectatritz un capèl per que se cregan dins la pèl de Crocodile Dundee!
 
 
A l’Australian Museum
 
L’Australian Museum a Sydney es mai ancian que lo musèu de Wellington. Conten tanben de bravas colleccions per presentar Austràlia: istòria, fauna, flòra…. Una sala bèla es consacrada a l’istòria e a las costumas dels aborigèns. Dins aqueste país democratic, las femnas agèron lo dreit de vòte en 1902 e los aborigèns en… 1967. Tota una paret amb de documents vidèo torna sus las lutas per la reconeissença dels dreits dels pòbles autoctòns. Un dels menaires de las batèstas dels ans 1960 se soven: quand èra pichon e que se passejava amb sa maire sus un trepador, se vesián arribar un Blanc en fàcia, la maire li disiá: “Nos cal davalar del trepador.”
 
Los problèmas son luènh d’èsser reglats sus la plaça dels aborigèns e lo malèsser de las joves generacions dins la societat australiana presenta.
 
 
 
 
Alan Roch

 
 


abonar los amics de Jornalet
 



publicitat
BANER1-2-3: DGPL TRADUCTOR



Comentaris

5 de març 05.49h

White Australia has a black history.


Valoriza aqueste comentari:   votar positiu 1   votar negatiu 0
Respondre comentari replica Comentari inadeqüat   Formulari d'abús de comentari

5 -10 -20 -totes
1




Comenta

Lo comentari es estat mandat corrèctament



  Previsualiza

La direccion del Jornalet a lo drech de publicar pas los comentaris que respècten pas las nòrmas basicas d'educacion, civisme e dialòg.
publicitat
BANER 3 teveoc

Editorial

Lo jornalisme fa son trabalh

Lo 15 de mai passat, vesitàvem lo licèu Pierre et Marie Curie de Menton. Voliam far un pichon reportatge amb los liceans de la classa d’occitan per nòstra emission #aranésòc ...
giny

Lo temps

Mapa
  • sol Agen 15
  • sol Aush 17
  • sol Bordèu 14
  • sol Briançon 13
  • sol Caors 14
  • sol Carcassona 18
  • sol Clarmont-Ferrand 9
  • sol Confolent 12
  • sol Gap 11
  • sol La Canau 14
  • sol La Gàrdia 20
  • sol Limòtges 12
  • sol Lo Borg Sant Dalmatz 18
  • sol Lo Puèi de Velai 9
  • sol Marselha 19
  • sol Montpelhièr 19
  • sol Naut Aran 13
  • sol Niça 20
  • sol Nimes 18
  • sol Pau 16
  • sol Peireguers 14
  • sol Rodés 16
  • sol Tolon 13
  • sol Tolosa 17
  • sol Valença 12

giny

giny

Vidèos

giny

Entrevista

“Volèm recobrar la fiertat d’èsser catalans”

Jordi Riba president de l’Associacion Culturala Vibrant

“Volèm recobrar la fiertat d’èsser catalans”
giny

giny

publicitat

lateral 2 teveoc

Fotografias

  • © Franc Bardòu

    Coserans al còr

  • © Xavi Gutiérrez Riu

    Tarba

  • © Aure Séguier

    Carnaval Biarnés 2017

  • Carnaval Gascon a l'Isla de Baish 2013. © Yves Sénécal

    Carnaval Gascon 2013 a L'Isla de Baish (Savés)

  • © Laurenç Revèst

    Dins lei paluns de Camarga, la Torre Carbonièira e Aigas-Mòrtas

  • Omenatge a Aragon. © Franc Bardòu

    Omenatge a Aragon

  • © Margaria Pepin

    Adobament dal Grand Prèmi de Mónegue de 2014

  • A Gavotina marítima: Recabruna Cab Martin, a vila vielha e o castèl dau sécolo X

  • Petugon de La Boal

    Conferéncia e dedicaça de l'artista Richard Cairaschi au Musèu municipau deis Arts e Tradicions populàrias de Grimaud (Mauras)

  • Cap a las fonts autas d'Arièja. © Franc Bardòu

    Savartés. Cap a las fonts autas d'Arièja

  • Bordèu, bèla occitana de Gasconha. © Franc Bardòu

    Bordèu, bèla occitana de Gasconha

  • Carnaval independent de Niça. © Centre Cultural Occitan País Niçard e Alpenc

    Carnaval independent de Niça

  • Montpelhièr la lengadociana

  • © Laurenç Revèst

    Sauve (Cevènas), ciutat màger vidorlenca a las carrièiras bèlas e en mudason

  • © Salça Morena

    Passeaia nucleària dal Prat (vilar de Sant Dalmaç lo selvatge) a Sant Dalmaç en passar per las baissas de Boneta e de Motiera (auta valaa de Tiniá)

  • A Gavotina marítima: Recabruna Cab Martin, a vila vielha e o castèl dau sécolo X

  • La prima en valaa de Tiniá. © Laurenç Revèst

    La prima en Tiniá

  • A Gavotina marítima: Recabruna Cab Martin, a vila vielha e o castèl dau sécolo X

  • © Aure Séguier

    Carnaval Biarnés 2017

  • © Laurenç Revèst

    Castelar

publicitat

lateral 2 teveoc



publicitat

LATERAL1 300X250: sapiéncia

Las mai...

publicitat

LATERAL1 300X250: radio pais

giny

Sondatge

Bulletin

Se vòls recebre per e-mail los grands títols de Jornalet, abona-te

Adreiça E-mail
       
avís legal
En complir la Lei de Servicis de la Societat de l'Informacion e de Comèrci Electronic e la Lei Organica de Proteccion de Donadas (de l'Estat espanhòl) t'informam que se vòls pas contunhar de recebre lo nòstre bulletin informatiu, te pòdes desabonar a travèrs d'aqueste formulari.



Etiquetas

giny





Jornalet, gaseta occitana d'informacions


Associacion entara Difusion
d'Occitània en Catalonha
(ADÒC)